Jastar jylynan ne kútesiz? Saýaldamadaǵa qatysqandar pikiri

Týǵan jerge súıispenshilikti kúsheıtý mańyzdy

«Jastar jyly» dep enshilep, úki taqqannan keıin keler jyl jastar qaýymy úshin jaqsylyqqa toly bolady dep oılaımyz. Sonyń ishinde jastardyń baspanaly bolýyna múmkindik kóbeıse, turmys sapasy artýynyń naqty kórinisi bolar edi. «Bolashaq» baǵdarlamasymen shete­lge shyǵyp, bilimin jetildirýdi kóz­degen jastardyń kepilge qoıar baǵaly múl­ki bolmaýy da túıtkildi máseleniń biri. 

Tikeleı ózim qyzmet atqaryp jatqan salaǵa kelsek, Oral qalasyndaǵy búkil JOO-larmen birlesip, jańa joba jos­parlap otyrmyz. Maqsatymyz – jastardy jergilikti mýzeılerge tartý, týǵan ólkeniń tarıhyn bilýge qyzyqtyrý. Joba boıynsha stýdentter óńirdegi mýzeı­lerdiń jumysymen tanysyp, tip­ti gıd, ekskýrsovod qyzmetin de atqa­ryp kóredi. Bul joba bolashaq mýzeı qyz­metkerlerin irikteýge de kómektesedi. Qazirdiń ózinde bizdiń mýzeıge kelip, qosymsha qyzmet atqaryp júrgen stýdentter bar. Jalpy, ol stýdentter bolashaqta mýzeı qyzmetkeri bolmasa da, bul jerde alǵan bilimi, tájirıbesi ómir boıy azyq bolyp, týǵan jeriniń tereń tarıhy men tulǵalary týraly jaqsy bilip júreri sózsiz. 

Mırbolat ERSAEV,

Batys Qazaqstan oblystyq  tarıhı-ólketaný mýzeıiniń  dırektory,

Halyqaralyq mýzeıler keńesi (ICOM) Qazaqstandaǵy ókildiginiń vıse-prezıdenti

Aýyl jastary qoldaýǵa muqtaj

2019 jyldyń «Jastar jyly» dep belgi­lenýi – biz úshin úlken mártebe. Sony­­­men qatar Elbasy aýyldyń jaǵ­da­ıyn jaǵdaıyn jaqsartý úshin «Aýyl – el besigi» jobasyn júzege asyrýdy tapsyrdy. Men osy tapsyrmany oılaı otyryp, Joldaýdy júzege asyrý qujattarynda aýyldaǵy jastar máselesin arnaıy bir baǵyt etip engizse deımin. Sebe­bi aýyl jastarynyń jaǵdaıy, olar­­dyń sport, mádenı-rýhanı sharalar­men qamtylýy, bos ýaqyttarynyń tıimdi uıym­­das­tyrýy kúni búginge deıin sheshimin tappa­ǵan má­sele. Mysaly, mektep sport zal­dary­nyń jastar úshin esigi árqashan ashyq emes, birqatar aýylǵa kásipkerler sport zaldar syılaǵan, al mundaı kásip­keri joq aýyl jastary qaıtpek? Sondyq­tan bul máseleni sheshý tetikterin «Jastar jyly» aıasynda izdestirse deımiz. 

Sondaı-aq tasada qalyp qoıyp jatqan talant­ty aýyl jastaryn, ónerpazdardy, óner­tapqyshtardy taýyp, olarǵa qoldaý kór­setý, serpin berý, jeńildetilgen sha­ǵyn ne­sıe­ler alýyna jaǵdaı jasaý da mańyzdy. 

Taǵy bir másele – aýylǵa barǵan jas ma­ma­n­­darǵa qoldaý qajet. Qazirgi tańda shal­­­ǵaı­daǵy eldi mekenderde dári­ger jetis­peıdi. Son­dyqtan olardy qyzyq­tyratyn qan­­daı da bir tetik qajet jáne aýylǵa bar­­ǵan soń onyń materıaldyq jaǵdaıy tú­be­­geı­li sheshilse deımin. Jas mamannyń qyz­met­­te ósý satysy aýyldan bastalyp, is-t­á­ji­r­ı­beni aýyldan bastap jınaǵany durys. 

Aýyl jastary belsendi, mysaly jyl saıyn mektep bitirgender mereıtoıyn atap ótý kezinde jastar jıǵan qarajat­tary­na dýmandatyp toılaýdy emes, týǵan aýylyna qolǵabys tıgizýdi dástúrge aınaldyrǵan. Bul – jerine bolsyn degen jaqsy tilek, eliniń qoltyǵynan demeı bilgen perzenttik peıil. Ár jyly aýylǵa túlekter syılaǵan syılyqtarǵa qarap otyryp, olardyń qııalynyń sheksiz­digine, aýylǵa ne qajettigin tereń bile­tindigine súısinesiń. Osy oraıda aýyl­dyń kem-ketigin jáne ony qalaı eńserý qajet­tigin jaqsy biletin jastardyń óz kásibin ashýyna qoldaý kórsetip, olardyń ushqyr qııaldaryn, jalyndy kúsh-jigerin halyq turmysyna, aýyl ómirine jumyldyryp, qajetti ıgi isterdi quzyrly oryndarmen birge atqarýyna nege jol ashpasqa?!

Láıli AITJANQYZY,

Qalalyq perınataldyq ortalyq dırektorynyń orynbasary, akýsher-gınekolog

Mańǵystaý oblysy

Ideıalarymyzǵa mán berilse

Meniń usynysym – «Jastar jylynda» óskeleń urpaqqa elimizdegi reformalar­dyń mánin «Rýhanı jańǵyrý» aıasyndaǵy naqty is-árekettermen tyǵyz úılestire júr­gizgen abzal. О́ıtkeni keı zamandastarym áli kúnge deıin toǵysharlyq túsinikten, nem­quraılylyq pen jaıbasarlyqtan aryla almaı júr. Bul sanattaǵylar ulttyq, mádenı qundylyqtardyń, qoǵamdyq paıdaly eńbektiń qadir-qasıetin jete túsine bermeıtindikten, kúndelikti ómirde naryq, jahandaný talap etip otyrǵan túbegeıli ózgeristerge daıyn bolmaı jatady. Bul oraıda, tabysty tulǵa bolýdyń, el azamaty dárejesine kóterilýdiń bir faktory ata-babadan mıras bolǵan ulttyq-rýhanı dástúrdi jalǵastyrýǵa, izgi qasıetterdi daǵdyly minez-qulyqqa aınaldyrýǵa kelip tireletinin aıryqsha atar edim. Sondyqtan sana-sezimge ábden sińip qalǵan taptaýryn qaǵıdalardan aryltýdyń joldaryn kúsheıt­peı bolmaıdy.

Múgedek adamdar úshin ınklıýzıvti ortalyq ashý barysynda kezdesken bıýrokrattyq keder­giler az emes. Sondyqtan biz sııaqty júrip-turýy qıyn jandardyń jańashyl oılary men ıdeıa­lary birinshi kezekte eskerilgeni durys bolar edi. Ekinshiden, bul baǵyttaǵy grant mól­sherin kóbeıtken jón. О́mirsheń, sura­nys­qa ıe baǵdarlama, joba mán-mańyzyna qaraı qarjylandyrylsa, jastardyń zor ynta­syn týdyrary sózsiz. Elimizdegi jastar baǵdar­lamalarynyń besten biri ǵana naqty qatysý­shysyn taýyp jatady eken. Demek, jastar saıasatynda eskeretin máseleler az emes degen sóz.

Aqjan KÁRIM, 

«Ardos-Júrek» múgedekter birlestiginiń jetekshisi

Soltústik Qazaqstan oblysy

Jastardy qoldan jasalǵan tosqaýyldar tusaıdy

2010-2014 jyldar aralyǵynda mem­lekettik «Bolashaq» baǵdarla­ma­syn ıgergen jastardyń qatarynda Nıý-Iork Kıno óneri akademııasynda operator mamandyǵy boıynsha bilim aldym. Búginde «Motor» jeke stýdııa­synda jarnama rolıkterin, ánshi­lerdiń beınebaıanyn, ara-tura tele­vızııalyq jobalar túsirýmen aına­lysamyz. Keıingi kezde Ýkraına, Reseı, Grýzııa tarapynan Qazaqstanda ǵana tú­­si­rýdi ditteıtin óte kóp tap­sy­rys­­­tar ala bastadyq. Sebebi biz­diń stý­­­dııamyzda jas, talantty, kási­bı ma­mandar ǵana jumys isteıdi, ha­lyq­ara­lyq tapsyrystar – bizdiń sapa­ǵa jumys isteıtinimizdiń kóri­nisi. Maǵan jastarǵa qoldaý bildi­retin kez kel­gen memlekettik baǵdar­lama bu­­­ryn­­­nan unaıtyn. Prezı­denti­miz­diń arnaıy «Jastar jylyn» ja­rııa­­laýy­n­yń aıasynda aýyl­daǵy qara­pa­­ıym jastardyń, shyǵarma­shy­­lyq ort­a­da jumys isteıtin óner­li jas­tar­­­d­yń, túrli áleýmettik sala­­lar­­dyń bel ortasynan tabylyp júr­gen ma­­man jas­tardyń basyn bi­rik­tirip, kásibı, turmystyq qıyn­dyqtaryn sheshetin keshendi baǵ­dar­­lama daıyn­dalsa, aldaǵy jyl ra­syn­da da naǵyz «Jastar jyly» bolar edi. Qal­ta­synda artyq qarajaty bola ber­meıtin shy­ǵar­mashylyqpen aınalysa­tyn jas­tardyń ártúrli sheberlik saǵat­ta­ry­na qatysýǵa, qatysyp qana qoı­maı ózi­niń de uıymdastyrýyna, táji­rıbe to­lys­tyrýyna, al oqýyn biti­rip, qoly­na dıplom alǵandardyń jumys­pen qam­­tamasyz etilýine jaǵdaı ja­sal­sa, sózden iske kóshýdiń naǵyz kóri­ni­sin kórer edik. Jas adamǵa eń aldymen ne kerek? Bilgenin, jınaǵanyn dá­lel­­­deıtin orta, kásibı qabiletin jú­ze­­ge asy­ratyn múmkindik kerek. Jas­­tar­­­­­dy, negizinen, qoldan jasalǵan tos­­qaýyl­­­­­dar tusaıdy, áıtpese olardyń qa­bi­­­l­eti, qarymy kóp dúnıeni jańasha ja­s­aý­­­ǵa, jaqsylap jasaýǵa jetedi-aq. Ýa­­q­yt alǵa ozyp barady, aınala tutas óz­­ge­­­­ris­­ke túsip jatyr, jastardyń da osy óz­­g­eris­ke, kezeńdik damýǵa qosar óz úlesi bar. 

Aınur QAShQARIMOVA, 

kınooperator

ALMATY

Jańa tehnologııa engizý qajet

Elbasynyń bıylǵy Joldaýynda 2019 jyldyń «Jastar jyly» bolyp jarııalanýy erekshe qanattandyryp otyr. 

Men Túrkistan oblysy, Jetisaı aýdanyna qarasty Jylysý aýyl okrýgi Myrzashoqy eldi mekeninde turamyn. Aýylda jumys kóp. Mal baǵyp, egin egip, kól-kósir paıda tappasaq ta, bir áýletti asyraýǵa múmkindik mol. Jeke kásip ashyp, bıyl 15 gektarǵa maq­ta ektim. Maqtanyń bir kelisin 188 teńge­den satyp jatyrmyz. Budan bólek, qora­da 10 jylqy, 15 sıyr ustaımyn. Bıyl memlekettik baǵdarlamamen nesıe alyp, sharýashylyǵymdy úlkeıtsem dep otyr­myn. 2019 jyldan úlken jańa­lyq­tar kútemin. Ásirese «Jastar jyly» aýyldyń jastaryna úlken qoldaý bolady dep senemin. Búginde aýyldardaǵy ahýal osydan 10 jyl burynǵydan áldeqaıda jaqsara tústi. Istiń basyna jastar shyqty. О́zimniń qurdas­tarym aýylǵa kelip, sharýa qoja­lyqtaryn quryp, turmysyn túzetýde. Maqtadan daıyn ónim shyǵarý osy «Jastar jyly» júzege asady degen úmittemin. Ol úshin aýylsharýashylyq ónim­derin óndirýmen qatar tereń óń­deýdi osy jastardyń qolǵa alǵanyn, jańa tehnologııalardy engizgenin jáne soǵan múmkindik jasalǵanyn qalar edim. Sondaı-aq barsha qazaq jas­tary aýyldardy túletýge aıanbaı at­sa­lyssa, aıtýly jyldyń taǵy bir jańa­shyldyǵy bolar edi, ıaǵnı jastardy aýylǵa shaqyramyn.

Rústem NAMATTÝLAEV, 

jeke kásipker

Túrkistan oblysy,

Jetisaı aýdany

Ekologııalyq jobalar eskerýsiz qalmasyn

Jastar jylyna baılanysty aıtarym, ekologııalyq jobalarǵa memleket tarapynan kóbirek qol­daý bolsa, ekologııa máselesimen shuǵyl­danyp júrgen jastarǵa grant bólý máselesi qarastyrylsa deımin. 

Qazir ózderińiz baıqasańyzdar bizdiń qoǵam elimizdegi ekologııalyq jaǵdaıdy óte qatty synaıdy. Biraq ekologııa jaqsarýy úshin eshteńe istegileri kelmeıdi. Sóz kóp, is joq. Áleýmettik jelide aıqaılap, pikir jazǵanymen, tıisti oryndarǵa hat jazýǵa, kezdesýlerde óz pikirin ashyq aıtýǵa kelgende taısaqtaıdy. О́zderiniń zańdy quqyǵyn talap ete almaıdy. Jaqynda biz О́ske­mende ekologııa­lyq senbilik uıym­dastyrǵanda kóp adamnyń úıinen shyǵyp, óz úıi­niń aldyn tazalaýǵa eringenin kór­dik. Senbilikte qala turǵyndaryna aıaldamalarǵa neme­s­e qoǵamdyq oryndarǵa ornatylǵan ekokonteınerlerge qoqysty qalaı du­rys bólip, suryptap salý kerektigin úırettik. Biz negizi qoqysty úı ishinen suryptap, bólip alyp shyǵýǵa tıispiz. 2019 jyldan bastap polıgondarǵa qoqys­tyń birneshe túrin tastaýǵa tyıym salynatyndyǵy belgili. Demek, qoqysqa kez kelgen dúnıeni, onyń ishinde plastıkalyq bótelkelerdi laqtyrýǵa bolmaıdy. Osyny jurt áli bile bermeıdi, buǵan daıyn emes. Sondyqtan ekologııa máselesine erekshe kóńil bólý kerek. 

Aleksandra OSIPOVA,

bloger, qoǵam belsendisi

О́SKEMEN

Jeńil nesıe qarastyrylsa

Elbasy árdaıym bilim men jastar máselesin egiz uǵym retinde qarap keledi. Bıylǵy Jol­daýynda da bilim, ǵylymǵa bólinetin qarajatty arttyrýdy, oqý oryndarynyń maman daıyndaý sapasyna qatysty talaptardy kúsheıtýdi tapsyrdy. Sonymen qatar jastardyń kásippen aınalysýy kerektigin jıi aıtyp keledi. Bul oraıda jastar kásipkerligin qoldaýǵa arnalǵan, ońtaılandyrylǵan jeńil nesıe qarastyrylsa deımin. Sebebi búginde kásipkerlikpen aına­lysýǵa nıetti jastar jeterlik. Máselen, res­pýb­lıkalyq deńgeıdegi jastarǵa arnalǵan «Jas Projekt» jobasy talaı jastyń jumyspen qamtylýyna jol ashty.Qazirgi kezde elimizde úlken jobalardy qoldaýǵa arnalǵan nesıe kóptep qarastyrylǵan. Mundaı nesıelerdi de úlken jastaǵy azamattar alady. Kelesi jyly jastar úshin jastar kásipkerligin damytýǵa arnalǵan jobalardy kútemiz. Ekinshiden, jastardyń jıi bas qosyp, pikir almasyp turýy olardyń oıy men sanasynyń damýyna ózindik septigin tıgizedi. Osy oraıda jastardyń bas qosatyn ortalyǵy «Jastar saraıy» bolsa degen usynys bar. Bul ortalyq erteń erkin pikir alańyna aınalyp, jastardyń básekege qabilettiligin artyratyn oryn bolatyny anyq.

Úshinshiden, búgingi jańa dáýirdi jastar aqparat ǵasyry dep atap júrmiz. Osy rette jas­tardyń biliktiligin arttyrýǵa arnalǵan res­pýb­lıkalyq, halyqaralyq basqa arnalarmen mobıldi baılanys ornatý máselesi ózekti. Bul usynysty da jastar qoldaıdy dep senemin. 

Sonymen qatar Elbasy Joldaýda jastar men otbasy ınstıtýtyn keshendi qoldaý – mem­leket­­tik saıasattyń basymdyǵyna aınalýy tıis eken­digin eskertti. Odan bólek, jastardyń bar­lyq sanatyn qoldaýǵa arnalǵan sharalardy tolyq qamtıtyn áleýmettik satynyń aýqymdy plat­formasyn qalyptastyrýdy tapsyrdy. Son­dyq­tan da kelesi jyldan kúter jaqsylyq kóp. 

Úmit ILIIаS, 

Taraz memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń stýdenti

Jambyl oblysy