Biraq... bul keshendi kórý ońaı emes. О́ıtkeni ol Oral qalasynan 550 shaqyrym qashyqta jatyr. Al jolynyń jartysynan astamy asfalttalmaǵan. Kóktemde, kúzde, jańbyr jaýǵanda kólik batpaqqa batyp, «Myń bir túndegi» Sandybadtyń saparyndaı sergeldeńge túsýimiz bek múmkin. Osy másele Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy mamyr aıynda Oral qalasyna kelgen saparynda talqylandy.
– Bókeı ordasyna biz týrısterdi aparamyz dep otyrmyz, kórsetemiz dep otyrmyz. Jol bolmasa qalaı aparamyz? Sondyqtan men Úkimetke tapsyrma berdim, qarjy bólinip, Bókeı ordasy men Jánibek aýdandaryna jańadan jol salynatyn bolady, – degen edi Elbasy. Búginde Elbasynyń Jánibek pen Bókeı ordasyna jol salý tapsyrmasyna oraı Batys Qazaqstan oblysynda arnaıy top quryldy. Qazir joldyń jobalyq-smetalyq qujaty jasalyp jatyr, naqty qurylys keler jyly bastalmaq.
– Han ordasy tarıhyna qyzyǵýshylar kórshiles Reseı Federasııasy aýmaǵynda da óte kóp, – deıdi belgili ólketanýshy, Bókeı ordasy tarıhynyń bilgiri, «Ǵylymı zertteýlerdi qoldaý qorynyń» dırektory Aıbolat Qurymbaev. – Ásirese shekaralas Volgograd oblysyndaǵy Elton shıpaly kólinde, Astrahandaǵy Basqunshaq sorynda jyl saıyn myńdaǵan demalýshy bolady. Sol týrısterge arnaıy baryp, Bókeı ordasy týraly, tarıhı mýzeı-keshen týraly aıtyp, birneshe márte týr uıymdastyrdym. Olar Han ordasyndaǵy ǵımarattardy kórip, tarıhyna qanyǵyp, erekshe rıza bolyp ketedi. Aqshasyn da aıamaıdy. Biraq eki aradaǵy 90 shaqyrymdyq dala joly úlken kedergi. Osy araǵa taqtaıdaı tegis jol salmasa da sál-pál retke keltirse, týrıster tasqynyn ájeptáýir ulǵaıtýǵa bolar edi...
Búginde Qazaqstannyń jalpyulttyq qasıetti nysandary tizimine Batys Qazaqstan oblysynan 7 nysan ense, sonyń úsheýi joly joq Bókeı ordasy men Jánibek aýdany aýmaǵynda ornalasqan. Jergilikti mańyzy bar nysandar tizimindegi 40 meken týraly aıtpasa da bolady. Arnaıy tizimge ilinip, qalyń kitapqa jarııalanǵanymen, bul mekenderdi aralaıtyn marshrýt jasalmaǵan, aqparat ta tapshy.
Degenmen jekelegen mamandar men uıymdardyń bastamasymen óńirlik týrızmniń táı-táı qadamdary jasalyp ta jatyr. Jaqynda Jáńgir han atyndaǵy Batys Qazaqstan agrarlyq-tehnıkalyq ýnıversıteti janyndaǵy Bıotehnologııa jáne tabıǵatty paıdalaný ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory, geografııa ǵylymdarynyń kandıdaty Qajymurat Ahmedenov bir top ǵalymmen birge Tasqala aýdanyndaǵy Eshki taýdan Atyraý oblysyndaǵy Dender kóline deıin júrip ótti. Ǵalymdardyń aıtýynsha, Qazaqstannyń batys óńirinde tabıǵı qoryq, memleket qorǵaýyna alynǵan arnaıy aýmaqtar az, biraq Atyraý men Oral shekarasyndaǵy Dender kóli men karsty taýlaryn, tuzdy úńgirlerdi emdik-týrıstik aımaqqa aınaldyrýǵa ábden bolar edi.
Joǵaryda esimi atalǵan Aıbolat Qurymbaev ta óz bastamasymen Batys Qazaqstan óńirindegi tarıhı oryndarǵa, atap aıtsaq, qulpytastary sońǵy jyldary tabylǵan Kishi júz handary – Aıshýaq han, Esim han, Jantóre han zırattaryna, Sarqyrama men Qyryqobaǵa, Chapaev pen Dına kúıshi mýzeılerine, Bókeı ordasyna birneshe márte aqyly saıahat uıymdastyrǵan. Onyń aıtýynsha, nasıhaty bolsa, týrıster baratyn meken jeterlik. Tek birinshiden, bul tarıhı oryndarǵa barar jol qıyn, ekinshiden, jergilikti bılik oryndary óz aýmaǵynda jatqan osyndaı tarıhı jerlerge jetkilikti kóńil bólmeıdi. Mysaly, joǵaryda atalǵan handardyń zıraty basyna shaǵyn qalaqshadan ózge esh belgi qoıylmaǵan.
Degenmen óńirde týrızmniń bolashaǵyn túsinetin jandar kóbeıip keledi. Sonymen birge oblysta balalar men jasóspirimder arasyndaǵy týrızmniń damýy elimiz boıynsha aldyńǵy qatarǵa shyǵypty. Batys Qazaqstan oblystyq balalar men jasóspirimder týrızmi jáne ekologııa ortalyǵynyń dırektory Vıktor Fomınniń aıtýynsha, oblysta 34 myń oqýshy 138 týrıstik-ólketaný úıirmelerine jazylǵan. Batysqazaqstandyq týrızm jáne ekologııa ortalyǵy Reseıdiń Bashqurtstan Respýblıkasy, Volgograd, Samara, Orynbor óńirlerindegi áriptesterimen tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Balalar týrızmi ásirese Aqjaıyq, Zelenov, Syrym aýdandarynda jaqsy damyp keledi eken.
Qazaq «oraza, namaz – toqtyqta» degen. Sol sııaqty, el kórý, jer taný, órkenıetti demalý da áleýmettiń belgili bir dárejede aýqatty bolýyna baılanysty bolsa kerek. Sońǵy jyldary Qazaqstannyń ekonomıkasy sııaqty, eldiń ishki týrızm júıesi kóterilip kele jatyr. Eń basty aıtarymyz – týrızmniń ınfraqurylymmen qatar damıtyny anyq.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan oblysy
