«Bilikti maman» baǵdarlamasymen 400 grant bólindi
Áýeli sandarǵa kóz júgirtelik. 11 jyl (nemese 9 jyl) qanattyǵa qaqtyrmaı, tumsyqtyǵa shoqtyrmaı memlekettiń qarjysyn shyǵyndap, oqytyp-toqytqan oqýshylarymyzdyń shekara asýy negizinen óńirdiń ózge ult ókilderi kóptep qonystanǵan aýdandarynda oryn alǵan. 2016 jylǵy derekterge zer salsaq, oblys mektepterin támamdaǵan 8314 túlektiń 1823-i shetelge, onyń ishinde 1800-i (20,7 %) Reseıge jol tartypty. Máselen, 2016 jyly О́skemennen bitirgen 1405 túlektiń 480-i, Semeıden 1540 túlektiń 495-i, Rıdderden 235 túlektiń 178-i, Altaı (Zyrıan) aýdanynan 336 túlektiń 199-y, Shemonaıhadan 177 túlektiń 150-i, Kýrchatovtan 57 túlektiń 47-si irgedegi elde bilim alýdy uıǵarǵan. 2017 jyly kórsetkish birshama tómendep, óńir mektepterin aıaqtaǵan 9178 túlektiń 890-y (9,8 %) sheteldi, onyń 868-i qońsy qonǵan memleketti tańdapty. Bir tańǵalarlyǵy, jańaǵy 868-diń 630-y (606-sy ýnıversıtetke, qalǵany – kolledjge) grantqa túsipti. Qalǵany – aqyly. Osy jyly О́skemen qalasynan mektep bitirgen 1472 túlektiń 283-i Reseıdiń oqý oryndaryna tússe, sonyń 201-i (195 – ýnıversıtet, 6 – kolledj) grant ıegeri atanǵan. Oblystyq bilim basqarmasy bergen derekterge kóz júgirtkende baıqaǵanymyz, kórshi memlekettiń kolledjderine aqylydan góri grantqa túsýshilerdiń (2017 jyly bizdiń 26 túlek kolledjge tússe, sonyń 24-i grantqa ıe bolǵan) kóptigi. Osy jyly Rıdderden mektep bitirgen 271 túlektiń 138-i teriskeıdi betke alsa, sonyń 113-i (109 – ýnıversıtet, 4 – kolledj) grantqa ıe bolypty. Al bıyl oblys mektepterinen qanat qaqqan 9741 túlektiń tek 636-sy ǵana shetelge ketken. Demek, burynǵydaı jappaı aǵylýdyń tyıylǵanyn kóremiz.
Túlekterimizdiń shette bilim alýyna sebep kóp bolǵan sekildi. Birinshiden, irgedegi eldiń jeńildetilgen granttarynyń (odan bólek jaıly jataqhana, taǵy basqa) kóptigi sebep bolsa, ekinshiden, elimizdegi granttar sanynyń azdyǵy, jataqhananyń jetkiliksizdigi, oqý baǵasynyń qymbattyǵy da áser etken sııaqty. Úshinshiden, otandyq oqý oryndarynyń «alma pis, aýzyma tús» ustanymy, ıaǵnı túlekter arasynda kásibı baǵdar jumystaryn tıisti deńgeıde júrgizbeýi, «kelse, keler, kelmese, qoıar» dep jaıbaraqat júrýiniń de yqpaly az bolmaǵan tárizdi. «Biz bul máseleni zerttep, saraptama jasadyq. Sonda kórshi memlekettiń bilim ortalyqtarynyń bizdiń túlekterdi ózderine tartý úshin júıeli túrde jumys istegenine kóz jetkizdik. Buǵan oblystaǵy ózge ult ókilderi kóp qonystanǵan aýdandardaǵy mektep dırektorlarynyń da múddeli bolǵanyn bildik. Osynyń nátıjesinde Rıdder qalasy men Borodýlıha, Altaı (Zyrıan), Glýbokoe, Shemonaıha aýdandarynda UBT tapsyrý kórsetkishteriniń tómendegenin baıqadyq. Tipti óńirdegi keıbir joǵary oqý oryndary oqytýshylarynyń oqýshylardy ózge elde bilim alýǵa daıyndaǵanyn da anyqtadyq. Kórdińiz be, oblystaǵy ýnıversıtetter túlekterdi ózderine shaqyrý jumystaryn durys júrgizbeı, qulyqsyzdyq tanytqan soń Reseıdiń bilim ortalyqtary О́skemen, Semeı, Rıdder qalalary men Shemonaıha, Altaı aýdandarynyń mektep dırektorlarymen belsendi jumys istegen. Mán-jaıǵa qanyqqan soń óńirdegi joǵary oqý oryndarynyń basshylaryna qatań talap qoıdyq. «Qol qýsyryp, qarap otyrmaı túlekter úshin kúresińizder. Aýdandarǵa, aýyldarǵa baryńyzdar, oqýshylarmen sóılesińizder. Qandaı mamandyq bar ekenin aıtyńyzdar» dedik. Bilim ortalyqtarynyń jumysyn jandandyrýdy da tapsyrdyq. Eń mańyzdysy, oblys basshysy Danıal Ahmetovtiń tapsyrmasymen aımaqtaǵy joǵary oqý oryndarynyń básekege qabilettiligin arttyrý jáne óńir túlekteriniń shetelge ketýin azaıtý maqsatynda úsh baǵyttan turatyn «Bilikti maman» atty keshendi baǵdarlama qabyldadyq. Baǵdarlama aıasynda 2017 jyly jergilikti bıýdjet esebinen oblys ákiminiń 200, bıyl 400 granty bólindi», deıdi oblys ákiminiń orynbasary Ásem Núsipova.
Joǵary oqý oryndarynyń jumysy jandandy
Oqýshylardyń kórshi elde bilim alýǵa qumartýynyń sebebine úńilgen oblystyq bilim basqarmasy Reseıdiń joǵary oqý oryndary men bilim ortalyqtary qazaqstandyq túlekterdi ózderine shaqyrý úshin úgit-nasıhat jumystaryn naýryz, sáýir aılarynda bastap ketetindikterin anyqtady. «Olar oqýshylar arasynda túrli olımpıada men baıqaýlar ótkizip, «sen oqýǵa tústiń» dep balaǵa sertıfıkat berip ketedi. Al bizdiń joǵary oqý oryndary mundaı jumystardy júrgizbegen. Oblystaǵy ýnıversıtetter kásibı baǵdarlaý jumystaryn 2017 jyldyń qazan aıynan bastap belsendi júrgize bastady. Áýeli О́skemende, keıin Semeıde «My PRO» mamandyq festıvali uıymdastyrylyp, osy qalalar men Rıdder shahary, Shemonaıha, Altaı jáne Glýbokoe aýdandarynda «Ýnıversıtet kúnderi» ótkizildi. Osy jyldyń qyrkúıeginen bastap joǵary oqý oryndarynyń janyndaǵy bilim ortalyqtary UBT-ǵa daıyndaý kýrstaryn jandandyrdy», deıdi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Aıgúl Baıjanova.
Munymen qosa 2017 jyldyń qarashasynan oblystaǵy 5 joǵary oqý ornynda (D.Serikbaev atyndaǵy ShQMTÝ, S.Amanjolov atyndaǵy ShQMÝ, Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıteti, Qazaq ınnovasııalyq gýmanıtarlyq-zań ýnıversıteti, Qazaqstan ınnovasııalyq ýnıversıteti) «Kanıkýldy paıdamen» atty aýyldyq jerlerdegi oqýshylardy daıyndaý kýrstary qolǵa alynyp, 5 myńǵa jýyq oqýshy ázirlikten ótti. Aty aıtyp turǵandaı, oblys mektepteriniń oqýshylary kúzgi, qysqy jáne kóktemgi kanıkýl kezinde bir aptaǵa qalaǵa kelip, stýdenttik ómirdiń lebin sezinip, jataqhanada turyp, ýnıversıtet oqýshylarynyń dárisin tyńdap, túrli olımpıadalar men baıqaýlarǵa qatysty. «Osy daıyndaý kýrstarynyń nátıjesinde ózge ult ókilderi kóp qonystanǵan jáne oblystyń basqa da aýdandarynyń túlekteri shetelge ketpeı, О́skemen men Semeıdiń oqý oryndaryna tústi», deıdi A.Baıjanova.
On jeti mamandyq ashyldy
Aýdan-aýyldarda oqýshylarmen kezdesip, kásiptik baǵdar jumysyn belsendi júrgizgen joǵary oqý oryndarynyń biri – О́skemendegi Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti. Bilim ordasynyń rektory, professor Muhtar Tólegen bastaǵan, fakýltet dekandary, kafedra meńgerýshileri qostaǵan ýnıversıtet qyzmetkerleri bıylǵy qańtar, sáýir-mamyr aılarynda oblystyń 11 aýdany men
1 qalasynda bolyp, oqýshylarmen kezdesip qaıtypty. «Biz arnaıy marshrýt jasadyq. Kezdesýlerde burynǵydaı bir professordy aparyp, eki saǵat sóıletken joqpyz. Sol aýdannyń, aýyldyń mektepterin bitirgen stýdentterdi ózimizben birge erte bardyq. Osy jumystardyń nátıjesi deýge bolatyn shyǵar, bıyl 40-qa jýyq sport sheberi, Álem, Azııa chempıondary, 39 «Altyn belgi»,
40 úzdik attestat ıegerleri bizdiń ýnıversıtetke tústi. Oqý ornynda qoǵamnyń suranysyna ıe 17 jańa mamandyq ashyldy. Ýnıversıtet tarıhynda alǵash ret ıntegrasııalanǵan matematıka-fızıka, matematıka-ınformatıka, fızıka-ınformatıka, hımııa-bıologııa, geografııa-tarıh mamandyqtaryna talapkerler qabyldandy. Erekshe atap óter dúnıe, jyl saıyn 1 kýrsqa qabyldanatyn talapkerler 1-1,5 myńnan aspaıtyn bolsa, bıyl 2600-den asty», degen oqý ornynyń rektory M.Tólegen bıyl grant ıegerleriniń sany artyp, 814-ke (2017 jyly – 606) jetkenin aıtty.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa Úndeýi men qazan aıyndaǵy Joldaýynda joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men maman daıyndaýdyń sapasyn arttyrýǵa erekshe toqtalyp: «Biz granttardyń sanyn kóbeıttik, endi jaýapkershiliktiń kezeńi keldi. Joǵary oqý ornynyń tabystylyǵyn baǵalaýdyń basty krıterııi – oqý bitirgen stýdentterdiń jumyspen qamtylýy, jalaqysy joǵary jumysqa ornalasýy» degen bolatyn. Oblys ákiminiń orynbasary Ásem Núsipova «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» men «Bilikti maman» baǵdarlamasy óńirdegi jastarǵa úlken úmit syılaǵanyn, bıyl Shyǵys Qazaqstanǵa 3 myń grant bólingenin, byltyr óńirdegi UBT tapsyrǵan túlekterdiń 48 paıyzy bilim grantyn ıelense, bıyl respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen bul kórsetkish 56 paıyzǵa jetkenin aıtady. Sondaı-aq óńirdegi joǵary oqý oryndary túlekteriniń jumyspen qamtylýy birshama jaqsarǵanyn, 2017 bul kórsetkish 89,5, 2018 jyly 90,5 paıyzǵa jýyqtaǵanyn jetkizdi. «Oblys basshysy D.Ahmetovtiń bastamasymen 2017 jyldan beri jergilikti talapkerlerdi qoldaý jáne óńirde suranysqa ıe mamandardy daıyndaý úshin oblys ákiminiń bilim granty bólinip keledi. Bıyl 400 grantqa qosa alǵash ret jergilikti bıýdjet esebinen 46 orynǵa memlekettik bilim tapsyrysy berildi. Jalpy, «Bilikti maman» baǵdarlamasy aıasynda balabaqsha, mektep, kolledj, ýnıversıtetterdiń materıaldyq bazasyn nyǵaıtyp qana qoımaı, ondaǵy tárbıeshiler, muǵalimder men oqytýshylardyń biliktiligin arttyrý oıymyzda bar», deıdi Ásem Bekqyzy.
Jalpy, «Bilikti maman» baǵdarlamasy sheńberinde 2022 jylǵa deıin 4 myń balabaqsha qyzmetkerin, aldaǵy 3 jyl kóleminde mektep, orta jáne kásibı-tehnıkalyq bilim salasyndaǵy 3750 mamandy kýrstyq daıyndyqtardan ótkizý josparlanyp otyr. Buǵan deıin «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy «Meniń mektebim» jobasy boıynsha oblystaǵy 277 tolyq komplektili mekteptiń 476 kabıneti hımııa, fızıka, bıologııa jáne robotty tehnıka synyptarymen, Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń tájirıbesi negizinde zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan-dy. Endi 2019 jyldyń 1 toqsanyna deıin óńirdiń barlyq 655 mektebi IT synyppen jáne Nazarbaev zııatkerlik mektebi úlgisinde jańa ınteraktıvti taqtalarmen qamtamasyz etilmek.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy
