Qalyptasqan dástúr boıynsha bıyl da Elbasymyz Qazaqstan halqyna arnaǵan jańa Joldaýyn jarııalady. Prezıdent Joldaýy jurt jyl saıyn asyǵa kútetin saıası oqıǵa deýge bolady. Jańa qujattan barsha qazaqstandyqtar jaǵymdy jańalyq, erekshe jaqsylyq kútedi. Bıylǵy Joldaýdyń da kópshilikti beıjaı qaldyrmaı, halyqtyń kóńilinen shyqqanyna senimdimin.
Joldaý, eń aldymen, memlekettiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn odan ári qaraı arttyrý máselelerine arnaldy. Sonyń ishinde ádettegideı bilim salasyna kóp mindetter júkteldi. Jahandaný jaǵdaıynda bilim berý júıesinde asa mańyzdy ózgerister oryn alyp otyr. Adamı kapıtalǵa, onyń ishinde bilim berý júıesine salynǵan ınvestısııalar ekonomıka men qoǵam úshin mańyzdy yqpal jasaýda. Bul ózgerister jyldam qubylatyn álemde ózgeriske tez beıimdele alatyn mamandardyń qajettiligin týdyryp otyr. Sondyqtan bilim berýdi tek áleýmettik qajettilik dep qaramaı, ekonomıkalyq ınvestısııa retinde sanaý kerek.
Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda adamı kapıtaldy baǵalaýdy, bilim berý salasynda jasandy ıntellektini damytýdy, aqparattyq tehnologııalar boıynsha bilim berýdi jáne ǵalymdardy qoldaýdyń júıeli saıasatyn júrgizýdi, joǵary bilim sapasyna kóńil bólýdi tapsyrdy. Osy turǵyda, ásirese joǵary oqý oryndarynyń tarapynan daıyndalyp jatqan mamandardyń sapasyna nazar aýdarý qajet dep oılaımyn.
Elbasy joǵary oqý oryndarynyń jaýapkershiligin arttyrý máselesine de keńinen toqtalyp ótti. Joǵary oqý oryndarynyń sanyn qysqartý, olardy biriktirý men irilendirý arqyly bilim berý sapasyn arttyrýǵa, oqý oryndary arasyndaǵy ádil básekelestikke qol jetkizýge bolady.
Bilim berý salasyndaǵy memlekettik saıasat zııatker ultty qalyptastyrýǵa, otandyq ǵylymnyń jańa úlgisin qurýǵa baǵyttalǵan jáne olar óz kezeginde joǵary oqý oryndary aldyna jańa maqsattar men mindetter qoıyp otyr. Joǵary bilim berý júıesindegi barlyq jańashyldyqtar Qazaqstannyń básekege qabiletti elderdiń qataryna ený strategııasyn tezirek iske asyrýǵa qosqan naqty úles bolyp tabylady. Elbasy N.Nazarbaevtyń bastamalaryn júzege asyrý baǵytynda, bilim berý, bıznes, ınjenerııa, aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da salalar boıynsha 75 jyldyq jumys tájirıbesi bar M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti de aımaqtyń jumys berýshileriniń joǵary sapaly mamandarǵa degen suranystaryn tolyǵymen qanaǵattandyrýǵa umtylýda.
M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ mamandardy daıyndaýdyń úsh deńgeılik júıesi negizinde bakalavrıattyń – 95, magıstratýranyń – 59, PhD doktorantýranyń 19 mamandyǵy boıynsha maman daıyndaýmen aınalysyp keledi. Ýnıversıtettiń bilim men ǵylym salasyndaǵy qaryshtap damýy álemniń úzdik ýnıversıtetteriniń asa bedeldi halyqaralyq reıtınginde (QS World University Rankings) alǵa jyljýyna múmkindik berip, ýnıversıtet ujymy 2018 jyly álemniń 4763 ýnıversıteti arasynda qurmetti 480-orynǵa ıe boldy. QS reıtıngine engen 10 qazaqstandyq JOO arasynda OQMÝ 4-orynda. Qazaqstannyń bilim sapasyn qamtamasyzdandyrý boıynsha táýelsiz agenttiginiń úzdik kópsalaly joǵary oqý oryndarynyń Bas reıtınginde 2017-2018 oqý jylynda M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti memlekettiń úzdik ýnıversıtetteriniń úshtigine kirdi, 33 mamandyq boıynsha birinshi oryndy, 18 mamandyq boıynsha ekinshi oryndy, al 25 mamandyq boıynsha úshinshi oryndy ıelendi. Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń «Bolon prosesi jáne akademııalyq utqyrlyq ortalyǵynyń» ulttyq reıtınginde 15 mamandyq birinshi orynǵa, 23 mamandyq ekinshi orynǵa, 13 mamandyq úshinshi orynǵa ıe boldy. Bul Elbasynyń bilim berý salasy qyzmetkerleriniń aldyna qoıyp otyrǵan mindetterin oryndaýdyń aıqyn kórinisteriniń biri deýge bolady.
Memleket basshysy nazar aýdarǵan taǵy bir másele – joǵary oqý oryndaryn bitirýshilerdiń óz mamandyqtary boıynsha jumysqa ornalasý deńgeıi. Prezıdent atap ótkendeı, kez kelgen joǵary oqý ornynyń tıimdi jumysynyń basty kórsetkishi – bitirýshilerdiń oqý ornyn aıaqtaǵannan keıingi jumyspen qamtamasyz etilýi, olardyń eńbekaqysy joǵary jumysqa ornalasýy. Atalǵan máseleni ońtaıly sheshý joldarynyń biri, meniń oıymsha, joǵary oqý oryndary men jumys berýshilerdiń arasyndaǵy ózara tıimdi qarym-qatynastardy damytý, ıaǵnı bıznes pen ǵylymnyń qarym-qatynasyn jolǵa qoıý. Biraq bıznes pen ýnıversıtetter arasyndaǵy baılanystardy «ónimdi jetkizýshi-ónimdi tutynýshy» baǵdarlamasy boıynsha birjaqty qalyptastyrý joǵary nátıje bere almaıdy. Dástúrli emes, eki jaqqa da tıimdi yntymaqtastyqqa yqpal etetin jańa úrdister qajet. Bizdiń túlekterdiń jumysqa ornalasý deńgeıi 80-85 paıyzdy quraıdy, bul olardyń eńbek naryǵynda joǵary suranysqa ıe ekendigin kórsetedi. Qazirgi tańda OQMÝ túlekteri ekonomıkanyń ártúrli salalarynda, elimizdiń túkpir-túkpirinde ǵana emes, sonymen qatar alys jáne jaqyn shetelderde de eńbek etip, ózderin belsendi azamattyq ustanymy qalyptasqan joǵary dárejeli maman retinde kórsetýde jáne sol arqyly ýnıversıtettiń oń sıpattaǵy bedelin nyǵaıtýda.
M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti búgingi tańda – bul Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý keńistiginiń jarqyn ókilderiniń biri. Onyń joǵary deńgeıdegi ǵylymı jáne materıaldyq áleýeti, sonymen qatar ýnıversıtettiń uzaq jyldar boıyndaǵy tarıhy barysynda qalyptasqan salttary men dástúrleri onyń basty baılyǵy men básekege qabilettiliginiń belgisi bolyp tabylady. Mine 75 jyl boıy ýnıversıtet sapaly bilim berip, qoǵamǵa qajetti mamandar daıyndap, óz isiniń qas sheberlerin ósirip keledi. Professor-oqytýshylar quramynyń bar kúsh-jigeri ýnıversıtet qabyrǵasynan joǵary bilikti, zaman ózgeristerine ıkemdi, zııatker maman shyǵarýǵa baǵyttalǵan. Al ol túlekterdiń bilimderi, erik-jigerleri men daǵdylary súıikti Otanymyz – Qazaqstan Respýblıkasynyń órkendeýi jolynda aıanbaı qyzmet etýge baǵyttalǵan.
Sáken PERNEBEKOV,
M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ
Akademııalyq máseleler jónindegi departament
dırektorynyń orynbasary, t.ǵ.k., professor
