Bolashaq dárigerge fızıka kerek pe?

 Biraq jańa jospardy qaraı otyryp, taǵy da áttegen-aı deı­miz. Buryn joǵary me­dısınalyq oqý oryndarynda fızıka, bıofızıka, matematıka pánderi jeke-jeke oqytylyp kelgen bo­latyn, keıin bul pánder biriktirilip medısınalyq bıofızıka dep ataldy. Jańadan qabyldanǵan josparǵa sáıkes endi bul pán mindetti túrde oqy­tylatyn pánder qatarynan aly­nyp tastaldy. Osyǵan sáıkes kóptegen medısınalyq ýnıversıtetter atalǵan pándi oqý josparlaryna qospaı otyr. Iаǵnı oǵan bólin­gen ýaqytty klı­nıkalyq qajetti pán­­derge jumsaǵan durys dep shesh­­ti. Osy jerde mınıstrliktiń sheshimi qanshalyqty durys, nege negizdelip qabyldandy, shetel joǵary medısınalyq oqý oryn­darynda bul pán oqy­tyla ma degen suraq týady. Al­dymen medısınalyq bıofızıka páni bolashaq dárigerlerge qan­shalyqty qajet, qandaı teorııalyq málimetter beredi, qan­daı daǵdylarǵa úıretedi degen máselege toqtalaıyq.

Adam aǵzasynda oryn alatyn kóptegen qubylysty shart­ty túrde ana­tomııalyq, fı­zıo­logııalyq, hımııa­lyq jáne fı­zıkalyq dep bólý qalyp­tasqan. Sonyń ishinde jú­rek­tiń qan aıdaýyn, kórý, es­tý, seziný, bulshyq ettiń jıyrylý jáne basqa fızıologııalyq quby­lystardyń negizi taza fızıkalyq prosesterge ke­lip tireledi já­ne­ atalǵan qubylystardy fızı­ka­­nyń zańdylyqtary arqy­ly ǵana túsindirýge bolady. My­sa­ly, júrektiń jıyrylýy, kó­rý men estýdiń jáne basqa qu­by­lys­tardyń sońǵy satysy jú­rek qulaqshasyndaǵy sınýs túıi­nindegi, kóz taıaqshalaryndaǵy, qu­laq­tyń Kortı múshesindegi bıopotensıaldyń paıda bolýyn jáne sonyń negizinde paı­da bolǵan toktyń nerv boıy­men taraýyn bıofızıka qarastyrady. Al bul qu­by­lystardyń basy atalǵan mú­shelerdiń jasýshasyndaǵy bıopotensıaldyń paıda bolýyna tikeleı baılanysty. Al onyń mehanızmin ashý bıofızıkanyń basty mindetteriniń biri. Osyn­daı qubylystardyń meha­nızmin tolyq túsindirý tek bıofızıka pániniń mindetine kiredi. О́ıtkeni jasýsha poten­sıalynyń paıda bolýy, toktyń taralýy, ulpa kedergisi men elektrlik syıymdylyǵy jáne t.b. qubylystardy fızıologtar nemese anatomdar túsindire almaıdy, bul taza fızıkalyq qubylystar. Osy másele klı­nıkalyq oqýlyqtarda qalaı ashylǵan degen oımen biraz oqýlyqty qa­rap shyqtym, keı­birinda qate túsindirilgen, keı­biri mehanızmin ashyp kórsete almaǵan. Júrektiń jıyrylýy men onyń ózgerisin ólsheý men tirkeýdi, ıaǵnı EKG-nyń negi­zi fızıkadaǵy potensıal týraly qubylysqa tikeleı baılanys­ty. Al qan tamyrlar júıe­siniń kúıin anyqtaý, ıaǵnı qan ta­myrlarynyń qanǵa tolýyn­ zertteý elektroreografııa ádisi de fızıkanyń Om zańy negizinde júrgiziledi. Munyń da negizinde fızıkalyq qubylys jatyr, mundaı mysaldy kóptep kel­tirýge bolady. Qazirgi kezeń­de ıadrolyq medısına úl­ken qarqynmen damýda, oǵan mysal jetkilikti. Atalǵan ádis ar­qyly obyr aýrýynyń paıda bolýyn jasýsha deńgeıinde anyqtaýǵa qol jetkizilýde, onyń qataryndaǵy ınnovasııalyq radıoterapevtik qural «MR Linac», MRT, PET jáne t.b. dıag­nostıkalyq ádisterdiń ne­gizi atomdyq fızıkada jatyr. Jalpy medısınalyq bıofı­zıka páni atalǵan mysaldarmen shektelip qalmaıdy, onyń mindetine bolashaq dárigerlerdi medısınada qoldanylatyn zamanaýı dıagnostıkalyq jáne terapııalyq quraldarmen tanystyrý, olar­dyń jumys isteý prınsıpterin taldaý da jatady. Iаǵnı bolashaq dárigerlerge medısınalyq tehnıka týraly alǵashqy bilimniń negizin qalaý osy medısınalyq bıofızıka pánine júktelgen. Qa­zirgi kezeńde emdeý isinde túr­li dári-dármekpen qatar, san alýan fızıkalyq faktor­lar arqyly emdeý de keń taraǵan. Oǵan mysal retinde elektro­forezdi, Darsonvaldy, ýltra jo­ǵary jıilikti (ÝVCh) atasaq jet­kilikti. Medısınalyq bıofızıka páni osy terapııalyq emdeýdiń fızıkalyq mehanızmin ashyp túsindiredi, elektr órisi arqyly zarıadtalǵan ıondardyń adam denesi arqyly taral­ýyn­ qa­rastyrady, bul jerde­ de elektr órisi, Kýlon za­ńy,­ aı­­ny­maly jáne turaqty tok, elek­tro­magnıttik óris áserleri­nen adam denesindegi ıondardyń ózgerisin qarastyrady. Bul jer­de bıofızıkanyń barlyq múmkindigin ashyp kórsetý maq­sat emes, tek osy mysaldar ar­qy­ly medısınalyq bıofızıka pániniń bolashaq dárigerdi zaman talabyn qanaǵattandyratyn bilikti deńgeıdegi maman etip da­ıyndaýǵa qajetti pán eken­digin kórsetý bolatyn.

Kóptegen elde kórshiles Re­seı­diń barlyq medısınalyq jo­ǵary oqý oryndarynda, ózim bol­­­ǵan Túrkııanyń Gazı, Hod­­ja­tepe, Chehııanyń Karlov ýnı­versıtetteriniń medısına fa­kýl­tetterinde bıofızıka páni oqyty­lady, keı ýnıversıtette bul pán 3 jyl oqytylady. Meniń medısı­nalyq joǵary oqý ornynda qyzmet at­qarǵanyma 40 jylǵa taıady. Sońǵy jyldary medısınalyq fakýltetke qabyldanǵandar arasynda fızıka pánin meńgergen nemese ony az da bolsa biletin stýdentter joq­tyń qasy.  Kóp jaǵdaıda aýrý sebepterin anyqtaýda jáne ony emdeýde dáriger óz bili­mi men tájirıbesimen qatar qazir­gi zamanǵy dıagnostıkalyq jáne terapevtik medısınalyq qural­dar málimeti men fızı­ka­lyq emdeý faktorlaryna súıe­nedi. Iаǵnı medısınalyq me­kemelerde, medısına kadr­laryn daıyndaýda, basqa da salalar­da medısınalyq tehnı­ka­nyń alatyn orny erekshe ekendigine kóz jetkizýge bolady. Osy jaǵdaıdy eskere ke­le, medısınalyq joǵary oqý oryn­dary úshin daıyndalǵan medısınalyq bıofızıka men arnaýly klınıkalyq pánderdiń oqý baǵdarlamalarynda medı­sınalyq tehnıkany oqytý, onymen jumys isteý jáne meńgerý máselelerin qaıta qarap, fızı­kanyń, tehnıkanyń jáne medısına ǵylymdarynyń soń­ǵy jańalyqtaryn, jańa tur­pat­taǵy medısınalyq tehnıkalardy qoldanýdy jańa oqý baǵ­dar­lamasyna engizip, bolashaq dári­ger­lerge osy quraldardyń fı­­zı­ka­lyq qubylystar men zań­dylyqtar negizinde qalaı jumys isteıtindigin qaras­ty­ratyn medısınalyq bıofızıka boıynsha jańa oqý baǵdar­lamasyn túzýdi jáne oqý josparyna engizý zaman talaby ekenin umyt­paǵan jón.

Úsen BAIZAQ, 

Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń oqytýshysy
 
TÚRKISTAN