Jas elordamyzdyń damý jetistikteri álemdik qaýymdastyqtyń da nazarynan tys qalmady. HHI ǵasyrdyń ozyq megapolısi retinde qalamyzdyń qol jetkizgen jetistikteri álemdik sarapshylardyń laıyqty baǵasyn alýda. 1999 jyly Astana IýNESKO-nyń «Álem qalasy» syılyǵyn jeńip alsa, 2011 jyly ol «TMD men EýrAzEQ-tyń eń úzdik qalasy» qurmetti ataǵyna ıe boldy. Jıyrma jyldyq qarqyndy qalyptasý tarıhynda bas qalamyzdyń talaı-talaı halyqaralyq iri baıqaýlarda únemi baǵy ústem bolyp keledi. Astana ákimdiginiń aldynda turǵan búgingi basty mindet – qalany osynaý damý úrdisinen jańyldyrmaı, ilgeri bastyryp, álemniń úzdik shaharlarynyń qataryna qosý.
Osy rette bas qalamyzdyń aldaǵy besjyldyq aýqymyndaǵy damý strategııasy qandaı bolmaq? Ony túsiný úshin Astananyń 2019 – 2023 jyldarǵa arnalǵan keshendi damý josparyn jan-jaqty zerdelep, qarastyrý kerek. Aldaǵy besjyldyqta qala halqynyń ósimi barynsha joǵary bolady dep kútilýde. Osyǵan baılanysty qalalyq ákimdik turǵyn úı qurylysyn damytýǵa erekshe basymdyq berýdi kózdep otyr. Atap aıtqanda, 2023 jylǵa deıin qalamyzda 10 mıllıon sharshy metr turǵyn úı boı kóteredi. Elordanyń joǵary tabıǵı ósimi árıne, áleýmettik salaǵa degen suranysty arttyrady. Birinshi kezekte bul jańa mektep, balabaqsha jáne densaýlyq saqtaý mekemeleriniń zamanaýı ǵımarattary degen sóz. Elordanyń strategııalyq keshendi damý josparyna sáıkes aldaǵy besjyldyqta 37 jańa mektep ǵımaraty, qoldanystaǵy 10 mektep janynan qosalqy qurylys nysandary salynýǵa tıis. Bul óz kezeginde qalamyzdy qosymsha jańa 63 myń oqýshy ornymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Sonymen birge qalada 6 jańa balabaqsha ǵımaraty boı kóteredi. Astana ákimshiligi memleket-jekemenshik seriktestigi sheńberinde osy jyldar ishinde jalpy quny 44 mıllıard teńgeni quraıtyn 13 densaýlyq saqtaý salasy nysandaryn salýdy josparlap otyr. Memleket tarapynan 500 tósekke arnalǵan Ortalyq jol aýrýhanasyn jáne 250 tósekke arnalǵan perzenthana qurylysyn salýǵa 30 mıllıard teńge qarjy qarastyrylǵan.
«Astanagenplan» ǴZJI» JShS-niń bas sáýletshisi Arsenıı Pırojkovtyń aıtýynsha, qala ákimshiliginiń aldyn ala belgilegen jobasy boıynsha negizinen aldaǵy ýaqytta Astananyń qurylys salasy basymdyq berilgen tórt aımaqta damıtyn bolady. Birinshi aımaq – Myńjyldyq alleıasy, qurylysty júrgizý aýmaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıy mańynan bastalyp, «Nurly jol» temir jol vokzalyna deıin sozylady. «Bul aımaq «Nurjol» býlvary retinde boı túzep, kóptegen sáýletti nysandar salynady. Aldaǵy bes jyl ishinde bul aımaq adam tanymastaı ózgeretin bolady», deıdi A.Pırojkov.
Ekinshi aımaq Turan dańǵylynyń boıymen órilip, «Han Shatyr» saýda ortalyǵy mańaıyn qamtyp, «Jaǵalaý» shaǵyn aýdanyna deıin sozylady.
Úshinshi aımaq Máńgilik El dańǵylynyń boıymen órilip, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy aýmaǵymen jalǵasady. Bul jerde bas qalanyń arhıtektýralyq sáýletine sán qosatyn eki iri nysan – úlken meshit pen demalys parki salynbaq. Bul jańa park kólemi jaǵynan Botanıkalyq baqtan da úlken bolady. Al 15 myń adamǵa arnalǵan jańa meshit qaladaǵy iri meshitterdiń biri bolmaq.
Tórtinshi aımaq, Telman kenti aýmaǵyn qamtıdy. Bul aımaqta jasyl jelekpen kómkerilgen zamanaýı shaǵyn aýdan boı kóteredi.
Ajary kúnnen-kúnge aıshyqtanyp kele jatqan Astanadaı iri megapolıstiń áleýmettik-ekonomıkalyq tirshiliginiń irkilissiz jumys isteýi úshin ozyq tehnologııaǵa saı jetilgen jol-kólik ınfraqurylymynyń bolýy aýadaı qajet. Memleket basshysynyń elordany odan ári órkendetý máselesinde qalanyń bazalyq ınfraqurylymyn, onyń ishinde qala joldary men jol aıryqtaryn barynsha keńeıtýge únemi basymdyq berip kele jatqandyǵy da sondyqtan. Mine, osy ómirsheń úrdis aldaǵy bes jyl merziminde de óziniń laıyqty jalǵasyn tabatyn bolady. 2019 jáne 2023 jyldar aralyǵynda bas qalamyzda 121 shaqyrym jańa jol qurylysy, eki jolaıryq úsh kópir jáne tonnel salynady. Aınalma jol qurylysy tolyq aıaqtalady.
Qalamyzdyń keshendi damý josparynda turǵyndarǵa sapaly kommýnaldyq qyzmet kórsetý sharalaryna aıryqsha nazar aýdarylǵan. Bul elordanyń kommýnaldyq ınfraqurylymyn jan-jaqty damytý josparymen aıshyqtalǵan. Aldaǵy bes jyl ishinde qalada jańadan 150 shaqyrym sýmen qamtamasyz etý jelisi jáne 81 shaqyrym sý taratý jelisi salynatyn bolady. Ortalyqtandyrylǵan jylý júıesin paıdalanýshylardy taǵy da 2,5 mıllıon birlikke arttyrý maqsatynda №2 jylý-elektr ortalyǵyna (JEO) qaıta qurý jumystary júrgizilip, №3 JEO-nyń birinshi kezegin paıdalanýǵa berý kózdelip otyr. Bas qalany sapaly jáne eshbir irkilissiz turaqty elektr energııasymen qamtamasyz etip turý úshin taǵy da jańa úsh qosalqy stansa qurylysyn salyp, elektr taratý jelilerin túbegeıli jańǵyrtý jumystary júrgizilmek.
Qatty jańbyr jaýsa, elordanyń keıbir kóshelerin sý basyp ketetini sońǵy kezde úlken problemaǵa aınaldy. Qala kóshelerindegi sýaǵarlar men nóser kárizi jelisi durys jumys istemeıtindigi az aıtylyp júrgen joq. Jaqynda Memleket basshysy da bul problemany synǵa alyp, ákimshiliktiń aldyna ótkir másele qoıǵanyn bilemiz. Astana ákimdigi aldaǵy jyldary bul máseleni túbegeıli sheshý jumysyn qolǵa alǵaly otyr. 2019 jyly bas qalanyń 17,3 gektar aýmaǵyndaǵy sýaǵarlar men nóser kárizi qalpyna keltirilmek. Jastar, Aqbulaq shaǵyn aýdandarynda, О́ndiris turǵyn alabynda, Shákárim Qudaıberdiuly kóshesinde, Myńjyldyq alleıasynyń boıynda, jańa temir jol vokzalynyń mańynda, «Áskerı qalashyqta» sýaǵarlar qaıta jańǵyrtylyp, jańadan nóser kárizderi jelisi salynatyn bolady. Jalpy, qala aýmaǵyndaǵy sý jınaǵysh alańdar aýmaǵy 13 myń gektardan 23 myń gektarǵa deıin keńeıtiledi. Bolashaqta nóser jańbyrlar kezinde qala kóshelerindegi sýaǵarlar jańbyr sýyn tolassyz aǵyzyp áketip otyrady.
Aldaǵy ýaqytta Astanany jasyl qalaǵa aınaldyrý maqsatyndaǵy keshendi jumystar odan ári qarqyndy jalǵasyn tabady. Sońǵy jyldary qaladaǵy birqatar apatty kópqabatty úılerdiń buzylǵandyǵy belgili. Mine, osy kópqabatty úılerden bosaǵan oryndarǵa saıabaqtar men demalys skverlerin salý tájirıbesi keń óris aldy. Sonyń nátıjesinde sońǵy ýaqytta qala kóshelerinde kóptegen shaǵyn baqtar men skverler paıda boldy. Bul ıgilikti bastama aldaǵy jyldary da laıyqty jalǵasyn tabady. Astanany gúlmen kómkerý jumysy da keńinen óristeıdi. Sóıtip jasyl jelek jamylyp, gúl kómkergen elordamyz sánimen de, saltanatymen de kóz súısindire bermek.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
