Qazirgi kúni respýblıkamyzdyń barlyq óńirlerinde qurylǵan agroservıstik kásiporyndar osy maqsatty kózdeıdi. Aqtóbe aımaǵynda budan 12 jyl buryn ashylǵan «Aqtóbe-agroservıs» JShS men «Aqtóbe aýyl mıkrokredıt» mıkroqarjylyq uıymy (MQU) qosymsha jaýapkershiliktegi seriktestigi (QJS) elimizdegi servıstik kásiporyndardyń qataryn tolyqtyra tústi.
Servıstik qurylymdar aldyn ala bekitilgen jarǵyǵa sáıkes jumys isteıdi. Iаǵnı, bular úshin jarǵyda kórsetilgen sharttar men talaptardan aýytqý – isti aqsatýmen nemese ony birjola tuńǵıyqqa batyrýmen teń bolyp shyǵady. Máseleniń mánisi mynada. Servıstik uıymdar eń aldymen jergilikti bıýdjetten bólingen qarajat esebinen jarǵylyq kapıtalyn qurady. Sodan soń materıalymyzdyń basynda aıtylǵandaı, «Aqtóbe-agroservıs» sekildi seriktestikter óz maqsattaryna jetý úshin rentabeldi qyzmetke qol jetkizýi tıis. Osy oraıda kásiporyn taza kirister men ınvestısııalar tartý arqyly jarǵylyq kapıtaldyń mólsherin jáne aınalymyn kóbeıtýge umtylmasa, – jumysy alysqa bara qoımaıdy. Mundaı jaǵdaıda aýylsharýashylyq sýbektilerine lızıng pen nesıe túrinde berilgen aktıvterdiń, qarajattyń ýaqytynda qaıtaryla qoıýy ekitalaı.
Aıtaıyn degenimiz, qazirgi kezde «Aqtóbe-agroservıs» JShS men «Aqtóbe aýyl mıkrokredıt» MQU» QJS tap osyndaı jaǵdaıǵa tap bolyp otyr. Atalǵan qos kásiporyn da kvazımemlekettik, ıaǵnı memlekettiń úlesi bar sektor sýbektileriniń aktıvterin basqarýdyń tıimdiligi 2014-2017 jyldar aralyǵynda óte tómen kúıinde qalyp qoıǵan. Ekeýiniń rásimdik jáne qarjylyq buzýshylyqtarynyń jalpy somasy 2 mıllıard 268 mıllıon teńgege jýyqtaǵan. Bul Aqtóbe oblysy boıynsha tekserý komıssııasy júrgizgen aýdıttik is-sharalarda qamtylǵan jalpy somanyń 58 paıyzyna teń.
Sonda kórsetilgen kezeńde osy seriktestikterdiń quryltaıshysy Aqtóbe oblysynyń qarjy basqarmasy men olardyń jarǵylyq kapıtalyna memlekettik qatysý úlesine ıelik etý jáne paıdalaný quqyǵy berilgen Aqtóbe oblysynyń aýylsharýashylyq basqarmasy qaıda qaraǵan degen zańdy saýal týyndaıdy. Sondaı-aq sońǵy 3 jyl ishinde «Aqtóbe-agroservıs» JShS jarǵyda kórsetilgen qyzmetter aıasynda jumys júrgizýdi qajet dep tappaǵan. Sóıtip óz jarǵylaryn ózderi belden basqan. Qazirgi kezde onyń qarjylyq jaǵdaıy quldyrap, nesıe portfeliniń búıiri qabysyp qalǵan. Seriktestiktiń mundaı múshkil kúıge ushyraýyna Aqtóbe oblystyq burynǵy aýylsharýashylyq basqarmasynyń basshysy Qarjaýbaı Ybyraıymulynyń 2015 jyldyń 30 jeltoqsanynda jáne 2016 jyldyń 23 aqpany men 26 qazanyndaǵy №173, №19, sondaı-aq №129 buıryqtary da salqynyn tıgizgeni baıqalady. Munda máseleniń bir ushy sot sheshimi boıynsha bankrot bolyp tanylǵan óńirdegi aýylsharýashylyq kásiporyndaryna bólingen qarajatqa kelip tireledi. Mine, «Aqtóbe-agroservıstiń» jarǵylyq kapıtaly sonyń saldarynan 135 mıllıon teńgege azaıǵan. Iаǵnı, osyndaı mólsherdegi qomaqty soma qaıtarymsyz kúıinde qalyp qoıǵan.
Bul jaǵdaı óz kezeginde jergilikti bıýdjetten bólinetin qarajattyń elý paıyzy nemes 774,5 mıllıon tengesiniń qaıtarylmaı qalý qaýpin týyndatty. О́ıtkeni taýarlyq nesıeler lızıngke aýylsharýashylyq sýbektileriniń tólem qabiletteri men qarjylyq múmkindikteri tolyq zerttelmegen jaǵdaıda berilgen dedi Aqtóbe oblysy boıynsha tekserý komıssııasynyń múshesi Qýantqan Álimov.
Qalaı degende de debıtorlyq bereshek qaıtarylýy tıis. Soǵan qaramastan «Aqtóbe-agroservıs» JShS-nyń dırektory Murat Qadyrov ony qaıtarý máselesine qatysty eshqandaı shara almaǵan. Sonymen birge seriktestik jetekshileri tarapynan bireýdiń ózi jaqsy, bireýdiń kózi jaqsy degen kózqaras ústem túsip otyrǵan. Aıtalyq «Vostok» sharýa qojalyǵy men «Toqmansaı» JShS-ǵa 8 dúrkin 64,6 mıllıon teńge kóleminde nesıe berilgen. Onyń 53,1 mıllıony keshegi bir kúnderge deıin óndirilmeı kelipti. «Jumyrbaı» sharýa qojalyǵy 13,2 mıllıon teńge nesıesiniń 5,9 mıllıon teńgelik úlesin ǵana qaıtarǵan. Al «Saha» JShS sonaý 2010 jyly alǵan 16 mıllıon teńge nesıesiniń birde-bir teńgesin áli kúnge deıin qaıtarmaǵan. Mundaı mysaldar jetkilikti.
Tutastaı alǵanda aýdıttik tekserýler kezinde oblystaǵy 39 aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerdiń 408 mıllıon nesıelik qarajattyń 191,9 mıllıonyn qaıtarǵany belgili bolypty. «Murtqa ókpelep júrgende saqal shyqty» degendeı, nesıeni qaıtarý mindetterin oryndamaǵan óndirisshilerge jańa nesıe berý odan ári jalǵasqan. Olardyń memlekettiń úlesi bar kásiporynnan alǵan qaryzdary kóbeıip ketse de, eshqandaı shara qoldanylmaǵan. Mundaı jaǵdaıda «Aqtóbe-agroservıstiń» qarjylyq jaǵdaıy quldyramaǵanda qaıtedi?
Ras, búgingi áńgimemizdiń basty arqaýyna aınalǵan eki mekemeniń tapqan tabystary biraz bar eken. Áıtse de ony seriktestik basshylary ákimshilik shyǵystarǵa jáne tıimsiz is-sharalarǵa jumsaǵan. Taǵy bir qyzyǵy, kásiporynnyń qarjylyq jaǵdaıy nashar bola tursa da seriktestik jetekshileri bekitilgen smeta somasynan eki ese artyq syıaqy taǵaıyndaǵan. Sóıtip onyń kólemi 40,5 mıllıon teńgeni qurapty. Sonyń ishinde 2017 jyldyń naýryz aıynda «Aqtóbe-agroservıstiń» bas býhgalteri M.Eshtaeva men ekonomıst N.Ershova 200 000 teńgeden astam syıaqyny negizsiz alǵany belgili bolyp otyr. О́ıtkeni olarǵa osy kezeńde esepke alý jáne eseptilikke qatysty jumystardy salaqsytyp jibergeni úshin tártiptik jaza berilgen eken.
Sonymen birge seriktestikte birqatar issapar shyǵyndary da negizsiz tólengen. Sondaı-aq sheteldik «Sýbarý forester» avtokóligin 2,2 mıllıon teńgege satyp alǵan A.Jartybaevanyń qaryzy áli kúnge deıin qaıtarylmaǵan.
«Aqtóbe-agroservıs» JShS jóninde aıtqan kezde Aqtóbe oblystyq qarjy basqarmasy ótken jyly ony básekeles ortaǵa berý jóninde sheshim alǵanyn nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy. Soǵan sáıkes kásiporyn jekeshelendirý tizimine engizilgen. Sonyń negizinde onyń aktıvterin baǵalaý rásimderi júrgizilip, bul materıaldar oblystyq qarjy basqarmasyna tapsyrylǵan.
Shyntýaıtyna kelgende «Aqtóbe-agroservıstiń» naqty quny 2 mıllıard 300 mıllıon teńgeden kem turmaıtyny talas týǵyzbaıdy. О́ıtkeni aqshalaı túrde qaıtarýǵa jatatyn qaryzdardy qosqanda osyndaı soma shyǵady. Alaıda aqshalaı qarajattar múlik esebinde baǵalanyp ketkendikten, tek 492,7 mıllıon teńgeniń satýǵa usynylǵanyn qandaı qısynǵa syıǵyzýǵa bolady? Bir tańǵalarlyǵy, bul baǵalaý materıaldarynyń qorytyndylaryna jáne «Aqtóbe-agroservıs» JShS basqarmasy dırektory Murat Qadyrovtyń uıǵarymy men sheshimine oblystyq qarjy jáne aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshylary qarsylyq kórsetpepti. Memlekettiń qarjylaı úlesi bar kásiporynnyń qunyn negizsiz arzandatyp, saýda-sattyqqa shyǵarý áreketiniń arǵy astarynda ne syr bar?! Muny qazirgi kúni tap basyp aıtý qıyn-aq.
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini Aqtóbe oblysy boıynsha tekserý komıssııasy baǵalaý materıaldaryndaǵy kórsetilgen derekter boıynsha Aqtóbe oblystyq qarjy basqarmasynyń basshysy Gúlqasıma Súıintaevanyń atyna hat joldaǵan eken. Áıteýir oryndy usynys basqarma basshysynyń tarapynan túsinistikpen qabyl alynyp, búgingi kezde saýda-sattyq úderisi toqtatylǵan.
Endi «Aqtóbe-agroservıs» JShS men «Aqtóbe aýyl mıkrokredıt» MQU» QJS-tyń aldaǵy taǵdyry ne bolmaq? Bul saýalǵa ázirge kesip-piship jaýap qaıtarý erterek sekildi.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE
