Joq, ómir – ádil deıdi ekinshi oıym. Eger adam balasynyń aqyly men túri, jaǵdaıy birdeı bolsa, onda olar robottarǵa aınalyp ketpes pe edi?! О́mirdiń qyzyǵy men shyjyǵynyń ózi árbir adam balasynyń eshkimge uqsamaıtyn, qaıtalanbaıtyn biregeıliginde turǵan joq pa? Endeshe mıllıondarǵa ortaq sanalatyn ómirdiń ulylyǵy men qadir-qasıeti de osynda. Árkim jaman bolsyn, jaqsy bolsyn óz ómirin súrýi kerek. Eshbir jan balasy eshkimniń kóshirmesi emes. Muny ádiletsizdik dep kim aıta alady?! Qaıta Alla taǵalanyń mıllıardtardyń ortasynda ár adam balasyn daralap soqqan osynsha sheberligine tánti bolyp, jaratylys zańdylyǵynyń aldynda basymyzdy ııýimiz kerek emes pe?!
Allanyń ómirdi ádil etip jaratqandyǵynyń taǵy bir belgisi, adamnyń bárine birdeı asqazannyń berilýi. Baı adam qansha jerden baı bolsa da, tonnalap tamaq jeı almaıdy. Bálkim, dámdirek tamaq jer, táttirek sýsyn isher, biraq onyń ózi shartty túrde. О́ıtkeni bul jerde bar másele, adamnyń dám sezý qabiletinde. Máselen búgingi zamandaǵy álemniń eń baı adamy Bıll Geıts chızbýrger sekildi kópshilik qoldy taǵamdardy unatatyndyǵyn aıtady. Al bizdiń qazaq úshin asyp jeıtin etten artyq dámdi taǵam joq.
Sondaı-aq Alla taǵala adamzattyń bárine shartty túrde mólsherli jas bergen. Sol jastyń uzaqtyǵy men qysqalyǵy da kóp jaǵdaıda adamnyń ózine baılanysty eken. Álemdegi eń úlken «Standart oıl» kompanııasyn qurýshy Djon Rokfeller aýrýshań bolyp, sonyń saldarynan kompanııasyn basqara almaı, zeınet jasyna jetpesten dırektorlar keńesiniń tóraǵasy qyzmetinen ketedi. Biraq uzaq jasaıdy. Júzge taıap baryp qaıtys bolady. Jýrnalıster odan munyń syryn suraǵanda, ol óziniń uzaq jasaýynyń úsh túrli syryn aıtady. Sonyń eń birinshisi: «О́miri toıyp tamaqtanǵan joqpyn» deıdi. Sonda qarańyz, baılyq jınaý jóninen álemde áli kúnge deıin eshkim teńese almaı kele jatqan (qazirgi ınflıasııamen esepke alǵan kezde onyń qolynda 180 mıllıard dollardyń aktıvi bolǵan) ataqty Djon Rokfeller bul ómirden qarny toımaı ótken eken.
О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyldarynda «Standart oıl» basshylyǵy ekonomıkalyq, shpıondyq jáne para berý amaldaryn paıdalanyp, temir joldan bastap, óndiristiń basqa da salalaryna óz yqpalyn júrgizýge aınalǵan kezde AQSh-tyń sol kezdegi prezıdenti Franklın Rýzvelt eldegi «monopolııalyq bılikpen kúres» zańynyń pármenimen «Standart oıldy» kóptegen kompanııalarǵa bólý talabyn qoıady. Sóıtip «Standart oıl» qyryqqa tarta kompanııaǵa bólinip, óziniń burynǵy qýatynan aıyrylady. Qazaqstanǵa kelip, jumys istep júrgen AQSh-tyń qazirgi ataqty kompanııalary EksonMobıl men Shevron – bir kezdegi «Standart oıldyń» jan-jaqqa bytyraı shashylǵan jańqalary ekendigin eske sala ketsek, artyq bolmas.
Alla taǵala adam balasyn bir-birimen teńestirý, baqyt pen qaıǵynyń dámin birdeı seziný úshin oǵan sezim atty sulýlyqty, kóńil atty júırik kók dónendi bergen. Adam sezimi arqyly áserlenedi, kóńilimen ózin baqytty nemese baqytsyz sezinedi. Osy qasıet kúlli adam balasyna ortaq. Al kóńil shirkin esh ýaqytta bir ornynda turmaıdy-aq. Ol úzdiksiz qozǵalystaǵy radıo tolqyndaryndaı birde kóterilip, birde ornyna túsip, birde tómendep turady. Sebebi kóńildiń ólshemi ár adamnyń óz ishinde. Barlyq adamzat balasyna birdeı ortaq kóńil ólshemi joq. О́mirdiń ádildigi men keremettigi de osynda. Máselen dál búgin dúnıeniń bir shetinde bir baı adam mıllıon dollar ǵana tabys taptym dep jylap otyrsa, osy bizdiń Qazaqstanda bir kedeı adam «búgin mine, baqandaı 10 myń teńge tabys taptym» dep masaırap otyrýy ábden múmkin. Demek, qanaǵatsyzdyqtyń, toıymsyzdyqtyń jazasy da árkimniń óz ishinde, qanaǵatshyldyqtyń rahymy da óz ishinde. Negizinde Alla taǵala adamnyń kúnásiniń óteýin de óz ishine salyp jibergen ǵoı. О́mirde úlken kúnási bar adamdar betperde kıip alyp, bylaıǵy jurtqa ózin baqytty, tórt qubylasy teń adam retinde kórsetýge tyrysqanymen, báribir sol kúná onyń janyn mújimeı turmaıdy.
Mine, osynyń barlyǵy – ómirdiń ádildiginiń belgisi.
Endi bireýler úshin ómir ádiletsiz kórinse, buǵan da túsinikpen qaraýǵa bolady. О́mirdiń ádiletsiz kórinýi adamnyń ózine nemese kóp jaǵdaıda onyń ómir súretin ortasyna, ıaǵnı qoǵamǵa baılanysty bolýy múmkin. Al qoǵam adamdar tobynyń nıetine, bilimine, qalyptasqan mádenıetine, dástúri men nanym-senimine baılanysty qurylady. Adamdardyń qandaı toby nemese ult pen halyq damýdyń qandaı satysynda tur, qandaı tarıhı oqıǵalardy bastan keshirdi, ıaǵnı kórgeni qanshalyqty, kórmegeni qanshalyqty, mine olardyń qoǵamy da osyndaı jaǵdaılarǵa sáıkes qurylatyndyǵy anyq. Sondyqtan qoǵamnyń bárin ádil dep aıtýǵa kelmes.
Sondyqtan ómir ádil bolǵanymen qoǵam kúrdeli de kúrmeýli bolsa, bul jaǵdaı ár adamnyń jeke ómirine de salqynyn tıgizbeı turmaıdy degen oıdamyz.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
