Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń ıegeri, aqyn Baqyt Bedelhanulynyń «Aýadaǵy jazý» jyr jınaǵyna «Rýh» halyqaralyq báıgesinde poema atalymy boıynsha bas júlde alǵan «Rýh» poemasy, óleńderi men tolǵaýlary, «Ulym, saǵan aıtam», «Taǵdyr taqtasy» atty poetıkalyq dramalary engen.
«Adam ómirge kelgende bir jutym aýany tunshyǵa jutyp, shyr ete qalady. Sol jutqan aýań eń sońǵy sátińde de tunshyqtyryp baryp «ýh» degen demmen bir-aq shyǵady. ...Al aýadaǵy jazýlardyń qudiretin keýdeńdegi sol bir jutym tylsym aýanyń tilimen oqı alasyń» degen avtor myna dúnıeniń syryna aqyn júregimen úńilip, sher tolqytqan sózin aq qaǵazǵa órnekteıdi.
Aqyn degen – júregi názik, ásershil jurt. О́r sóılep, óktem kóringenderimen, dál aqyndardaı dúnıege alańdap, ár búrshik jarǵan taldan bastap, sarǵaıyp úzilgen japyraqtarǵa deıin jan aýyrtyp, tebirenetin jan joq shyǵar. Al ult taǵdyry, el namysy degende múlde basqasha túrlenip, aıbattanyp, aıbyndanyp shyǵatyn sózderi rýhtyń myqtylyǵynan, ózektiń beriktiginen bolsa kerek. Baqyt Bedelhanulynyń jyr jınaǵynan osy názik júrek pen ór rýhty baıqaısyz. Onyń tolǵaýlary men óleńderindegi taqyryp ózektiligi árdaıym aldyńǵy orynda turady.
Baqyt Bedelhanulynyń poezııasyndaǵy rýh saryny ótken men búginniń arasyn erkin jalǵap, tereń tynystap turǵandaı. Zaman kóshinde adam júregi qalaı aýytqysa, adam tili qalaı buzylsa da, aqyn tili, aqyn júregi buzylmaýǵa tıisteı kórinedi. О́tirik pen ósekke, jalpaqshesheılik pen jádigóılikke qarsy dármen izdesek, poezııaǵa kelip bas qoıyp, saıalaıtyn bolǵandyqtan da, aqyn ataýlyǵa erekshe talap qoıatyn bolsaq kerek. Al osy oqyrmandarynyń talabyna óleńimen jaýap bere alatyn aqyndardyń qatarynan Baqyt Bedelhanulyn izdep turatynymyzdy jasyrmaımyz. Poezııa álemin emen jaılap, dúbirletip júrgen aqynnyń samala jyrlarynyń ushqyny júregimizge jiger, janymyzǵa jylý beredi.
Keıde jyraýsha, keıde lırıkalyq lepte tógiletin óleńderindegi bir erekshelik – erkindiginde. Erkin sóz, erkin oı, erkin pishin – erekshe óleń. Ony aqyn ereksheleneıin dep jazbaıtyn bolsa kerek.
* * *
«Ulym, saǵan aıtam» poetıkalyq dramasynda qozǵalǵan másele kúndelikti siz ben biz betpe-bet kelip júrgen ahýal. Dástúrdi baǵalamaıtyn urpaqqa degen naz, ótkenin umytqan jasqa degen ókpe, aǵaıynshylyqty esten shyǵarǵan baýyrlarǵa degen renish, pende balasynyń dúnıeqońyzdyǵyna degen júrek aryzy oǵan deıin qansha márte aıtyldy. Biraq gáp osy máselelerdiń qalaı aıtylǵanynda. Qazaqtyń qaıǵysy kóbine pysh-pysh áńgimemen, sháı ústindegi suhbatta qozǵalady. Úlken másele retinde halyq aldyna qoıyp, «bul máseleni sheshetin men emes, sendersińder ǵoı» dep úlken minbede tuńǵysh ret aıtylǵandaı. «Oıǵa tústim, tolǵandym, О́z minimdi qolǵa aldym» deýge dármenimiz jete me endi... Túptep kelgende gamlettik suraqty qoıady. Qazaq bolý eń aldymen adam bolý ekenin óz ómirinen mysal etip kórsetkendeı. Jaqsy bala bol, jaqsy áke bol, sonda ǵana jaqsy azamat bola alasyń. Avtor keıipkerleri arqyly búgingi qazaq qoǵamyndaǵy ózekti máselelerdi qozǵaıdy.
«Taǵdyr taqtasy» poetıkalyq dramasy Asanáli Áshimovtiń ómiri men óner jolyna arnalǵan. Ǵ.Músirepov atyndaǵy balalar men jasóspirimder teatrynyń sahnasynda qoıylǵan bul drama óner adamynyń taǵdyry men jan dúnıesin oqyrmandary men kórermenderine jarqyratyp kórsetken.
Bul kitap qurylymy jaǵynan da tolyq oılastyrylyp, mazmundyq tutastyqty buzbaı, maǵynasyn oqyrmanǵa tolyq jetkizetin pishinde shyqqan eken. Oqyrmandarǵa qýanarlyq olja bolady dep oılaımyn.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»
