«Kópten beri daıyndyq jumystary jasalyp oıda júrgen bul sharýanyń bıyl iske asyrylyp jatýynyń da ózindik máni bar», – deıdi sharany uıymdastyrýshylardyń biri L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti janyndaǵy «Otyrar kitaphanasy» Ǵylymı ortalyǵynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń doktory, marqum Birjan Belǵaranyń jary Danagúl Mahat. О́ıtkeni osy jyly Aýǵan soǵysynyń bastalýynyń 40 jyldyǵy jáne Keńes áskeriniń Aýǵanstan jerinen shyǵarylýyna 30 jyl tolady eken.
Jıynnyń ashylýynda sóz alǵan Parlament Májilisiniń depýtaty, Aýǵan soǵysy ardagerleri uıymdarynyń «Qazaqstan ardagerleri» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Baqytbek Smaǵul bul shara keshegini túgendeýdiń búginge hám keleshekke qyzmet ekendigin basa aıtyp, Aýǵan soǵysyna qatysyp qan keshken ár jaýynger qurmettelýi tıis, solardyń biri Birjan Belǵara ekendigin jetkizdi. Sonymen qatar sol bir surapyl soǵys jyldaryn eske salyp, búgingi beıbit kúnniń qadirine jetýge úndeıtin óleńderin oqydy.
Al ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-diń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, jalpy Aýǵan soǵysy jaıly sony eńbekter jazyp, izine túsip indete zerdelegen Bolat Saılannyń Birjan Belǵara týraly estelikter aıta kelip, keń kólemdi zerttelip jazylǵan «Aýǵan aqıqaty» kitabynyń jalpy mazmunyn arnaıy jasalǵan slaıdtarmen baıandaýy az ýaqyt ishinde kóp málimetti utymdy bere bildi. Qazaq tarıhynyń HH ǵasyrdaǵy qasiretti betteriniń biri – Aýǵan soǵysyna KSRO Qarýly Kúshteri de aralasqany belgili. 1979 jyly Keńes áskerleriniń shekteýli kontıngenti Aýǵanstanǵa kirip, 10 jylǵa jýyq soǵys júrgizdi. Aýǵan dalasynda qan tókken keńes áskerleriniń qatarynda, odaqtas respýblıkalardyń biri sanalǵan qazaqstandyq sarbazdar da az bolmaǵan edi. Naqtyraq aıtqanda, oǵan 22 myń qazaqstandyq qatysyp, olardyń 761-i qaza taýyp, 21 adam habarsyz ketken.
Al Atyraý munaı jáne gaz ýnıversıtetiniń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aıgúl Ermekovanyń Aýǵan soǵysy taqyrybyn zertteýi óz aldyna bir hıkaıa. Bul baıandama oblystaǵy árbir Aýǵan soǵysy ardageriniń ómiri jaıly zertteýdiń qanshalyqty qajyrdy qajet etetindigin jáne áli de atqarylar ister az emestigin uqtyrdy. Aıgúl hanymnyń sol eńbeginiń jemisi de tolymdy kitap bolyp qorǵa qosyldy.
Atalǵan qorǵa negizinen Aýǵan soǵysyna qatysty Qazaqstandaǵy jáne shetelderdegi jaryq kórgen kitaptar jáne derekter (qoljazba, estelik, hat, foto, aýdıo-vıdeo jáne t.b.), jýrnalıst-ǵalymnyń aýǵan soǵysy, oqý-aǵartý, ǵylymı-zertteý jáne tanymdyq baǵyttaǵy eńbekteri jınaqtalady.
Aýǵan soǵysynyń ardageri, jýrnalıst-ǵalym Birjan Belǵara atyndaǵy «Aýǵan soǵysynyń jylnamasy: kitaptar men derekter» qory atqaratyn barlyq jumystar birinshiden, el Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyn basshylyqqa ala otyryp, ulttyq rýhpen shyńdalǵan, jańa zamanǵa laıyq jastardyń rýhanı bolmysyn somdaý, ekinshiden, Aýǵan soǵysyna qatysty kitaptar men derekterdi bir qorǵa jınap, júıeleý, oqyrmanǵa qyzmet kórsetý, úshinshiden, jahandyq mádenıet, bilim, ǵylymnyń jetistikterin ıgerý baǵytynda júrgiziledi.
Jıynda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń prorektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, akademık Dıhan Qamzabekuly, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Namazáli Omashev, qoǵam qaıratkeri Orazgúl Asanǵazy sóz sóılep, ıgi sharanyń izgi iske bastama bolýyna tilektestik bildirdi.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
