Jalpy, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar sol jerde jumys isteýge nıet bildirgen kompanııalar úshin asa mańyzdy jeńildikter usynady. Máselen, keıbir kompanııalar bes-on jyl merzimge salyqtan bosatylýy nemese ony eki esege deıin jeńildikpen tóleýi múmkin. Qurylys jumystaryna arnalǵan jer telimderi de tegin nemese jeńildetilgen jolmen beriledi. Sóz joq, bul ınvestorlardy tartýǵa yqpal etetin faktorlar.
«TURKISTAN» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń qalaı jumys isteıtini týraly egjeı-tegjeıli málimetter áli belgisiz. Degenmen, ol aımaqqa kelgen kompanııalar úshin úlken salyqtyq jeńildikter jasalady dep oılaımyn. Bul birinshi jáne negizgi máselelerdiń biri.
Jalpy, Qazaqstanda buǵan deıin 11 arnaıy ekonomıkalyq aımaq boldy, «TURKISTAN» – on ekinshisi. Ár ekonomıkalyq aımaqtyń ekonomıkalyq maqsaty bar. Mysaly, «Astana – jańa qala»-nyń negizgi maqsaty ınvestısııa tartýǵa jáne qala qurylysyn salýǵa baǵyttalǵan. Meniń bilýimshe, kompanııalar qurylysqa qajetti sheteldik mashınalardy, túrli jabdyqtardy ákelgeni úshin, áleýmettik-mádenı nysandardy, turǵyn úı keshenderin salǵany úshin, ınfraqurylym tartqany úshin taǵy da basqa jumystar úshin qosymsha qun salyǵyn tólemeıdi.
Sol sııaqty Almatydaǵy «Innovasııalyq tehnologııalar parki» AEA jumysy aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy, telekommýnıkasııa men baılanys salasyndaǵy tehnologııalardy damytýǵa baǵyttalǵan. Onyń qatysýshylary birqatar salyqtardan bosatylǵan. Ol da otandyq jáne sheteldik kompanııalarǵa aıtarlyqtaı tıimdi. «TURKISTAN». AEA-nyń negizgi baǵyty kóp uzamaı-aq jarııalanatyny anyq. Bul oraıda aımaqtyń týrızm salasyn damytý máselesine de basymdyq beriledi dep oılaımyn.
Degenmen, barlyq aımaqtar úshin ortaq bir maqsat bar. Ol – Qazaqstannyń eksporttyq áleýetin kóterý jáne eksporttyq taýarlardy ártaraptandyrý. Bizdiń ekonomıkamyz kóbine-kóp shıkizatqa arqa súıep kelgendikten, oǵan shekten tys táýeldi bolyp qaldyq. Munaıdyń baǵasy quldyrasa, daǵdarys bastalyp ketýi múmkin. Sońǵy jyldary shıkizattyń shylaýynan shyǵyp, taýarlardy tereńdetip óńdeýge, ekonomıkany barynsha ártaraptandyrýǵa tyrysyp jatqanymyz osyǵan baılanysty. Bul oraıda basqa arnaıy ekonomıkalyq aımaqtarmen qatar, «TURKISTAN»-ǵa da salmaqty mindet júktelýi tıis.
Ońtústiktegi kórshimiz О́zbekstannyń basshylyǵyna jańa prezıdent kelgennen keıin memleket basqa elderge esigin aıqara ashty. Al 30 mıllıon halqy bar el – úlken naryq. Eger «TURKISTAN»-da óndirilgen ónimder О́zbekstanǵa shyǵarylsa, bul úlken jetistik bolady. Oǵan qosa, bizdiń ońtústik ólkemizdiń óziniń halqy da 3 mıllıonnan asady. Elimizdegi halyq sany eń kóp aımaq – osy Túrkistan oblysy. Irgeles ornalasqan Jambyl, Almaty oblystarynyń, Almaty qalasynyń da aıtarlyqtaı kóp halqy bar, úlken naryǵy bar. Iаǵnı, «TURKISTAN»-da óndirilgen taýarlardy tutynatyn halyq jetkilikti. Osy jaǵynan alǵanda, arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń áleýeti óte zor deýge bolady.
1998 jyly Astananyń óńirlik jalpy óniminiń kólemi 60,5 mıllıard dollar bolǵan edi. 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha ol kórsetkish 5,8 trıllıonǵa ósipti. Demek, osy jıyrma jylǵa jetpeıtin ýaqyt ishinde О́JО́ 95 ese kóbeıgen. «TURKISTAN» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń da áleýeti óte zor, ol óńirlik jalpy ónimniń eselep artýyna yqpalyn tıgize alady dep sanaımyn.
Madııar KENJEBOLAT,
ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty
