Kórnekti ádebıet zertteýshisi, pýblısıst Saýytbek Abdrahmanov budan 15 jyl buryn «Egemen Qazaqstanda» jarııalanǵan maqalasyn mine, osyndaı joldarmen bastap edi. Durys aıtqan. Biz de ony maqtaıyq, madaqtaıyq dep otyrǵanymyz joq. Másele basqada bolyp tur. Jurt aýzynda: «Bul adam 50-jyldardyń basynda qazaq dalasynda aıdaýda bolypty. Sonda qandastarymyz oǵan qolushyn beripti. Aqtalǵan soń qıyn kezde dám-tuzyn ózimen bólisken qazaq aýylynyń adamdaryna rahmetin aıtyp, Máskeýge attanypty», − degen áńgimeniń baryn jaqsy bilemiz. Ylǵı bolmasa da ara-tura aıtylyp qalatyn osy sózdi bireý oqıǵa oryn alǵan jerge baryp zerttep kórdi me? Kózkórgendermen kezdesip, máseleniń mán-jaıyna tolyq qanyqty ma? О́kinishke qaraı kóp emes der edik. Jarııalylyq jalaýy jelpildegen 80-jyldardyń aıaǵynda Jambyl oblystyq «Znamıa trýda» gazetinde tilshi V.Votcheldiń shaǵyn maqalasy shyqqan. Odan soń «Aqjolǵa» jazýshy K.Sáttibaıuly qalam tartqan. Al odan beri Moıynqumǵa osy taqyrypty zerttep, zerdeleýge bireý barypty, jazypty degendi estimeppiz. Oǵan bul jerge taıaýda ózimiz arnaıy kelip, Soljenısyndy kózimen kórgen, sol jyldary birge júrip, aralasqan adamdardy taýyp, áńgimeleskenimizde anyq kóz jetkizdik.
− Iá, − dedi aýyldaǵy alǵashqy júzdesken adamymyz, eńbek ardageri Shora Ámirequlov aqsaqal. – Ony biletin adamdar osydan onshaqty jyl buryn munda kóp edi. Qazir endi solardyń birazy joq. Ásirese, Zeınaǵazy Syrymbetov aǵaıdy aıtam da... 50-jyldardyń basynda ol kisi osy Kókterekte mektep dırektory bolatyn. Sonda túrmeden bosap, «Selponyń» qara jumysyn istep júrgen Soljenısyndy muǵalim etip alǵan edi.
Áńgime ıesiniń aıtýynsha oqıǵa bylaı bolypty. 1953 jyldyń kúzinde osy aýyldyń S.M.Kırov atyndaǵy orta mektebine bir adam keledi. Kónetoz kıimdi, júdeý júzdi ol dırektorǵa ózin: «Aleksandr Isaevıch Soljenısyn, − dep tanystyrady da. – Munda muǵalimder jetispeı jatqan kórinedi. Meniń pedagogıkalyq bilimim bar. Múmkindik bolsa, jumysqa qabyldasańyz», − deıdi.
Zeınaǵazy Syrymbetovtiń kóz aldyna sol sátte bul adamnyń ortalyq saýda qoımasynda júkshi bolyp júrgeni elesteıdi. Moıynqumda ol kezde ne kóp, halyq jaýy dep túrmege toǵytylyp, odan shyqqan soń da baqylaýda ustalynǵan beıbaqtar kóp edi. «Aldymda otyrǵan myna adam da solardyń biri-aý shamasy», − deıdi ishteı mektep dırektory. Sóıtedi de úsh-tórt kúnnen keıin kelip jolyǵýyn ótinedi. Oıy aýdandyq partııa komıtetinen ruqsat suraý-tyn. Ondaǵylar kelispeıdi. Biraq mekteptegi 3-4 pán boıynsha oqytýshy joqtyǵynan bir aıdan beri sabaq bolmaǵandyǵyn estigende oılanyp qalady. «Onyń muǵalimdik mamandyǵy bar ma eken ózi?» − deıdi aýpartkom hatshysy uzaq únsizdikten soń. Zeınaǵazy Syrymbetov bul suraqqa Soljenısynnyń soǵysqa deıin Rostov pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqyp, ondaǵy fızıka-matematıka fakýltetin óte jaqsy baǵamen bitirgenin aıtýmen jaýap beredi. «Onda óziń bil», − deıdi saýal ıesi. Bul: «Barlyq jaýapkershilikti moınyńa alsań ǵana qyzmetke qabylda», − degen sóz edi.
«Álgi adam ýádeli kúni aldyma qaıta kelgende, − depti arada 36 jyl ótken soń oblystyq «Znamıa trýda» gazetiniń tilshisi V.Votchelmen áńgimesinde Zeınaǵazy aqsaqal, − jeke basqa tabyný saldarynan senimsiz jan atanǵan ony jumysqa alýǵa bekindim. «Munyń ne? Bul úshin basyń ketedi ǵoı», − dedi menen 3-4 jas úlkendigi bar oqý isiniń meńgerýshisi. Úndegenim joq. «Táýekel», − dedim ishimnen. О́ıtkeni ábden júdep-jadap, júzi kúzgi japyraqtaı qýań tartqan oǵan kómektespesem, ar-ojdanymnyń aldynda ómir boıy kináli bolyp ótetindeı sezindim ózimdi».
Osyndaı sheshimmen Soljenısynnyń sharýasyn sheshken mektep dırektory ony úıine alyp keledi. «Sol kúni men asúıdiń edenin jýyp jatyr edim, − dep eske alypty Zeınaǵazy Syrymbetovtiń qyzy Ǵalııa «Áke joly» atty otbasylyq jınaqtaǵy esteliginde. – Aýla jaqtaǵy esikten kirgen ákem: «Qyzym, myna aǵańdy tamaqtandyr», − dedi qasyndaǵy saqal-murty ósip, ústi-basy kirlep ketken kisini kórsetip. Balalyq qoı. Jańa ǵana tap-taza etip jýǵan eden men ádemilep jınalǵan asúıge ony qalaı, ne úshin kirgizýim kerek degen renishimdi ákeme aıtýǵa oqtala bergenimde, ol kisiniń qatty daýys kótergenin ómirimde birinshi ret kórip shoshyp kettim. «Qıqarlanba, − dedi qaharly únmen. – Bul adam balasy ǵoı. Munyń da biz sııaqty eki qoly, eki aıaǵy, eki kózi bar. Basqalardan nesi kem? Taǵdyry, ómiri osylaı bolyp turǵan soń ne shara? Kómektesýimiz kerek». Myna sózden keıin men zyr júgirdim deısiń. Tamaqtanyp bolǵan soń qonaq syrtqa shyqty. Bizdiń otbasyna degen óziniń rızashylyq belgisi retinde kóp etip otyn butap berdi».
− Ol kezde men 9-synyptyń oqýshysy edim, − dedi otaǵasy Shora aqsaqal joǵarydaǵy bizge kórsetken oblystyq gazet pen «Áke joly» atty kitapty stol ústinen jınastyryp jatyp. – Bir kúni klasymyzǵa aryq deneli, atjaqty, shashyn artqa qaraı jatqyza taraǵan orys kisi kelip sabaq bere bastady. Aty-jónin: «Aleksandr Isaevıch Soljenısyn», − dep tanystyrǵan ol júris-turysynyń shıraq, sóılegen sóziniń naqpa-naq ereksheligimen mekteptegilerdiń nazaryn ózine birden aýdardy. Klasqa sergek keıippen enetin. Sabaqty jigerlilikpen bastaıtyn. Taqyrypty túsindirip bolǵan soń, oqýshylardyń ony qalaı uǵyp, qabyldaǵanyna erekshe mán beretin. Ony ol kisi suraq-jaýap túrindegi ádispen anyqtaıtyn. Sondaı kezde bizdiń mıymyz ádettegiden tys shapshańdyqpen jantalasa jumys isteýshi edi. Osyndaı synaqta Besbaı Tilegenov degen synyptasymyzdyń baǵy janatyn. Oǵan Soljenısyn qatty tańǵalýshy edi. Keıde basqa oqýshylardyń da qabileti ashylyp, oı-órisi keńeısin deı me eken, kez kelgen eseptiń sheshýin aýyzsha aıtyp, eshkimge des bermeı otyrǵan Besbaıdy dálizge shyǵaryp jiberip, bizdiń de jaýap berýimizge jaǵdaı jasaıtyn.
− Soljenısyn mektepterińizde sonda matematıkadan basqa taǵy qandaı pánderden sabaq bergen edi?
− Fızıka, astronomııa. Keıin oǵan orys tili men ádebıetiniń qosylǵany bar.
Osylaı degen Shora aqsaqal keterimizde biz izdep kelgen taqyrypqa baılanysty Kókterek aýylynyń turǵyny Aıdar Áshimovtiń de kóp nárse biletinin aıtty. Sóıtti de otbasylyq albomynan eski bir sýretti alyp kórsetti. Birden aıtaıyq, bul óte qyzyqty dúnıe edi. Munda 50-jyldardyń ortasyndaǵy S.M.Kırov atyndaǵy orta mekteptiń muǵalimderi men joǵary synyp oqýshylary beınelenipti. Úlken báıterek aǵashynyń saıasyndaǵy sol toptyń ortasynda biz sóz etken bilim uıasynyń basshysy Zeınaǵazy Syrymbetov, onyń janynda sol kezde osynda oqytýshy bolyp júrgen jazýshy Aleksandr Isaevıch Soljenısyn kórinedi. Al eń aldyńǵy jaqtaǵy kók shóp ústine jantaıa jaıǵasqan eki jigittiń biri Shora Ámirequlov eken. Sýretti 1955 jyldyń mamyr aıynda jergilikti turmys qajetin óteý mekemesiniń fotografy túsiripti.
Aqsaqalmen qoshtasyp, ol kisi nusqaǵan úıge kelgenimizde, kún keshtetip qalǵan kez edi. Soǵan qaramastan bizdi ashyq-jarqyn júzben qarsy alǵan Aıdar Áshimuly alǵashqy aman-saýlyqtan soń birden negizgi áńgimege kóshti. Sóıtti de mynadaı jaılardy aıtty.
− Sizder surap otyrǵan adamdy men eń alǵash 8 jasymda kórdim. Qys kezi edi. Aýyl balalary bizder ol kezde MTS janyndaǵy qalyń qarǵa jaıylǵan qyzyl sýdan paıda bolǵan muz aıdynynan shyqpaıtynbyz. Bir kúni aıaǵymdaǵy konkıdiń baýy úzildi de qaldy. Ony kórgen Mısha atty synyptasym: «Sasha aǵaıǵa baraıyq. Ol kómektesedi», − dedi nyq senimmen. Joldasym aıtqan adam osyndaǵy Iаkov Melnıchýktyń úıinde turady eken. Beıtanys jan Mısha ekeýmizdiń ótinishimizdi tyńdaǵannan keıin úndemeı júrip, qabyrǵadaǵy eski rıýkzagynyń qaıys ıyqbaýyn aǵytyp aldy. Sóıtti de onyń shetin ustaramen uzynnan uzaq etip jińishkeleı tilip, ony konkıimniń eki jaǵyna teńdeı bólip baılap berdi.
Sasha aǵaıǵa bizder odan keıin de baryp turdyq. О́ıtkeni bul kisiniń bilmeıtini, qolynan kelmeıtini joq-tyn. 50-jyldardyń basy ǵoı. Ol ýaqyttaǵy balalar konkıleri «snegýrochka», «dýty» dep atalatyn. Bulardyń bir qıyndyǵy egeý men sharyqqa táýeldiliginde edi. Sony, ıaǵnı, konkıdiń muzǵa túsetin tabanynyń júzin Sasha aǵaı keremet shyǵaratyn. Sondyqtan ony tek osy kisige qaıratyp alýǵa qumar bolatynbyz. Kóktem shyǵa tanysymyz eski shúberekterdiń arasyna velosıped kameralarynyń jyrtylǵan rezeńkelerin salyp, kishkentaı dop ta jasap beretin. Bul bizdiń sıyrdyń óli júnin tarap alyp dombazdaǵan burynǵy oıyn dúnıesinen áldeqaıda yńǵaıly edi.
Kelesi jyly ol mekteptegi joǵary synyp oqýshylaryna sabaq bere bastady. Birde solarmen bastaýysh bilim basqyshyndaǵy biz de ekskýrsııaǵa shyqqanymyz bar. Jetekshimiz Sasha aǵaı eken. Áskerı adam sııaqty yqsham kıinip alypty. Bir ıyǵynda – planshet sekildi jol sómke. Ekinshi ıyǵynda – shaǵyn fotoapparat. Beline ofıserlerdiń jalpaq bylǵary beldigin baılap alǵan. Saıahatqa qýanǵan balalar ý-shý bola bastap edi, jetekshimiz qatań da ámirli únmen: «Tynyshtalyp, sapqa turyńdar!» − dep sańq ete tústi. Sol-aq eken dabyr-dubyr sap tıyldy. Onyń komandırlerge tán osy daýsy men qımylyn óz basym kópke deıin umytpadym. Keıin ol Moıynqumnan Máskeýge attanyp, 60-jyldary ataǵy shyǵa bastaǵan ýaqyttaǵy ómirbaıanyn oqyǵanymda, bala kezgi tanysymnyń Uly Otan soǵysyna qatysqanyn, ofıser bolyp, batareıaǵa jetekshilik etkenin bir-aq bildim. Sonda: «E, báse... áskerı adamǵa uqsaıtyny sodan eken ǵoı», − degenmin ishteı.
Aıdar Áshimuly osylaı dedi de sál únsiz qaldy. Osy sátti paıdalanǵan men úı ıesinen burynyraqtaǵy el aýzynan estigen bir jáıttiń anyq-qanyǵyn suradym. Ol: «Soljenısyn 1965-1970 jyldary Máskeýden Kókterek aýylynyń adamdaryna hat jazyp, rızashylyǵyn bildirip turypty», − degen jalpylama áńgime edi. Olaı deıtinim: ondaı úshbý sálemdi eshkim kórmegen, osy ýaqytqa deıin mundaı dúnıe esh jerde jarııalanbaǵan. Tek «sóıtipti», «búıtipti» dep keletin «deıdi-deıdi» áláýlaıdyń bir túrine uqsaıtyn. Muny asyqpaı tyńdaǵan Aıdar aǵa ornynan turdy da Shora aqsaqaldyń úıinen kórgen «Áke joly» otbasylyq kitabyn alyp kelip, onyń 85-betindegi faksımılıeni kórsetti. Birden eleń ettik. Soljenısynnyń haty! «Mana qalaı baıqamaǵanbyz?» − deımin ishteı. Sóıtip jınaqpen endi jaqsylap tanysýǵa otyrdym. Eskerte keteıik, muny joǵaryda otbasylyq kitap dep aıtyp kettik qoı. Iá, solaı. Sebebi, tırajy shaǵyn. 200 dana ǵana. Sodan soń onda bir áýlettiń sýretteri fotoalbom sııaqty berilip, otaǵasy Zeınaǵazy aqsaqaldyń týǵan-týystary men balalarynyń estelikteri qamtylǵan da qoıǵan. Bulardyń ishindegi erekshelenip turǵany Soljenısynnyń haty der edik. Onda mynadaı sóılem joldary bar bolyp shyqty.
«Qymbatty Zeınaǵazy! Seniń hatyńa qatty qýandym. Meniń aıdaýyldyń mashınasynan túsken boıda Kókterek aýdandyq oqý bólimine kirip, ózińdi birinshi kórgende seniń kúlimsireı qarsy alǵanyńnan bastalatyn ekeýmizdiń alǵashqy tanystyǵymyz kezindegi saǵan degen eń jyly sezimderimdi saqtap kelemin. Sodan keıingi bizdiń jaqsy qarym-qatynasta bolǵan jyldarymyz umytylǵan joq. Seniń áıeliń esimde, onyń ázirlegen qazaqsha eti úshin basymdy ıemin!
Meniń aıdaýdaǵy jyldarda mektepte sabaq bergenim naǵyz rahatty kezeń boldy. Keıin oqýǵa osynshalyqty berilgen balalardy basqa esh jerden keziktire almadym: syrtqy álemnen tysqary júrgen olar úshin mekteptegi oqý sonyń bárin almastyra alatyn jaryq sáýle edi. Men sol kezdegi óz shákirtterimniń tabystaryna qýanamyn, óıtkeni, olardyń arasynda aıryqsha talanttylary az bolǵan joq. Eger sen maǵan burynǵy oqýshylarym, oqytýshylar týraly jazyp jiberseń, jaqsy bolar edi. Mektep úıi ne boldy, áli ózgermeı tur ma? Áıteýir bir kezde men sonda baryp, ózgeristerdiń bárin óz kózimmen kórip qaıta alsam, qýanatynym anyq.
Seniń úlken, tatý-tátti áýletiń bolǵanyna qýanyshtymyn, segiz balańnyń bári joǵary bilim alypty, kóptegen nemereń ósip keledi eken. Al meniń 21, 19 jáne 18-degi úsh ulym bar, ekeýi – Garvard ýnıversıtetiniń stýdentteri, bireýi – pıanıst, qazirdiń ózinde kóptegen konsertterge qatysyp júr. Olar meniń sońymnan otanymyzǵa oralatyn shyǵar dep oılaımyn, bári de orys tilin jaqsy biledi.
Biraq men úshin munda barlyq jol áli ashylǵan joq: kezinde ózim kúresken nárselerdiń bári eptep bolsa da aldymnan shyǵyp jatyr. Bizdiń jasymyzda aýrý-syrqaý degen tańsyq emes qoı, sondyqtan bárine tózýiń kerek. Al jetispeýshilikpen ómir súrý – qıynnyń qıyny, buǵan júregim aýyrady. Sebebi meniń ózim de ómirimniń kóp bóligin joqshylyq pen tarshylyqta ótkizdim, ony bilemin.
Meni tanıtyn jurttyń bárine óz atymnan shamań jetkenshe sálem aıt, izgi tilegimdi jetkiz. Kókterekke sálem de, men ony týǵan jerimdeı kórip ketkenmin. Tap sol jerde qatty aýyryp, ajaldyń aýzynan aman qalǵanyma qaramastan, meniń ondaǵy jaǵdaıym jaqsy boldy. Qolyńdy qatty qysamyn. Soljenısyn. 24.6.91».
Biz bul úshbý sálemniń nendeı oı-maqsatpen jazylǵanyn bilmeımiz. Biletinimiz – bireý. Ol Soljenısynnyń Zeınaǵazy aqsaqaldyń hatyna qaıtarǵan jaýaby. Ony joǵarydaǵy mátinniń basynda turǵan: «Seniń hatyńa qatty qýandym», – degen sóılem aıǵaqtap tur. Ishki oıymyz aıtady: «Muny Zeınaǵazy Syrymbetov aqsaqal jazýshynyń 1990 jylǵy 10 sáýirde «Lıteratýrnaıa gazetaǵa» shyqqan atyshýly maqalasyn oqyǵannan keıin oǵan renjip jazýy múmkin-aý», – dep. Olaı deıtinimiz, Soljenısyn hatynyń sońyndaǵy «24.6.91j.» belgisiniń turýy. Osyǵan qaraǵanda bul «Qaıtkende Reseıdiń kósegesin kógertemiz?» (10.4.90 j.) atty shýlyǵannan keıin bolǵan hat almasýlar.
...Dalaǵa shyqtyq. Qystyń qysqa kúni kókjıekke kórinbeı batyp barady. Aıaz aqyryp tur. «Anaý múıiske deıin jaıaý júreıik», degen Aıdar Áshimuly sóz arasynda bizge taǵy bir áńgime aıtty. Soljenısyn Kókterekke muǵalim bolyp kelgen alǵashqy kezde Iаkov jáne Ekaterına Melnıchýkterdiń úıinde turypty. Sodan soń ol jeke bákene tamǵa kóshipti. Pıoner kóshesindegi bul 10-úı keshegi ólara kezeń, ótpeli tus dep júrgen 90-jyldardyń ortasyna deıin bolǵan eken. Sodan soń qabyrǵalary qulap, orny jaı tómpeshik bolyp qalypty.
...Qonaqúıge kelip oılanyp otyrmyn. Esime 1945 jylǵy Shyǵys Prýssııada batareıa komandıri bolyp júrgende keńestik qoǵamǵa qarsy oı-pikiri úshin tutqyndalyp, Máskeý, Marfıno jáne Ekibastuzdaǵy stalındik lagerlerde azapty kúnderin ótkizgen adam tústi. Sodan soń kóz aldyma 1953 jyly túrmedegi qıyn jaǵdaıdan daýasyz dertke ushyrap, ota jasalǵannan keıin jazasyn Moıynqumda óteýge jer aýdarylǵan jan keldi. Osymen bir mezette oıyma 1956 jyly aqtalyp, Máskeýge attanǵan, 1959-1965 jyldary ataqty «Novyı mır» jýrnalynda keńestik totalıtarlyq rejimdi áshkereleıtin «Ivan Denısovıchtiń bir kúni», «Matrenanyń aýlasy» men «Krechetovka beketindegi oqıǵa» jáne «Zahar-Kalıta» shyǵarmalary jaryq kórgen jazýshy oraldy. Al 1968 jyly «GÝLag arhıpelagy» romany ómirge kelgende... Soljenısyn esimi ıdolǵa aınalyp, týyndylary oqyrmandardyń sana-sezimin tóńkerip túsirdi. Ondaǵy eń basty, ǵalamat nárse sol ol buryn keńestik qoǵamda aıtýǵa tıis emes jabyq taqyrypty qaza jazyp, qyzyl terrordyń jantúrshigerlik oqıǵalaryn naqty derekpen jaıyp salýy edi. Osydan keıingi jaǵdaı aıtpasa da túsinikti. Jazýshy óziniń aldyndaǵy Ahmatova, Zoshenko, Pasternak sııaqty qalamgerler sekildi senimsizdikke ushyrap, qýǵyndaldy. Kitaptarynyń jaryq kórýine tyıym salynyp, Memlekettik syılyqqa usynylatyn tizimnen alynyp tastaldy. Jazýshylar odaǵynan shyǵarylyp, azamattyǵynan aıryldy. Sóıtip 1974 jyly elden alastatyldy. Soǵan qaramastan ozyq oıly shyǵarmashylyq ókilderi ony izdedi, túrli basqosýlarda repressııa sumdyǵyn esh boıamasyz ashyp kórsetken qalamger týyndylaryn aıtýmen boldy. О́ıtkeni keshegi stalındik azap lagerlerinen aman oralǵandar men áke-shesheleri totalıtarlyq rejimniń qurbany bolǵan urpaq ókilderinen turatyn sol kezdegi mıllıondaǵan oqyrman ol qasiretti umytýy áste múmkin emes edi. Sondyqtan da arada ótken 20 jyl ishinde «Qyzyl dońǵalaq» tetralogııasynyń quramdas bólikteri «On tórtinshi jyldyń tamyzy», «On altynyń qazany», «On jetiniń naýryzy» romandaryn jazyp bitirip, Reseıge qaıta oralarda el ony han kóterip qarsy alýǵa peıildi-tin. Biraq... Keshegi gýmanıst sýretker, adam quqyǵyn aldyńǵy orynǵa qoıatyn shyǵarmashylyq ıesi, qııanatqa qany qas qalamger muhıttyń arǵy jaǵynan ózgerip keldi. AQSh-tan orala sala saıasatqa aralasty. Ult arazdyǵyn qozdyryp, ulyorystyq shovınızmniń shoǵyn úrledi. Antısemıtızmniń aýylynan da alys bolmady. Sóıtip jazýshy V.Voınovıchtiń «Ańyz aıasyndaǵy býaldyr beıne» kitabyndaǵy sózben aıtqanda: «...Ýkraındarǵa til tıgizdi. Qazaqtardy renjitti. Evreılerge doq kórsetip, cheshenderdi shamdandyrdy. Al onyń Sibirdi poezben kókteı ótken sapary she? Temirjoldaǵy kóringen bekette jınalys ashyp, eldi sharshatty. Dýmaǵa kelip aqyl aıtyp, depýtattardyń mıyn ashytty. Reseıdiń jańa tarıhyn jazamyn dep kásibı mamandarmen janjaldasty».
...Osylardy eske alǵanda oılaısyń: «Talantty, tabandy, batyl ári qajyrly qalam ıesi nege óz salasymen ǵana aınalysyp júre bermedi eken?» – dep. Iá, ol 60-70-80-jyldardaǵy qalamger úshin jazý, tek qana jazý bolyp tabylatyn baǵytynan tanbaı, taza shyǵarmashylyq eńbegimen jurt jadynda qalǵanda ǵoı. Ataq, abyroı, dańq ta odan eshqaıda ketpes edi. Biraq olaı bolmady. Qalam ıesi úshin qajeti joq joǵarydaǵydaı jaǵdaılarǵa aralasamyn dep ol óziniń burynǵy jetken bıiginen ózi qulady. Qudaıǵa shúkir, Soljenısyn solaı dedi eken dep eshbir elde eshteńe ózgerip ketken joq. Ańǵyrtqa ushyp, adasqan ózi. Áıtpese qor bolǵandar men qorlanǵandar shyndyǵyn jalǵannyń jaryǵyna alyp shyqqan eńbegi úshin berilgen mártebeli Nobel syılyǵy oǵan az ba edi? Bizdiń oıymyz osylaı deıdi. Desek te: «Qaıtkende adam qalady adam bolyp?» degen danagóı sózi men : «Adam bop kelip ómirge, adam bop ketý kóp qıyn», − atty ataqty aqynnyń qos óleń joldaryndaǵy pálsapa boıynsha jer basyp júrgen pendeniń keı kezdegi uǵymy men ustanymyn túsiný qıyn ári kúrdeli. Iá.., kúrdeli.
Janbolat AÝPBAEV,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy,
Moıynqum aýdany
