Bul kúnde aýylda 1210 adam turady. Talaı jyldan beri aýyzsý máselesi sheshilmeı kelgen aýylǵa aǵymdaǵy jyldan bastap memlekettik «Aqbulaq» baǵdarlamasymen sý qubyrlary tartyla bastady. Aýyl ahýalymen tanysý maqsatynda arnaıy at basyn buryp, mundaǵy jumys barysyn kórdik. Turǵyndarmen tildesip, tarıhı mekendegi tirshilikpen qatar, aýyl tarıhynan da málimetter aldyq.
Talas aýdandyq sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys bólimi arqyly Eseıhan aýylyn aýyzsýmen qamtý jumystaryn júrgizý úshin «Monolıt Dızaın 2030» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi merdiger bolyp belgilenipti. Atalǵan seriktestiktiń ýchaske basshysy Ǵalymjan Jumadildaevtiń aıtýynsha, memlekettik «Aqbulaq» baǵdarlamasyna sáıkes, Eseıhan aýylyn aýyzsýmen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy sý júıesi jumystarynyń qurylys jumystaryna 650 mıllıon 800 myń teńge qarajat qarastyrylǵan. Aǵymdaǵy jyly respýblıkalyq bıýdjetten 200 mıllıon, al oblystyq bıýdjetten 22 mıllıon 222 myń teńge bólingen. Kezdesý kezinde ýchaske basshysy bıyl 222 mıllıon teńgeniń maqsatty túrde ıgerilgenin aıtty.
Búgingi tańda Eseıhan aýylyndaǵy jumysqa 4 ekskavator, 5 «KamAZ» jáne 57 adam kúshi tartylǵan. Sonymen qatar sol aýyldyń 9 turǵyny memlekettik «Jumyspen qamtý – 2020» baǵdarlamasy arqyly jumyspen qamtylǵan. Eger joba tolyqtaı júzege asqan jaǵdaıda «Aqbulaq» baǵdarlamasy arqyly atqarylǵan jumystyń nátıjesinde aýyldyqtarǵa sekýndyna 25 tekshe metr kóleminde sý beriletin bolady. Osyǵan deıin halyq aýlalarynan qudyq qazyp alyp, sonyń sýyn iship kelgen. Kún qatty ysyp ketkende qudyqtaǵy sý da tartylyp qalyp, kópshilikti ábigerge salady eken. Búginde óris alǵan Eseıhan aýylyn tolyqtaı aýyzsýmen qamtý jumystary kelesi jyly aıaqtalady dep josparlanýda. Aýyl turǵyndarynyń qýanyshynda shek joq. Aýyldyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Kúmisbek Dáýrenbekov «Búginde árbir aýylǵa degen memlekettiń kómegi orasan. Osyndaı ıgilikti jumysty júzege asyryp otyrǵan jergilikti basshylarǵa degen alǵysymyz sheksiz. Qudaıǵa shúkir, búginde elimizdiń ekonomıkalyq jaǵdaıy jaqsy, qolymyzda kóp nárse bar. Sol bardy uqsata bilý de jaqsylyqtyń belgisi ǵoı», deıdi.
Talaı Keńes Odaǵynyń Batyrlary, Eńbek Erleri shyqqan Talas aýdanynyń árbir mekeni tarıhqa baı. Qart Qarataýdyń qoınaýynda ǵasyrlar boıy ashylmaǵan qazyna, shertilmegen shejire jatyr. Olaı deıtinimiz, Qarataýdyń qoınaýyna jasyrynǵan, Qarataý men Jańatas qalalarynan on eki shaqyrym qashyqtyqta jatqan Eseıhan aýylynyń tarıhy da eleń etkizbeı qoımaıdy. Elýinshi jyldardyń orta sheninde bul aýyl «Qarataý» qoı sovhozy bolyp qurylǵan. Búginde Qaraoı jáne Eseıhan aýyldary Qarataý aýyldyq okrýgine qaraıdy. Máskeýden kelgen Romanenko degen azamat sol jyldary kolhoz quryp, aýyl aınalasyna tal ekkizipti. Osy ýaqytqa deıin jasyl jelekke oranyp turǵan aýyldyń qalyń aǵashy búginde sıregen. Sebebi turǵyndar qysta otyn úshin taldardyń kóbin otap tastapty. Kúmisbek Dáýrenbekov aqsaqal jastar bile júrsin degen nıetpen aýyl tarıhyn da áńgimeledi. Aqsaqaldyń aıtýynsha, kezinde Táýke hannyń bas bıiniń biri Eseı Aldamuratuly degen tulǵa ótipti. Túrkistan oblysynyń Shornaq degen jerinde «Eseıtóbe» degen de meken bar. Búginde Talas aýdanynyń birqatar aýyldarynda sol Eseı urpaqtary turady. Kezinde qoı sharýashylyǵymen, alma ósirýmen aty shyqqan aýylǵa 1992 jyly sol kisiniń esimi berilipti.
Budan keıin aqsaqal aýyl irgesindegi «Jolbarys qamal» týraly áńgimeledi. «Bul Jolbarys hannyń saıat qurǵan jeri eken. Bir kezderi osyndaǵy Qarashat ózeniniń boıy ný qamys bolǵan. Úlken kisiler sol jerde jolbarys órgenin aıtyp otyratyn. Han babamyz osynda jolbarys aýlaǵan eken deıdi. «Jolbarys qamaldy» tamashalaý úshin munda talaı azamattar kelgen» deıdi aýyl aqsaqaly. Shynynda da alaqandaı aýylda nazar aýdararlyq derekterdiń bolǵany ǵajap. Zertteýler júrgizilse, bul jerden talaı tarıhtyń túbi arshylatyny anyq.
Qyzyq bolǵanda, Eseıhan aýylyna aýyzsý qubyrlaryn tartý kóne kezinde «Monolıt Dızaın 2030» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń ýchaske basshysy Ǵalymjan Jumadildaev kóne qorymǵa kezigipti. Kún saıyn qum tasıtyn «KamAZ»-dardyń bireýi kezekti baǵytynda topyraqqa batyp shyǵa almaı qalady. Kóliktiń topyraqqa batqan dóńgeleginiń astynda tereń qýys bar eken. Ýchaske basshysy bastaǵan azamattar topyraqty arshyp kórgende qysh qumyra men kóne qylysh tabylady. «Bul jaǵdaıdy men de túsinbeı qaldym. Ári qaraı qazǵanymda, adamnyń súıegi shyǵa bastady. Qorymǵa tap bolǵanymdy birden bildim. Bul qaıtys bolǵan kisiniń musylman ekenine kúmánim bolǵan joq. О́ıtkeni basyn qubylaǵa qaratyp jatqyzypty. Arýaqty qasterlegen halyqpyz ǵoı. Topyraǵyn qaıta jaýyp, belgisiz marqumnyń rýhyna duǵa baǵyshtap, basyna belgi qadap kettik», deıdi Ǵalymjan Jumadildaev.
«Ejelgi Taraz eskertkishteri» qoryq-mýzeıi dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary Qýanysh Dáýrenbekovtiń aıtýynsha, tabylǵan qumyra men qylysh erte temir dáýirine tıesili bolýy múmkin. Sebebi bul jádigerler Berikqara obalarynyń qatarynan tabylǵan. Búginde jádigerler Talas aýdandyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde saqtaýly tur. Aýylǵa aýyzsý tartyp júrip qazynaǵa tap bolǵan azamattar da eldi mekenniń tarıhyna qyzyǵýshylyqpen qarap otyr.
Memlekettik baǵdarlamalardyń turǵyndarǵa berer ıgiligi kóp. Sonyń biri – «Aqbulaq» baǵdarlamasy. Talaı aýyldyń tirshiligin túzep, kúnkórisine qolaıly jaǵdaı týǵyzǵan bastamalar Talas aýdanynda áli de jalǵasyn tabýda. Aýdan ákimi Dosmahanbet Álıevtiń aıtýynsha, «Aqbulaq» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha aýdandaǵy 23 aýyldyq eldi mekenniń 12-sine sý júıeleri tartylǵan. Aýdan boıynsha 24969 halyq bolsa, búginde 16668 turǵyn «Aqbulaq» baǵdarlamasy aıasynda aýyzsýmen qamtylyp otyr. Qyzyláýit jáne Eseıhan aýyldaryndaǵy joba iske asqan soń, turǵyndar sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etiledi. «Sonymen qatar aǵymdaǵy jyly Qasqabulaq aýylyna sý qubyry júıesiniń qurylysyn júrgizý úshin 711 mıllıon 510 myń teńgege jobalyq-smetalyq qujattar ázirlenip, memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy, respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten kelesi jylǵa qarajat qarastyrý úshin bıýdjettik ótinim tapsyryldy. Odan bólek, Maıtóbe aýylynyń sý qubyry júıesiniń qurylysyn júrgizý úshin de jobalyq-smetalyq qujattar ázirlenýde. Bul jumys bıylǵy jyly aıaqtalady», deıdi ákim.
Aýyl – qazaqtyń altyn besigi. Búginde elimiz boıynsha aýyldardyń ahýaly túzelip, tirshiligi tiktelip keledi. Eń bastysy, memlekettiń qoldaýy bar. Al tarıhpen tamyrlasqan halqymyzdyń barlyq mekeni ejelgi ata-baba qonysy. Biz kórgen Eseıhan aýylynyń ahýaly osyndaı. Tarıhı mekendegi tirshilik qazaqtyń ózindeı qarapaıym.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy,
Talas aýdany
