Qorshaǵan ortany qorǵaýdaǵy túıtkildi máseleler

Ekologııalyq qaýipsizdik ulttyq qaýip­sizdiktiń negizgi strategııalyq kompo­ne­nt­teriniń qataryna enip, memlekettiń basym­dy aspek­tileriniń birine aınalýda. Res­pýb­lı­ka­myzdyń kóptegen aımaq­tarynda ekolo­gııalyq jaǵ­daı kúr­de­lenip, turǵyndardyń densaý­ly­ǵyna zııanyn tıgizýde.

«Qazgıdromettiń» habarlaýyna qara­ǵanda, 2017 jyldyń qory­tyndysy boıyn­sha saraptalǵan 49 eldi mekenniń ishinde Qazaqstan­nyń 8 qalasy barynsha lastanǵan dep tanyldy. Olar: Jitiqara, Atyraý, Balqash, Petropavl, Aqtóbe, Qara­ǵandy, Temirtaý, О́skemen. Bular­daǵy aýanyń lastanýy shegine jetkeni esepke alynǵan. Al jeti eldi mekenniń ekologııalyq jaǵdaıy joǵary deńgeıde dep tanylǵan. Quramyna Astana, Almaty, Taraz, Aqtaý sııaqty iri 10 qala enetin qalalarymyzdyń ekologııalyq lastanýy normadan joǵary dep anyqtalǵan. Sondaı-aq Astana, О́skemen, Balqash, Jezqazǵan, Shym­kent jáne Kentaý sııaqty alty qalanyń topy­ra­ǵyndaǵy aýyr metall qaldyqtary normadan 20-50 ese artyq ekendigi aıqyndalǵan.

Zerttelgen 133 sý qoımasy­nyń ishinde 32-si joǵary, 3-ýi asa jo­ǵa­ry deńgeıde lastanǵan dep tanylǵan. 2017 jyly týrızmge qolaı­lylyq deńgeıin zerttegen Búkil­álemdik ekologııalyq forým Qazaq­stannyń 136 memlekettiń ishin­de 99-shy oryn alatynyn anyqtaǵan.

2007 jyldyń ózinde bizdiń Ekologııalyq kodekske ókiletti jáne jergilikti atqarýshy organ­dar­dyń Qorshaǵan orta sapasy­nyń maqsatty kórsetkish­terin (QOSMK) anyqtaý týraly mindet­teme engizilgen edi. 2015 jyly Eko­­lo­­gııalyq komıtet qaraıtyn Ener­getıka mınıs­tr­ligi osy kór­set­kishti anyqtaýdyń tártibi tý­raly buıryq shyǵardy. Alaıda bular­dan qor­shaǵan ortanyń ahýaly jaqsarǵan joq, ke­ri­sinshe búliný jalǵasýda. Talaptardyń bári qa­­ǵazda qaldy. Tek Jambyl, Pav­lodar jáne Shy­ǵys Qazaqstan oblystary ǵana atalmysh kór­set­kishti anyqtaýǵa kirisken, basqalarynda ol qozǵalmaǵan kúıinde.

Sonymen birge bizde qorshaǵan orta sapasyn anyqtaıtyn birtekti rasıonaldy ádis te joq. Al tabıǵat paıdalanýshylardyń qorshaǵan ortany búldirgeni úshin tóleýge tıisti ótemaqylary naqty zalaldyń mólsherine mańaılamaıdy da.

Biz Úkimet basshysy Baqytjan Saǵyntaevtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalymyzda osy máselelerdi sheshý úshin tómendegi sharalardy oryndaýdy usyndyq:

1. Jergilikti atqarýshy organ­darǵa jyldyń aıaǵyna deıin QOSMK jasaý jáne ony bekitýdi tapsyrý;

2. О́kiletti organǵa Qazaqstan aýmaǵynyń kór­set­kishterin esepke ala otyryp, QOSMK ázir­leýin tapsyrý jáne qorshaǵan orta sapasy nor­matıvterine kezeń-kezeńmen jetýdi júkteý;

3. QOSMK-ny emıssııalyq normatıvtermen birge ýdeldik normatıvter túrinde qoldaný múmkindigin qarastyrý.

Quralaı QARAKEN,
Májilistiń Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń múshesi