Forým jumysyn quttyqtaý sózben ashqan Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov óńirde «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda atqarylǵan jumystar týraly aıtyp ótti.
Sońǵy aıdyń jańalyqtaryn ǵana aıtar bolsaq, uly kúıshi Qurmanǵazy Saǵyrbaıulynyń týǵanyna 200 jyl tolýyna arnalǵan «Ǵasyrlar qoınaýynan jetken babalar úni» jobasy aıasynda quramynda ólketanýshylar, mýzeı qyzmetkerleri, baspasóz ókilderiniń qatysýymen ótken halyqaralyq ekspedısııa Qaratóbe men Astrahan arasyn júrip ótti.
«Qasıetti Qazaqstan» ǵylymı-zertteý ortalyǵy uıymdastyrýymen Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq mýzeıinde «Batystyń jaýharlary» kórmesi uıymdastyryldy. «Rýhanı qazyna» festıvaliniń respýblıkalyq kezeńinde «Úzdik aýdandyq mańyzy bar memlekettik mýzeı» atalymyn Jympıtydaǵy Syrym Datuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıi ıelendi. Mamyr aıynda Astanada ótken «Rýhanı qazyna-2018» festıvali aıasynda «Qazaqstannyń oblystyq ólketaný mýzeıleri odaǵy» qurylyp, onyń tóraǵalyǵyna biraýyzdan Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń dırektory Mırbolat Ersaev saılandy. Osynyń bári óńirdegi ólketanýshylyq, mýzeı isi elimiz boıynsha kóshbasshy orynda turǵandyǵyn kórsetedi.
Forýmǵa arnaıy kelgen Qazaqstan Respýblıkasy mádenıet jáne sport mınıstrligi Mýzeı jáne kitaphana basqarmasynyń bas sarapshysy Nazgúl Qadrymbetova óńirdegi úzdik mýzeı qyzmetkerlerin mınıstrliktiń Alǵys hatymen marapattady. Eńbegi elenip, maqtaý qaǵazyna ıe bolǵandardyń arasynda sanaly ǵumyryn mýzeı isine arnaǵan ardager Sara Tanabaeva, Syrym Datuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıiniń basshysy Aınagúl Oıshybaeva bar.
Osy forým aıasynda Pavlodar jáne Aqtóbe oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıleriniń kórmesin ótkizý josparlanǵan. Sondaı-aq forýmǵa memlekettik «Esik» tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń ǵylymı-zertteý bólimi basshysy Ǵalııa Faızýllına, mýzeıtanýshy, «Kazmuseum.kz» jobasynyń jetekshisi Nurserik Jolbarys te qatysyp jatyr.
Jalpy, Batys Qazaqstan oblysynda mýzeı tarıhy eki ǵasyrǵa sozylady. О́ıtkeni Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń negizi 1832 jyly qalanǵan.
- Árıne, eki ǵasyrda qoǵamda da, adamzat ómirinde de úlken ózgerister boldy. Biz táýelsiz, derbes el atanyp, qazaq halqynyń tarıhyna jańasha kózqaraspen qaraıtyn boldyq. Biraq mýzeı jumysynyń basty baǵyty men úlken máni ózgermeıdi. Onyń basty maqsaty – ata-babamyzdyń kózindeı asyl murany, baǵa jetpes qazynany jınaý, saqtaý, tarıhı qundylyqtardy jetkizý, qazirgi óskeleń jastardy qoǵam jáne memleket qaıratkerleriniń taǵylymy, ómir joldary negizinde tárbıeleý, - deıdi mýzeı basshysy Mırbolat Ersaev.
Qazirgi tańda BQO tarıhı-ólketaný mýzeıi qory jaǵynan Qazaqstandaǵy eń baı, jádigerleri mol mýzeıler qatarynda. Mýzeı qorynda 140 myńnan astam jádiger bar. Onda arheologııalyq, zergerlik, etnografııalyq buıymdardyń mol kolleksııasy jınaqtalǵan. Segiz zaldan turatyn mýzeı ata-babamyzdyń tarıhı shejiresi tolyq qamtylǵan taqyryptyq ekspozısııasy bar birden bir mańyzdy mádenı ortalyq. Ekspozısııanyń aýqymdylyǵy men ondaǵy tarıhı derekterdiń qundylyǵy jaǵynan ol elimizdegi aldyńǵy mýzeıler qatarynda. Arheologııa zalyndaǵy sonaý kóne dáýirden bastalǵan tarıh búgingi Táýelsizdik kezeńine deıingi jalǵasady.
Mýzeı quramynda 11 fılıal halyqqa qyzmet kórsetedi. Olar: oblys ortalyǵy Oral qalasyndaǵy Jáńgir han atyndaǵy tarıhı-etnografııalyq mýzeıi, Reseıdegi sharýalar qozǵalysy kósemi Emelıan Pýgachev mýzeıi, aqyn Aleksandr Pýshkın mýzeıi, sýretshi Sáken Ǵumarov mýzeı-úıi, Tabıǵat jáne ekologııa mýzeıi, «Rýhanı jańǵyrý» mýzeıi men oblys aýdandarynda ornalasqan Syrym atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıi, Jańaqala aýdanyndaǵy Dına Nurpeıisova atyndaǵy О́ner mýzeıi, Muhıt Meráliuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıi, Qaztalov aýdanyndaǵy Kókterek tarıhı-etnografııalyq mýzeıi, Aqpáter tarıhı-ólketaný mýzeıi, Jánibek aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıleri.
Mýzeı qyzmetkerleriniń kúshimen sońǵy jyldary qolóner sheberleriniń «Kókeıimde bar álem» kórmesi, Aqjaıyq óńirinen tabylǵan Altyn hanshaıymdy oblys jurtshylyǵyna tanystyrýdy maqsat etken «Uly dala qundylyqtary» jobasy, «Alash jolymen» atty Jympıty-Semeı baǵytyndaǵy tarıhı-tanymdyq ekspedısııa, Syrym Datulynyń 275 jyldyǵyna arnalǵan respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa, «Kókterek tarıhı-ólketaný mýzeıinde ótken «Alashym arysym» atty shara, Alashorda qozǵalysynyń 100 jyldyǵyna oraı «Rýhanı jańǵyrý» mýzeıinde ótkizilgen «Alashym – aıbynym» atty oblystyq mýzeı qyzmetkerleriniń semınar-keńesi, aqyn, ádebıetshi, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Saǵynǵalı Seıitovtyń týǵanyna 100 jyl tolýyna arnalǵan «Nurly ǵumyr taǵylymy» atty kórme, taǵyv basqa sharalar kópshiliktiń rızashylyǵyna bólendi.
- Prezıdentimiz N. Á. Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamasy aıasynda «Týǵan jer» baǵyty boıynsha tapsyrma berip, ólketaný men ólketanýshylar máselesin teginnen tegin kóterip otyrǵan joq. О́ıtkeni ata-babamyz ǵasyrlar boıy ańsaǵan Táýelsizdik el tarıhyna birshama ózgeris ákeldi. Osy múmkindikter arqasynda týǵan ólkemizdegi bizge beımálim derektermen tanysa bastadyq. Búginde ólketanýshylar týǵan eldiń tarıhyn, mádenıetin, tabıǵatyn t.b. zerttep, nasıhattaýda úlken jumys atqaryp jatyr. «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» tizimi jasalǵan kezde de ólketanýshylar bul iske úlken úles qosty. Respýblıkalyq dárejedegi nysandardyń jalpy sany júz bolsa, sonyń jeteýi – bizdiń Batys Qazaqstan oblysynan, - deıdi Mırbolat Ersaev.
Bul qandaı nysandar? Kıeli jerler tizimine eń aldymen ortaǵasyrlyq Jaıyq qalasy men «Bókeı Ordasy» tarıhı mýzeı-kesheni engen edi. Keıin arnaıy issaparmen Aqjaıyq óńirine kelgen «Qasıetti Qazaqstan» ǵylymı zertteý ortalyǵy mamandary oblys aýdandaryn aralap, tarıhı oryndaryn kórdi. Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi jáne tarıhı eskertkishterdi qorǵaýmen aınalysatyn oblystyq memlekettik ınspeksııa usynǵan tizimge sáıkes tarıhı eskertkishtermen, óńirdiń kıeli jerlerimen tanysty. «Qazaqstannyń kıeli geografııasy» jobasy boıynsha qurylǵan jumys toby quramyndaǵy tarıhshylar men ólketanýshylar oblys boıynsha engiziletin nysandar týraly oı-pikirdi ortaǵa salǵan «Qasıetti Aqjaıyq» atty dóńgelek ústel uıymdastyryldy.
Osy sapar men dóńgelek ústel qorytyndysy nátıjesinde Qazaqstannyń jalpyulttyq kıeli oryndary tizimine Aqjaıyq óńirinen taǵy 5 nysan qosyldy. Sóıtip Batys Qazaqstan oblysy boıynsha alty alash ardaqtaıtyn kıeli orynnyń sany jetige jetti. Olar - b.d.d. VI-V ǵǵ. Taqsaı obalar kesheni, HIII-HV ǵǵ. ortaǵasyrlyq Jaıyq qalasy, «Bókeı Ordasy» tarıhı-mýzeı kesheni, Jumaǵazy haziret qorymy, aqyn, Alash qaıratkeri Ǵumar Qarash jerlengen jer, Kúnbatys Alashorda astanasy Jympıty, kúıshi Dáýletkereı kesenesi. Aıta ketý kerek, búgingi forýmǵa qatysýshylar osy nysandardyń bárin aralap kóretin bolady.
Forým barysynda elimizdegi mýzeılerdiń problemasy keńinen talqylandy. Máselen, kóptegen mýzeı ǵımarattary jádigerlerdi saqtaý men kórermenge usynýǵa arnalmaǵan. Salanyń basty problemasynyń biri – kadr. Búginde mýzeı kóbeıip keledi. Al arnaıy maman ázirleý áli de jetkiliksiz. Myqty tarıhshy mamandardyń salaǵa tartylmaý sebebi – jalaqynyń basqa salalardan tómendigi. Bul salada júrgender – mýzeıdi súıetinder, qarjysyna qyzyǵyp júrgen eshkim joq. Mýzeı salasyndaǵy problemanyń biri – mýzeılerdiń ortaq keńistiginiń joqtyǵy. Ár óńirdiń mýzeıleri óz aldyna bir aral sııaqty. Tájirıbe almasý, almasyp kórme ótkizý azdaý. Aımaqaralyq jobalar, tájirıbe almasý, semınar, konferensııalar kerek-aq. Oral qalasynda búgin ashylyp otyrǵan respýblıkalyq forýmnyń bir maqsaty – osy olqylyqtyń ornyn toltyrý.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
