Islám Jarylǵapov ulttyq termınderdiń bilgiri, ǵalym, aýdarmashy, jazýshy boldy. Ol qazaq tili sózdiginiń qoryn 5000-nan astam jańa sózdermen tolyqtyrdy. Mysaly, aıaldama, kórermen, balmuzdaq, oqyrman, teledıdar sekildi sózder búgingi kúni tilimizge ábden sińisti bolyp ketti.
Islám Jarylǵapov qaldyrǵan aýqymdy jáne mańyzdy mura týraly konferensııaǵa qatysýshylar aıtyp ótti. Olardyń qatarynda Halyqaralyq TÚRKSOI túrki mádenıeti men ónerin damytý uıymynyń Bas xatshysy Dúısen Qaseıinov, Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Axmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory Erden Qajybek, akademık О́mirzaq Aıtbaev, sondaı-aq Ankara qalasyndaǵy Gazı ýnıversıtetiniń professory, Túrkitaný ortalyǵynyń dırektory Hýlııa Kasapoǵlý Chengel, Ázerbaıjan memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń professory Býlýdhan Azızoǵlý Halılov jáne basqalary boldy.
Konferensııa jumysyn oblys ákimi Erlan Qoshanov ashyp, júrgizip otyrdy.
– Islám Jarylǵapov sóz saptaýdyń teńdesi joq sheberi bolǵan. Biz barlyǵymyz ol oılap tapqan sózderdi qoldanamyz, jánede ol sózder óte kóp. Olar 30-40-jyldary oılap tabylǵan, alaıda qazirgi tańda olarsyz qazaq tilin elestetý qıyn. Islám Jarylǵapov qazaq tiliniń sóz qoryn eseledi, – dedi oblys ákimi Erlan Qoshanov konferensııanyń ashylýy barysynda.
Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli jazýshynyń oılap tapqan jáne aýdarǵan sózderi qazir barlyq túrki tildes álemde qoldanylatynyn atap ótti.
Konferensııada sondaı-aq termınologııa jáne aýdarma máseleleri, qazaq tiliniń latyn grafıkasyna kóshýiniń ǵylymı-ádistemelik negizderi talqylandy.
– Latyn qarpine aýysý tek álippege ǵana qatysty emes, onyń jalpy tilge de qatysy bar. Bul – úlken prosess. Túrki tildes elder arasynda baılanysty nyǵaıtý úshin Islám Jarylǵapovtyń eńbekteri óte mańyzdy, sebebi 25 jylda túrki tildes halyqtar bir-birlerinen alystap ketti, – dedi Darhan Qydyráli.
Alqaly jıynda tanymal lıngvıster, ádebıettanýshylar, tarıhshylar baıandama jasady. Túrkııadan kelgen qonaq Hýlııa Kasapoǵlý Chengeldiń aıtýynsha, latyn grafıkasy elderdiń jaqyndasýyna septigin tıgizedi.
– Islám Jarylǵapov qazaq tili úshin kóp eńbek jasaǵan, kóptegen sózder oılap tapty, olar Túrkııada da qoldanylady. Men sizderdiń Prezıdentterińizdiń latyn grafıkasyna kóshýge baılanysty bastamasyn qoldaımyn. Biryńǵaı álippe túrki tildes elderdiń jaqyndasýyna septigin tıgizedi. Qazaqstan tolyqtaı latyn grafıkasyna kóshken soń biz ózimizdiń ortaq sózderimizdi damyta alamyz, sizderdiń ádebıetterińizdi oqıtyn bolamyz, – dep sanaıdy professor Hýlııa Kasapoǵlý Chengel.
Konferensııaǵa qatysýshylar úshin kórme uıymdastyryldy. Onda Islám Jarylǵapovtyń óleńder jınaǵyn, otbasylyq foto sýretterin, eńbek kitapshasyn tamashalaýǵa bolady.
– О́ziniń «Sáken eli» óleńder jınaǵynyń qoljazbasyn bizdiń murajaıǵa kezinde Islám Jarylǵapov ózi bergen, – deıdi Jańaarqa aýdanynyń ortalyqtandyrylǵan kitaphana júıesiniń qyzmetkeri Gúlzat Jumaseıitova.
Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Axmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Erden Qajybek jınalǵandarǵa Bilim jáne ǵylym, Mádenıet jáne sport mınıstrleriniń attarynan quttyqtaýlaryn jetkizip, oblys ákimine alǵys hattar tabys etti.
Konferensııanyń sońyna taman Halyqaralyq TÚRKSOI túrki mádenıeti men ónerin damytý uıymynyń Bas xatshysy Dúısen Qaseıinov túrki dúnıesi men ult rýhanııatyna sińirgen eńbegi úshin bir top ǵalymdy arnaıy medalmen marapattady.
Jıyn sońynda Islám Jarylǵapovtyń aǵaıyny, Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń depýtaty Ǵazym Jarylǵapov konferensııaǵa qatysýshylarǵa áýlet atynan alǵys aıtty.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy
