Dúnıeniń túkpir-túkpirinen ataqty ekonomısterdi jınap, ǵalamdyq ǵalymdardyń basyn qosatyn, Nobel syılyǵy laýreattaryn shaqyryp, ja-handyq máselelerdi birge otyryp talqylaıtyn jyl saıynǵy sharaǵa búginge deıin álemniń 150 elinen 50 000-nan astam delegat qatysqan eken. Álbette, sharanyń jyl saıyn ótkizilip otyrǵanyna qaraǵanda, forýmnyń el úshin de, álem úshin de tıimdi qajettiligin ańǵarý qıyn emes. Endeshe, osyǵan deıin on ret ótkizilgen aýqymdy jıynnyń negizgi nátıjelerine toqtalyp kórelik.
Jalpy, AEF usynystary tek máselege kóńil bólý ǵana emes, naqty áreketterdi oryndaý kezinde olardy eskerý. Aıtalyq, forým G8 jáne G20, BUU EKOSOS, IýNKTAD, ESKATO formattary aıasyndaǵy sharalar men daǵdarysqa qarsy sharalardyń qabyldanýymen baılanysty ǵalamdyq prosesterge yqpal ete bastady. Mysaly, 2012 jyly Astana ekonomıkalyq forýmynyń usynystary BUU Bas Assambleıasynyń plenarlyq sessııasynda tanystyrylyp, BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń, BUU Bas Assambleıasynyń 66-sessııasynyń prezıdenti An-Naserdiń jáne G20-daǵy Meksıka ókildiginiń joǵary baǵasyna ıe boldy. 2013 jyly VI Astana ekonomıkalyq forýmynda ótkizilgen asa mańyzdy shara – BUU Bas Assambleıasynyń qoldaýymen, Qazaqstan Respýblıkasy halyqaralyq uıymdarmen birlesip bastamashy bolǵan I Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferensııa boldy. Onyń qorytyndysy boıynsha Astana deklarasııasy men BUU-ǵa múshe memleketterge arnalǵan Álemdik daǵdarysqa qarsy jospar jobasynyń negizgi baǵyttary qabyldandy.
2014 jyly VII Astana ekonomıkalyq forýmy alańynda BUU-ǵa múshe memleketterdiń ortalyq bankteriniń basshylary, ekonomıka, qarjy mınıstrleriniń deńgeıinde II Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferensııa ótkizildi. Onyń qorytyndysy boıynsha BUU-ǵa múshe elderge arnalǵan Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy jospardyń tujyrymdamasy qabyldanǵan bolatyn.
2015 jylǵy 22 mamyrda «Infraqurylym: ekonomıkanyń turaqty ósiminiń draıveri» VIII forýmy aıaqtalyp, oǵan 3000-nan astam delegat qatysty. Forým barysynda Qazaqstan Prezıdentiniń bes ınstıtýttyq reformasyn iske asyrý boıynsha «100 naqty qadam» Ult jospary joǵary baǵalandy. AEF-ti toǵyzynshy ret ótkizgen kezde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev álemdik ekonomıkany qalpyna keltirýge jáne damýshy elderge qoldaý kórsetýge, sondaı-aq «jasyl ekonomıkany» damytý men tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalanýǵa baǵyttalǵan birqatar bastamalardy usyndy. Sondaı-aq «Jańa energııa – jańa ekonomıka» mereıtoıly H Astana ekonomıkalyq forýmy eýrazııalyq keńistik úshin tarıhı ózgeristi kezeńde ótkizildi. Respýblıka Prezıdenti Qazaqstandy úshinshi jańǵyrtý jáne energetıka salasyn jańǵyrtý boıynsha qabyldanǵan sharalar tóńireginde eldegi aýqymdy is-sharalar týraly málimdedi.
Al uıymdastyrýshylar bıylǵy forýmnyń túbegeıli jańa formatta ótetinin málimdep otyr. Jańartylǵan forým álemniń jetekshi sammıtteriniń birine aınalatynyna senimdi. Global Challenges Summit - 2018 negizgi planetalyq syn-tegeýrinder máselelerin talqylamaq. Kongreske qatysýshylardyń, álemdik sarapshylar qaýymdastyǵy, tehnologııalyq elıta, qala jáne memlekettik basqarý ókilderi, vızıonerler men iri korporasııalardyń basshylarynyń mindeti – atalǵan syn-tegeýrinderge jaýap tabý jáne jahandyq aýqymdaǵy tıisti sheshimderdi ázirleý.
Bıyl barlyq sharalar úsh blokqa bólinedi: iskerlik baǵdarlama, strategııalyq sessııa jáne zertteý. Formasy men aqparat berý tásili ózgergen. Buǵan deıin dástúrli paneldik sessııalar ótkizilse, endi munda TED talks, ınnovasııalyq prezentasııalar, vorkshoptar men naryqtyń bolashaqta damýyn boljaı alatyn jáne oǵan áser ete alatyn sarapshy-vızıonerlerdiń baıandamalary ótkiziledi. AEF alǵash ret jastarǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlama usynady, deıdi uıymdastyrýshylar. Astananyń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń bazasynda eń úzdik ekonomıstermen dárister, prezentasııalar jáne kezdesýler ótedi. Burynǵy forýmdarda spıkerlerdiń deni saıasatkerler, ǵalymdar jáne ekonomıster, álemdik deńgeıdegi jýrnalıster men qoǵam qaıratkerleri, halyqaralyq uıymdar, qarjy ınstıtýttary jáne bıznes-elıtalardyń ókilderi bolǵan. Al bıylǵy forýmǵa qatysatyndar qatarynda fızık, fýtýrolog jáne ǵylymdy dáripteýshi, ǵylymı-kópshilik ádebıet janrynyń avtorlary bolady dep kútilýde. Global Challenges Summit-2018 alańynda álemniń 24-ten astam elinen 450-den astam spıker pikir almasady.
Forým qorytyndysy boıynsha álem jáne Qazaqstan úshin tıimdi sheshimder men praktıkalyq usynystar ázirleý, jahandyq ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý kózdelgen. Elder, qalalar men kompanııalar arasynda mańyzdy kelisimder jasalady. Taǵy bir mańyzdysy – ekonomısterdiń jańa býynyn qalyptastyrý múmkindigi, sebebi AEF – ekonomıkalyq ǵylym boıynsha álemdegi eń úzdik sarapshylar men ǵalymdardyń, Nobel syılyǵy laýreattarynyń bas qosatyn orny, sondyqtan munda jas qazaqstandyq ekonomısterge baǵa jetpes bilim, úlken tájirıbe alýǵa múmkindik mol.
Dınara BITIK,
«Egemen Qazaqstan»
