Alaıda kóktem keshikkenimen, eginniń ósýi nashar dep aıtýǵa bolmaıdy. Degenmen, shildeniń kúrt ysyǵan shilińgir ystyǵy egin alqaptaryna asa qolaıly tıe qoımaıtyny da jer baqqan qaýymǵa taǵy anyq. Dıqandar men mamandar, aýdan ákimderi qatysqan keńeste aýyl sharýashylyǵynyń alty aılyq qorytyndysy týraly habardar etken oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Sembaı Saǵyndyqovtyń aqparatynda óńirdegi egis alqabynyń búgingi jaǵdaıyna qatysty kúdikten úmit basym boldy.
– Barlyǵy 4 mln 48 myń gektar dándi daqyl alqabynyń qazir 3 mln 93 myń gektary, ıaǵnı 76 paıyzy jaqsy jetilip keledi, 940 myń gektary ortasha, 14 myń gektary óte nashar deýge bolady. Al 426 myń gektar maıly daqyldardyń 79 prosentiniń kógi jaqsy, 20 prosenti ortasha jetildi, – dedi Sembaı Saǵyndyqov. Oblys óńirindegi sharýashylyqtarda egin alqaptaryn kútý-baptaý jumystary úzbeı júrgizilip keledi. Qazir aramshópke qarsy 3,4 mln gektar, ósimdik zııankesterine, onyń ishinde shegirtkege qarsy 89 myń gektar jer óńdelgen.
«Alqap kúni» keńesinde dıqandar áńgimesi shyqqan eginniń statıstıkasynan góri agroónerkásipti básekege tegeýrindi etetin bolashaqtyń qamyna aýysty. Ozyq tehnologııalardy engizgende dıqannyń eńbegi jeńildep, mańdaı teriniń qaıtarymy molaıatynyn ýaqyt meńzep otyr. Ony osy keńeste oblys ákiminiń orynbasary Ǵaýez Nurmuhanbetov te aıtyp ótti.
Agroónerkásip keshenindegi kóptegen problemalar aýylsharýashylyq tehnıkalaryn jańalamaı, sıfrly tehnologııalardy belsendi engizbeı, tuqymdy jaqsartpaı, topyraqty qunarlandyrmaı, ınvestısııa salmaı sheshimin tabýy múmkin emes. Osy máselelerdiń jolyn qarastyrý úshin óz jumysyn ozyq tehnologııalarmen ushtastyra bilgen «Troıana» sharýashylyǵynyń alqabyna jınaldyq, dedi Ǵaýez Torsanuly. Sharaǵa jınalǵandar aldymen sharýashylyqtyń jerdi qunarlandyrýdyń ozyq tehnologııasyn engizýde paıdalanylǵan úzdik tehnıkalar kórmesin qarady.
«Alqap kúnine» Astanadaǵy S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıtetiniń prorektory Qaırat Aıtýǵanov jáne osy bilim ordasynyń Tehnıkalyq fakýltetiniń dekany Saıahat Núkeshev qatysty. Egin sharýashylyǵyna sıfrlandyrý jáne ózge de ozyq tehnologııalardy barynsha engizý úshin bilim ordasy 2015 jyldan beri jumys istep keledi. Ýnıversıtet bıyl «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» AQ-pen birlesip, kóktemgi dala jumystaryn ǵaryshtan baqylaý tehnologııasyn qolǵa aldy. Sonymen qatar jyl saıyn eldi mekenderdi ábigerge salatyn qar sýynyń baǵytyn baqylap, ony egin sharýashylyǵyna tıimdi paıdalanýdyń da merzimi jetkenin ýnıversıtet ǵalymdary aıtyp otyr. Eń bastysy, jobany qarjylaı qoldaý jóninde Azııa damý bankiniń ókil dırektory Djovannı Kapannellımen kelisimge qol jetti. Bul qanatqaqty joba boıynsha jumystar Qostanaı oblysy ákimi Arhımed Muhambetovpen birlese júrgiziletin bolady.
Agroónerkásip keshenine sıfrlandyrý tehnologııasyn keńinen engizýde Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti ǵylymı-ádisteme ortalyǵyna aınaldy. 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan agroónerkásipti damytý memlekettik baǵdarlamasyn jasaýǵa belsene qatysqan ǵalym Qaırat Aıtýǵanov onyń júzege asýyna, sharýashylyqtar arasynda keń taralýyna úlken sharalardy baǵyttap otyr. Oblystyq ákimdikter usynysymen Aqmola, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynan 9 qanatqaqty sharýashylyq alyndy.
Qostanaı oblysynan engen «Olja-Sadchıkovskoe» jáne «Troıana» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri sıfrlandyrý tehnologııasynyń keremetin álden-aq tanı bastady. «Troıana» sharýashylyǵynda ozyq tehnologııalardyń arqasynda bıdaıdyń gektar aınalymynyń ortasha kórsetkishi 26-27 sentnerden kelgen. Sonymen qatar bilikti basshy, kánigi dıqan Iýrıı Malyshko bastaǵan sharýashylyq mamandary naryqty jete zerttep, sońǵy jyldary alqapty ártaraptandyrý isine barynsha kóńil bólgen. 2016 jyly bıdaı barlyq egis alqabynyń 55 paıyzyn qurasa, qazir 35 paıyzyna deıin tómendedi, onyń esesine burshaq tuqymdastarda – 35, maıly daqyldardyń kólemi 35 paıyzǵa deıin jetkizildi. Sıfrlandyrýdan da sharýashylyq qarjy aıaǵan joq, jańalyqty barynsha engizýge tyrysady. Osydan onshaqty jyl buryn 5,5 myń gektar jerde 35 mehanızator jumys istese, qazir alqap kólemi birjarym ese ósken, oǵan barlyǵy 16 mehanızator dán seýip te, astyqty ýaqytyly jınap ta úlgeredi. Al «adamdar jumyssyz qalmaı ma?» degen saýalǵa sharýashylyq jetekshisi Iýrıı Malyshko «óndiris jańǵyrtylǵan, jańalyq engizilgen saıyn adamdar jumyssyz qalmaıdy, ózge jumys oryndary paıda bolady» dep jaýap berdi. Bul tekke aıtyla salǵan sóz emes eken. Egis alqabyn ártaraptandyrǵan sharýashylyqta qazir zyǵyr sabany kóp qalady. Ony sharýashylyq arnaıy sehta óńdep, odan kendir talshyqtaryn óndiredi de, qalǵan qaldyqty otqa jaǵady. Ol kádimgideı otyn retinde paıdalanylady. Al kendir talshyǵynyń tonnasyn 150-160 myń teńgeden satady, tapsyrys berýshiler ózderi alyp ketedi. Iýrıı Mıhaılovıchtiń aıtýynsha, kendirdiń ózindik quny 60 myń teńge ǵana.
Ozyq tehnologııalardy engizý úshin eń aldymen tehnıka saı bolýy kerek. Sharýashylyqta sońǵy jylda kóktemgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terimde barlyq jumystyń atqarylý barysy kabınetten baqylanady.
– Agronom burynǵydaı alqap kezbeı-aq, kabınette kompıýterden qansha alqaptyń jyrtylǵanyn, dán sebilgeninin, mehanızatordyń qansha saǵat jumys istegenin nemese uıyqtap qalǵanyn – barlyǵyn bilip otyrady. Qanshama ýaqyt únemdeledi. Bir lıtr janar-jaǵarmaı shyǵyn bolmaıdy, – deıdi sharýashylyq jetekshisi Iýrıı Malyshko. Sıfrlandyrýdyń arqasynda sońǵy jyldary sharýashylyq dál eginshiliktiń elementterin batyl engizýde. 400 gektardyń topyraq qunaryn saralap otyratyn kartasy jasaldy, ol arqyly alqapqa qansha, qandaı tyńaıtqysh qajettigin bilip otyrady, sol arqyly jumysty baǵyttaıdy.
«Alqap kúni» keńesinde sıfrlandyrý tehnologııasyn engizý aqparaty ár dıqanǵa jetýi kerektigi aıtyldy. Dıqannyń ozyq tehnologııanyń tıimdiligine kózi jetse, ony ıgerýge, engizýge degen talpynys týady. Talpynys bar jerde nátıje de bolady.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
Qostanaı oblysy,
Fedorov aýdany
