Balqash óńirindegi bir jaǵymdy jańalyq – Gúlshat aýylynda «jasyl» tehnologııalardy damytý baǵytyndaǵy joba qolǵa alyndy. Taıaýda osy eldi mekende qýaty 40 mVt kún elektr stansasy iske qosylmaq. Bul sharýamen Qaraǵandy oblysyndaǵy jobalaryn júzege asyrýǵa 80 mıllıon dollar ınvestısııa quıyp otyrǵan ıspanııalyq «Riser Energy» kompanııasy aınalysady.
– Byltyr Balqashta ónerkásip 8 paıyzǵa, qurylys sektoryndaǵy ósim 13 paıyzǵa artty, – deıdi Aleksandr Aglıýlın. – Alty myń sharshy metr turǵyn- jaı paıdalanýǵa berildi, bólshek saýda men aýylsharýashylyq ónimderiniń óndirisi artty. Qala ekonomıkasyna 19 mıllıard teńge ınvestısııa tartyldy. О́ńdeýshi sektordaǵy eńbek ónimdiligi 72 mıllıon teńgege jetti.
Ákim málimdegendeı, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde byltyr kúzde Saıaq ken ornynda «Edvans Maınıng Tehnolodjı» JShS eski úıindilerden mys alý jobasy júzege asyryla bastaǵan. Al «Qońyrat» JShS mys óndirý kólemin byltyr 5 myń tonnaǵa arttyrdy. «ICC» jáne «Sary Qazyna» kompanııalarynda shıkizat óńdeý jumystary qarqyn alǵan.
Qala ekonomıkasyna shaǵyn jáne orta bıznesten byltyr 14,5 mıllıard teńge kiris kirgen. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń aıasynda jeti jobaǵa jalpy somasy 535 mıllıon teńge qarjylaı qoldaý kórsetilipti.
– Byltyr qala bıýdjetine túsken 600 mıllıon teńge kiristi biz turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq pen áleýmettik salanyń problemalaryn sheshýge jumsadyq, – deıdi Balqash qalasynyń ákimi. – Al bıyl áleýmettik salaǵa jalpy bıýdjettiń 55 paıyzyn baǵyttap otyrmyz. Qoldanylǵan sharalardyń arqasynda jumyssyzdyq deńgeıi bes paıyzǵa azaıdy. Osy jyldyń 1 mamyryndaǵy málimetke júginsek, 482 adam jumysqa turǵyzylyp, 389 adam qaıta daıarlaý kýrstaryna joldama alǵan. Áleýmettik kómekke qala qazynasynan 20 mıllıon teńge qarastyrylǵan.
Qala basshysy bilim berý men medısına salalarynyń jaǵdaıyna da toqtaldy. Bıyl bul salaǵa 4 mıllıard teńge bólingen. Onyń 149 mıllıon teńgesine 14 bilim berý mekemesi jóndeýden ótkiziledi. Mektepterdi zamanaýı pándik kabınettermen jabdyqtaý jumystary jalǵasady. Bıyl qala mektepteri sondaı alty kabınetpen jáne tórt robot-tehnıka zerthanasymen qamtamasyz etilmek.
Memleket-jekemenshik áriptestiginiń aıasynda Balqashta bıyl bir balabaqsha jáne kelesi jyly taǵy bir balabaqsha ashylady. Jeke ınvestısııalar esebinen qalanyń ortalyq aýrýhanasynda MRT kabıneti, al ońaltý ortalyǵynda kınezoterapııa ashylady. Al densaýlyq saqtaý mekemelerine jabdyqtar satyp alýǵa memlekettik qazynadan 83 mıllıon teńge qarastyrylǵan.
Qala basshysynyń aıtýynsha, balqashtyqtar turǵyn úı jınaqtaryna kóńil bóle bastaǵan. Turǵyn úı qurylys jınaq bankinen esepshot ashqandardyń sany úsh jarym myń adamnan asqan. Olarǵa «Nurly jer» baǵdarlamasynyń aıasynda bıyl 45 páterli eki úı beriledi. Úı kezeginde turǵandardy baspanamen qamtamasyz etý úshin jalpy aýmaǵy 42 myń sharshy metr kóp páterli eki úı qalpyna keltiriledi. Jalǵa beriletin kóp páterli eki úıdiń qurylysy 2019 jylǵa josparlanyp otyr. Olardyń jobalaý-smetalyq qujattamasy qazirdiń ózinde daıyn. Ipotekalyq turǵyn úıler qurylysyn damytý maqsatynda bıyl «Samal» shaǵyn aýdanyndaǵy ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymnyń qurylysyna qujattama ázirlenedi.
Sonymen qatar Balqashta byltyr oblys ákiminiń qoldaýymen bastalǵan jol jóndeý jumystary jalǵasyn tabýǵa tıis. Qalanyń segiz kóshesin qaıta jańǵyrtýǵa qarajat daıyn. Aldaǵy jyly jańadan eki jol tóselmek.
Aǵymdaǵy jyly qalanyń káriz jelilerin qaıta qurastyrý jumystarynyń birinshi kezeńi aıaqtaldy. Jylý toraptaryn qaıta qurastyrýdyń jobalaý-smetalyq qujattary ázir bolǵanmen, jumystar kelesi jyly ǵana bastalady.
– Jaqynda ortalyq saıabaqty abattandyrý jumystaryn bastaımyz, – deıdi A.Aglıýlın. – 9 aýlany, trotýarlardy jóndeımiz. Aǵash kóshetteri otyrǵyzylady. Qalanyń ekologııalyq ahýalyn jaqsartýǵa «Qazaqmys» korporasııasynyń úsh jyldyq baǵdarlamasy da septespek. Kompanııa bul maqsatqa 100 mıllıon dollar qarajat bólip otyr. Al zaýyt aýmaǵynan kúkirt angıdrıdi shyǵaryndylaryn súzetin kúkirt qyshqyly sehy ashylǵan.
Saıaq kentin aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi birazdan beri aıtylyp keledi. Ákimniń aıtýynsha, sý irký qurylystarynyń jobalaý-smetalyq qujattamasyna bıyl oblystyq bıýdjetten 65 mıllıon teńge bólingen.
Balqashtyń týrıstik áleýeti de zor. Qazirgi ýaqytta jergilikti áýejaıdyń ushý-qoný jolaǵyn jóndeý jumystary bastalǵan. Qala basshysy aıtqandaı, bul jumystyń týrızmdi damytýdaǵy róli zor. Jóndeý jumystaryn 2019 jyldyń ortasyna deıin aıaqtaý josparlanǵan. Sodan keıin Balqash áýejaıy kez kelgen klasty ushaqtardy qabyldaı alady. 15 mamyrdan bastap «Almaty – Balqash» baǵytyndaǵy ushaqtar qatynaı bastaǵanyn aıta keteıik. Bul Balqashqa keletin týrıster sanyn arttyrýǵa sep bolady degen úmit zor. Byltyr qalanyń týrızm salasyndaǵy kirisi 224 mıllıon teńge boldy. Oǵan «Balqash – Týrızm-2017» forýmynyń kómegi bolǵan eken. Qala basshylyǵy bul forýmdy shilde aıynda taǵy da uıymdastyrmaq.
Taıaý kúnderi Balqashta «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń aıasynda qalpyna keltirilgen 25 metrlik júzý basseıni iske qosylmaq. Kókshe teńizdiń jaǵasyndaǵy qalanyń, álbette, problemalary da barshylyq. Biraq biz bul shaǵyn maqalamyzda tek qala basshysynyń ózi málimdegen jaıttardy jarııalaýdy ǵana maqsat ettik.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY
