Árıne, taıaý jyldardyń ózinde eski uǵymnyń irgesin qaqyratýǵa tıis úlken de tótenshe ózgeris salada eńbek etetin adamdardyń mamandyqtaryna, kásiptik erekshelikterine de áser etpeı turmaıdy. Kóptegen jańa mamandyqtar dúnıege keletin bolady. Sarapshylar men fýtýrologtardyń pikirinshe, mundaı mamandyqtardyń jańa qyrlary qazirdiń ózinde aıqyndala bastaǵan.
Máselen aýyl sharýashylyǵyndaǵy negizgi kásip ıesi fermerler ekeni belgili. Fermer degen kim? Ol – jer telimine ıelik etý nemese ony jalǵa alý arqyly aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshi kásipker sharýa. Qalanyń ishinde aýyl sharýashylyǵy jerleri bolmaıtyndyqtan fermerler ádette qaladan tys jerlerde, bizdińshe aıtqanda, dalada eńbek etip, ómir súredi.
Endi fermer týraly osy negizgi túsiniktiń ózine ózgeris engeli tur. Aldaǵy ýaqytta «qalalyq fermer» nemese «qalalyq sharýa», soǵan sáıkes «qalalyq fermer sharýashylyǵy» degen uǵymdar da paıda bolmaq. О́ıtkeni jerdiń tapshylyǵyna baılanysty aýyl sharýashylyǵynyń ózi qala ishine qaraı synalap ene bastady. Batystyń kóptegen elderinde qalalardaǵy turǵyn úılerdiń tóbesinde nemese úıdiń astynan qazylǵan jertólelerde kún ornyna qyzmet etetin lampalar kúshimen azyq-túlik ónimderi óndirilýde. Qalalardaǵy meıramhanalar men dámhanalardyń olardyń ónimderine qyzyǵýshylyǵy artyp keledi.
Sebebi jabdyqtaýshynyń ózi dál irgeden paıda bolyp otyr. Endi aldaǵy ýaqytta qaladaǵy kópqabatty turǵyn úıdiń ornyna kópqabatty jylyjaılardyń paıda bolatyndyǵyn da eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Osy úderister «qalalyq fermer» uǵymyn mindetti túrde qalyptastyrmaq.
Qazirgi ýaqytta gendik túrlendirilgen ónimderdiń qaýiptiligi nemese tıgizetin áseriniń belgisizdigi týraly áńgimeler kóptep aıtylyp jatqanymen mundaı ónimder de aýyl sharýashylyǵy naryǵyn birte-birte jaılap keledi. Sarapshylardyń boljamynsha, endi osy úderistiń yqpalymen «gendik agronom (agronom-genetık)» mamandyǵy paıda bolmaq.
Bul mamandyq ıeleri ósimdikterdi gendik túrlendirý isimen shuǵyldanady. Bıotehnologııalar jetistigin tájirıbede qoldaný arqyly jańa ósimdikterdi belgili bir aýmaq pen klımatqa jersindirý, ónimdiligin molaıtyp, dámdiligin kúsheıtý, uzaq saqtalý qabiletin nyǵaıtý sekildi máselelermen aınalysatyn gendik agronomdar óz jetistikteriniń nátıjesinde qoǵam tarapynan zor qurmet pen suranysqa ıe bolýy ábden múmkin.
Qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń jyldan jylǵa kúrdelene túskendigin kórip otyrmyz. О́ıtkeni olarǵa túrli derekterdi jınaqtap, qalyptastyrýshy jáne keńes berýshi kompıýterler ornatylýda. Demek, aldaǵy ýaqytta aqyldy traktor men kombaındy jóndeý úshin qazirgi mehanıktiń bilimi men daǵdysy jetkiliksiz bolyp qalmaq.
О́ıtkeni mehanık endi mıkroelektronıka, kompıýterlik baǵdarlamalaý jáne jelilik tehnologııalar jóninde jańa bilimdi meńgerýi jáne eginshiliktiń jańa tásilderinen jetkilikti habardar bolýy qajet. Mine, osy jaǵdaı burynǵy «mehanıktiń» ornyna «agroınjener» mamandyǵyn ómirge ákelmek.
Aýyl sharýashylyǵy máselelerimen shuǵyldanatyn ǵalymdar men sarapshylar aldaǵy onjyldyqtarda aýyl sharýashylyǵynyń damýy ekologııamen tyǵyz baılanysty bolady dep esepteıdi. Qunarly egistikterdiń azaıýy jaǵdaıynda qoǵamda aýyl sharýashylyǵy salasynda jańa turpatty ekologtar armııasyn ázirleý qajettigi paıda bolýy múmkin.
Olardan tabıǵı resýrstardy saqtaýdyń jańa tásilderin meńgerý talap etiletin bolady. Sondyqtan «aýyl sharýashylyǵy ekologi» atalatyn bul jańa mamandyq ıesi jekelegen mádenı daqyldardy óndirgennen keıin qaldyqtardy qaıta óńdeý nemese joıý, jer qunarlylyǵyn qaıta qalpyna keltirý, sondaı-aq belgili bir egistik alqaptarǵa arnap taza aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýdiń baǵdarlamasyn jasap, onyń ádis-tásilderin aıqyndaý máselelerimen shuǵyldana alatyndaı bilimdi bolýy tıis.
О́ıtkeni belgili bir kompanııadan nemese fermerden aýyl sharýashylyǵy ónimin toptap satyp alýshy satyp alǵan óniminiń ekologııalyq tazalyǵyna birinshi kezekte mán berip, osyǵan kepildik talap etýi de ábden múmkin.
Fýtýrologtar men sarapshylardyń boljamynsha, mine, taıaýdaǵy 10-15 jyldyń ózinde osyndaı mamandyq ıeleri álemniń ár elinde paıda bolýǵa tıis. Demek, qazirgi kúni Memleket basshysynyń tapsyrmasymen aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý isimen belsene shuǵyldanyp jatqan elimizdegi joǵary nemese orta arnaýly oqý oryndary osy máselege mán berse, aýyl sharýashylyǵyndaǵy bolashaq mamandyqtar tizimin aıqyndap, olardy daıarlaý isine kóńil bólse, jón bolar edi.
