«Aq jol» fraksııasynyń depýtattary jazda aımaqtarǵa sapary barysynda osy baǵdarlamanyń qalaı oryndalyp jatqanymen tanysyp, oblys, qala turǵyndarymen, qurylysshy kásipkerlermen jáne bank ókilderimen kezdesýler ótkizgen edi.
Barlyq jerde qarapaıym azamattar osy baǵdarlamany qýanyshpen jáne úlken úmitpen qarsy aldy. Esterińizge sala keteıik, ótken jyly «Nurly jer» baǵdarlamasyn talqylaǵanda úıdiń resmı kezeginde 1,5 mln adam tursa, taǵy 1 mln azamat úı salý úshin jer ýchaskesin kútýde. Iаǵnı, baspanaǵa muqtajdardyń sany 2,5 mln-nan asady.
Alaıda osy jyldyń 29 tamyzynda Ulttyq banktiń jáne «Baspana» ıpotekalyq kompanııasynyń aqparatyna súıensek 7 – 20 – 25 baǵdarlamasy boıynsha búkil elimizde, úı alýǵa nebári 1803 ótinish tirkelse, onyń 1190-ni ǵana maquldanǵan. Bul degen 1 prosent te emes. Sonyń ishinde Túrkistan, Mańǵystaý oblystarynda – 0, Soltústik Qazaqstan oblysynda – 1, Atyraý oblysynda – 1, Pavlodar oblysynda – 9, Jambyl oblysynda 10 ótinish tirkelgen. Árıne mundaı kórsetkishterge kóńil tolmaıdy.
«Aq jol» fraksııasynyń depýtattary saılaýshylarmen kezdesken kezde osynshama mardymsyz nátıjelerdiń sebeteri ne ekenin anyqtaýǵa tyrysty.
Shyndyǵynda, oǵan jergilikti memlekettik organdar men baǵdarlamanyń ózindegi keıbir sharttary kináli. Eń aldymen jergilikti organdar qolynda myńdaǵan baspanaǵa múddeli adamdardyń tizimi bar ekenine qaramastan, jurtshylyqqa aqparat berýge salǵyrt qaraýda. Tizimdegi azamattarǵa qońyraý shalyp, shaqyryp baǵdarlamamen tanystyrýǵa bolmaı ma? Kezektegi adamdardyń barlyǵy emes bir prosenti qatysqannyń ózinde búgin osy baǵdarlama arqasynda búgingi bir myń emes,kem degende 25 myń adamdy úımen qamtıtyn edik.
Keıbir aımaqtarda baǵdarlamanyń sharttary jergilikti erekshelikterge saı kelmeıdi. Mysaly, elimizdiń halqy eń kóp, al ortasha jalaqysy eń tómen aımaqtardyń biri – Túrkistan oblysy men Shymkent qalasy. Munda baǵdarlama sharty boıynsha úıdiń baǵasy 15 mıllıon teńgemen shektelgen. Shymkentte bul somaǵa baǵdarlamaǵa sáıkes keletin tek eki bólmeli páter ǵana. Osy aıadaı úıge 4-5 balamen qalaı syıasyz?!.
Bizdiń oıymyzsha bul baǵdarlama úsh baǵytqa arnalǵan. Aldymen úısiz-kúısiz júrgen otandastarymyzdy baspanamen qamtý. Ekinshiden, bankterdi ıpotekalyq nesıelendirýge qaıta tartý. Úshinshiden, turǵyn úı qurylysyna jańa serpin berý. Bizdiń baıqaýymyzsha, osy baǵdarlamany daıyndaý barysynda Ulttyq bank naqty jaǵdaıdy tolyq eskermegen.
Ozyq oıly, eline janashyr ákimder shamalary kelgenshe baǵdarlamanyń sharttaryndaǵy osy kemshilikterdiń ornyn toltyrýǵa tyrysýda. Mysaly, dál sol Shymkent qalalyq ákimshiligi keıbir áleýmettik toptarǵa kómek qolyn sozyp, alǵashqy jarnanyń jartysyn óz moıyndaryna alýda. Biraq bizdi, osy baǵdarlamaǵa qatysyp otyrǵan qurylys kompanııalardyń jaǵdaıy da alańdatady. Qala salýshylar assosıasııasynyń aıtýynsha, sońǵy jarty jyl ishinde negizgi qurylys materıaldarynyń baǵalary kúrt ósýde. Mysaly, sement baǵasy eki ese, metallprokaty eki jarym ese ósken. Mundaı jaǵdaıda baǵdarlamada kórsetilgen baǵamen úı salý ózin-ózi aqtamaıdy.
Osyǵan baılanysty biz Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshevke depýtattyq saýal joldap, tómendegi máselelerdi sheshýdi suradyq:
1. Shymkent qalasynyń respýblıkalyq mártebesin eskere otyryp, 7 – 20 – 25 baǵdarlamasy boıynsha ıpotekalyq qaryzdyń joǵarǵy shekteýin 15 mıllıonnan 25 mıllıon teńgege kóterý;
2. Alǵashqy jarnanyń jartysyn sýbsıdııalaý tájirıbesin búkil elimizge taratýdy qarastyrý;
3. Baǵdarlamaǵa qatysatyn qurylys kompanııalardy ınflıasııa men qurylys materıaldaryna ósken baǵalardan qorǵaý mehanızmderin ázirlep, nemese qurylystyń ózindik qunyn qaıta esepteý.
Berik DÚISENBINOV,
Májilis depýtaty, «Aq jol» partııasy fraksııasynyń múshesi
