Al bul «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jeke tulǵalardyń kiristeri men múlkin deklarasııalaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańyna saı atqarylyp jatqan jumystyń nátıjesi. Búginde osyǵan baılanysty barlyq zańnamalyq baza jańa Salyq kodeksinde jazylyp, jalpyǵa birdeı deklarasııalaýǵa qatysty normalar aıqyndalyp otyr. Endi 2020 jyly deklarasııany Qazaqstannyń kámeletke tolǵan azamattary, oralmandar men turýǵa yqtııarhaty bar adamdar, kámeletke tolmaǵandar (ıaǵnı olardyń tirkelgen múlikteri bolsa nemese tabys tabatyn bolsa ǵana), sonymen qatar Qazaqstan aýmaǵynda múligi nemese qatysý úlesi bar bolǵan kezde sheteldikter de tapsyrady.
Bul qalaı júzege asady? Tabystar men múlik týraly deklarasııa (jyldyq) jyl saıyn usynylatyn bolady. Ol 2 formaǵa sáıkes, ıaǵnı keńeıtilgen 270.00 túri jáne qysqa 260.00 túri boıynsha tapsyrylady. Keńeıtilgen deklarasııada bir jyl ishindegi kirister jazylyp, sosyn onda jyljymaıtyn múlikti, kólikti, baǵaly qaǵazdardy, oǵan qatysý úlesin, ınvestısııalyq altyndy, qarjy quraldaryn satyp alý nemese menshikten shyǵarý deregi kórsetiledi. Al kirister men múlik týraly qysqa deklarasııany (ol 1 paraqta ǵana bolmaq) zeınetkerler, muǵalimder, stýdentter men jaldamaly jumyskerler tapsyrady. Osylaısha olar bir jyl ishinde basqa kóldeneń tabys almaǵandaryn rastaıdy. Bul deklarasııany halyqtyń 70%-ke jýyǵy tapsyrady dep kútilýde. Qazirdiń ózinde bul jumystardyń nátıjesin baıqap kórý úshin Qaraǵandy oblysynda qanatqaqty joba iske qosyldy.
Bul rette, ıaǵnı deklarasııalaý júıesine qosylý kezinde jeke adam óz múlkin, debıtorlyq jáne kredıtorlyq bereshegin, qolma-qol aqshalaı qarajattary men sheteldik bankterdegi qarjylyq málimetterin (depozıtter, nesıeler) 250.00 formasynda kórsetedi. Osylaısha jeke tulǵanyń aktıvteri men mindettemeleri týraly bastapqy (kiris) deklarasııa usynylady. Eger bolyp jatsa bulardan ózge de, máselen zergerlik buıymdaryn, bıologııalyq aktıvter túrindegi basqa da múlikterin kórsetýge quqyly. Al adamdarǵa ońaı bolý úshin deklarasııany elektrondy túrde de usyný josparlanyp otyr. Osyǵan yntalandyrý maqsatynda onyń 2 merzimi kózdelgen: deklarasııany qaǵaz túrinde usynatyndarǵa 15 shildege deıin, al elektrondy túrde usynatyn adamdarǵa 15 qyrkúıekke deıin ýaqyt beriledi.
Sonda aldyn-ala esepteý boıynsha, 2020 jyly 18 jasqa tolǵan azamattardy esepke alǵanda, shamamen 12,9 mln adam deklarasııa tapsyrady eken. Al bul bizge ne beredi degen saýalǵa toqtalar bolsaq, jumys istep júrgen adamdardyń óz tabystaryn tolyq ári ádil alýyna jol ashady. Naqty tólenetin tabys aıqyndala túsedi. Soǵan saı zeınetaqy qoryna tıisti mólsherde aqsha aýdarylyp turady. Sóıtip eńbek ótili qamtamasyz etiletin bolady jáne jeke tulǵalardyń salyqty tolyq tóleýin qamtamasyz etedi.
Sonymen 2020 jyly deklarasııalaý júıesine engen kezde aktıvter men mindettemeler týraly deklarasııa toltyrylǵanda onda menshik quqyǵyndaǵy múlik, sonyń ishinde páterler, kólikter, bankterdegi salymdar jáne jeke tulǵanyń 2019 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy qarjylyq jaǵdaıy tutas kórsetilýi tıis. Osylaısha 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap joǵaryda atalǵan zań negizinde elimizde jappaı jeke tulǵalardyń kiristeri men múlkin deklarasııalaý júzege asyrylady. Al jalpyǵa birdeı deklarasııalaý jeke adam úshin de, memleket úshin de tıimdi bolmaq.
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»
