Onyń ımandylyǵy men ınabattyǵyna teń keletin eshnárse joq. Jan sulýlyǵy men tán sulýlyǵy da bıik. Áıel ol ómirdegi eń qymbat, asyl jandar. Osy áıelder birinshi kezekte baýyryndaǵy balasymen qymbat, názik, ınabattylyǵymen súıkimdi, súıikti.
Durys-aq. Endi osy áıelder týraly ıslam dini ne deıdi? Sondaı-aq búgingi áıel she? Oqyp, qarap otyrsań ıslam dini de áıelderdi joǵary dárejege kótere bilgen, qadir tutqan. Biraq, myna bir másele esten shyqpaýǵa tıis. Qandaı bir áıel bolmasyn ıslamdy, dini men ımanyn túrli ǵıbadattar men farzdardy jáne sonymen birge haramdardy da úırenýi tıis, ol – farz. Bul jerde ákesi ne bolmasa kúıeýi bul aıtylǵan ilimderdi olarǵa úırete bilýi kerek. Olaı etpegen jaǵdaıda olar úlken kúnáǵa túsedi. Aldynda joǵaryda aıtylǵan mindetterdi úıretip, túsindirip, úzbeı aıtyp otyratyn adamdary bola turyp ony tyńdap, júzege asyrmaǵan bolsa, onda áıeldiń ózderine de óte qıyndyq ornaıdy.
Musylman áıeli úshin saýda-sattyq jasap, olardyń bilim-ǵylymmen aınalysýyna, ónerkásip pen aýylsharýashylyq jumystarymen shuǵyldanyp, aqsha tabýyna esh ýaqytta tyıym salynǵan emes jáne ol haram tirlikke jatqyzylmaǵan da. Biraq ne istese de tek adal isteý kerek. Bireýdiń aqysyn jep paıda tabýdyń, ersi, ımandylyq pen adaldyqqa qarsy is-áreket etýdiń jolyna túspeýge tıis.
Islam men áıeldiń ara qatynasy týraly aıta kelip myna bir máseleni este myqtap ustaǵandy jón kóremiz. Hadıs sharıfte: «Bir áıel bes ýaqyt namazyn oqyp, ramazan aıynda orazasyn tutyp, namysyn qorǵap, kúıeýine moıynsunatyn bolsa, onda ol qalaǵan esiginen jánnatqa kiredi» dep jazylǵan.
Árıne áıelderdiń bári birdeı emes, keıbireýleriniń dúnıeqor, baılyq pen ataq-dańq, mansapqor bolyp keletini de shyndyq. Bir bas qosqan shaǵyn ǵana otyrysta kúıeýi de, ózi de ǵylym doktory, jasy 70-ten asqan Baqyt degen jeńgemizdiń: «Biz kezinde kúndiz kúnimen joǵary oqý ornynda oqyp, al odan soń túnniń bir ýaǵyna deıin jaldanyp jumys istep kún kórdik. Kúıeýim úshinshi kýrsqa kelgenshe poıyz jolǵa baryp júk túsirdi. Keıin jedel járdem bólimderinde feldsherlik jumys istedi. Jıyrma jyl páterden páter aýystyryp, júgirip júrdik. Baılyq pen mansapty ańsap kórmeppiz. Joǵary oqý ornynda oqyp bilim alsaq ta búgingi kúnniń jastary sııaqty ashyq-shashyq júrmedik. Allaǵa shúkir, sol táýbe, sabyr men shydamdylyǵymyzdyń arqasynda biz kele-kele joǵary laýazymdy qyzmetti de atqardyq, eńbek etip, elimizdiń búgingideı ósip, jetilýine ózindik úlesimizdi de qostyq. Qazir eshkimnen kem emespiz. Al búginginiń jastary she? Qınalyp jumys istegisi kelmeıdi. Taǵyda sóıtip otyryp qymbat kólik, záýlim úılerde turǵysy keledi. Baǵasy bıik áshekeılerge áýes. Ol bolmaıdy. Birinshi eńbek etý kerek», degen sózi bizdi sheksiz rızashylyqqa bóledi.
Oqyp otyrsańyz Quran kárimde bylaı dep jazylǵan: «Jaqsy áıelder Allaǵa moıynsunady jáne kúıeýleriniń aqylaryn oryndaıdy. Kúıeýleri joq kezde olardyń namysyn jáne mal-múlkin Allanyń kómegimen qorǵaıdy». Áıelder osy sózdiń mán-maǵynasyna zer salyp, ony buljytpaı oryndap otyrýǵa tıis. О́ıtkeni kúıeýiniń aqysyna mán berip, is atqarǵan árbir áıel saýapqa kenelip otyrady eken. Saýap degenimiz – o dúnıege barǵandaǵy óz jaǵdaıymyzdy ózimizdiń jaqsartýymyz.
Ras, keıbir áıelder kúıeýine qatty sóılep, betine kelip, onyń tabysy az ekenin betine basyp «Senen ne qyzyq, ne artyqshylyq kórip otyrmyn. Sen meni qandaı asyl dúnıelerińmen qarq qylyp otyrsyń», dep baıbalam salyp jatady. Bul ımandylyqqa úsh qaınasa sorpasy qosylmaıtyn óte ersi jaǵdaı. Artyq ketýshilik. Bulaı aıtyp kúıeýiniń kishkentaı da bolsa oǵan jasap otyrǵan jaǵdaıyn mensinbeýshilik, túsinbeýshilikke barmaý kerek. Osy tusta árbir áıel sonshalyqty dindar bolyp ketpese de musylmanshylyq pen ımandylyqtan qol úzbes úshin, hadıs sharıfte aıtylǵan myna bir sózge mán bere bilýi kerek. Onda: «Eger kúıeýlerine Kúfranı nıgmet etpegende, namaz oqyǵan áıelder dereý jannatqa kiretin edi» delingen.
Osy aıtylǵandardy múltiksiz oryndaýmen birge árbir áıel kúıeýine jasaǵan jaqsylyqtaryn mindet etip, renjitpeýi kerek. Oryndaı almaıtyn nárseni kúıeýinen talap etip, suramaý kerek. Kerisinshe, kúıeýine rızashylyq tanytyp, ony árkez qýantyp otyrýǵa tıis. Sondyqtan da «Áıel moınyndaǵy kúıeý aqysy, senderdiń moınyńdaǵy meniń aqym sekildi. Olaı bolsa kúıeýiniń aqysyn oryndamaǵan áıel Alla Taǵalanyń aqysyn oryndamaǵan bolady» dep jazylǵan hadıs sharıfte.
Sonymen birge árbir áıel balasy óziniń ashyq-shashyq kıinýine jol bermesten musylmandyqqa tán kóregendik tanytyp, óziniń ıslam aldyndaǵy tazalyǵyn tanytyp júrýi kerek. Bul saýapqa saýap qosatyn ımandylyq.
Serikbaı TURJAN,
Báıdibek aýdanynyń qurmetti azamaty
Ońtústik Qazaqstan oblysy
