Myńjyldyqtar toǵysqan almaǵaıyp tusta táýelsizdigin alǵan Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan jáne Túrikmenstan qatarly túrki elderi búginde óz joldaryn aıqyndap, irgesi bekigen derbes memleketterge aınaldy. Bulardyń ishinen Qazaqstan tańdaǵan jol kóptegen sarapshylardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzyp otyrǵany jasyryn emes. Álbette, osy oraıda túrki dúnıesiniń búgingi kemeńgeri, Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń aıryqsha eńbegin atap ótkenimiz abzal.
Elbasy Nursultan Nazarbaev sońǵy 25 jyl ishinde syrtqy saıasatta jáne halyqaralyq arenada kóptegen ıgi ister men jobalardyń bastamashysy boldy. Osydan 30 jyl buryn KSRO quramyndaǵy Qazaqstan 104 kontınentaralyq zymyrany bar, álem kartasyndaǵy úsh iri ıadrolyq qarý ortalyǵynyń biri bolsa, búgingi tańda álemdegi beıbitshilikti jaqtaıtyn ıntegrasııalyq úderisterdiń irgeli ortalyǵyna aınaldy. Kezinde Ortalyq Azııa memleketteriniń odaǵyn qurý máselesin de Nursultan Nazarbaev kótergen bolatyn. Budan bólek, qazirgi kúnde tabysty jumys istep turǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń bastamashysy da Nursultan Nazarbaev ekeni belgili.
Sonymen qatar ol álemdik qoǵamdastyqta keń tanylyp, salmaǵy artyp kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin turaqty ótkizý arqyly Astanany shyn mánisindegi beıbitshiliktiń besigine aınaldyrdy. О́rkenıetter qaqtyǵysy jáne dinaralyq janjaldar óristep turǵan jahandaný jaǵdaıyndaǵy búgingi álemde mundaı alqaly jıyn arqyly din lıderleriniń ózara únqatysýyna jaǵdaı jasaý – óte qajet ári ózekti. Dinbasylardyń Astanadaǵy jıynynyń ýaqyt ótken saıyn yqpaly artyp, keń tanylyp keledi.
Sonymen qatar 2006 jyly Túrkitildes elderdiń parlamentaralyq assambleıasyn (TúrkPA) qurýdy da Qazaqstan Prezıdenti usynǵan bolatyn. Nátıjesinde búgingi kúni TúrkPA irgeli halyqaralyq ınstıtýtqa aınalyp, NATO, Eýropa Keńesiniń Parlamenttik assambleıasy (EKPA), Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Parlamenttik assambleıasy (EQYU PA) qatarly bedeldi halyqaralyq uıymdarmen áriptestik baılanys ornatty. Bul túrki dúnıesindegi parlamentaralyq baılanysty júzege asyryp otyrǵan birden-bir halyqaralyq ınstıtýt bolyp sanalady.
Qazaqstan – Ortalyq Azııa memleketteri ishinen alǵashqy bolyp, kórshilerimen shekara máselesin túbegeıli sheship, eldiń qaýipsizdigin tolyqqandy qamtamasyz etken el.
N.Nazarbaevtyń bastamasymen Túrki tildes memleketter basshylarynyń yntymaqtastyq keńesi qurylyp, turaqty hatshylyǵy jumys isteı bastady. Osy uıymnyń Qazaqstan tóraǵalyǵy tusynda Astanada ótken sammıtinde Túrki álemi ıntegrasııasynyń tujyrymdamasyn jasaý tapsyrylǵan edi. Bul qujatty Halyqaralyq Túrki akademııasy sátti daıyndap shyqty.
Túrki keńesine Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezinde túrki dúnıesindegi ǵylym jáne bilim berý máselelerine tereńirek mán berilip, «Ortaq túrki tarıhy» oqýlyǵy ázirlendi. Ol búginde Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Túrkııa mektepteriniń oqý baǵdarlamasyna engizilýde. Budan bólek Halyqaralyq Túrki akademııasy toqsannan astam ǵylymı eńbek basyp shyǵaryp, túbi bir tarıhymyz ben rýhanı muralarymyzdy túgendeýde. Birneshe myńdaǵan jyldyq baı muramyzdy qamtyǵan «Atalar murasy» atty úlken portal iske qosyldy. Portalǵa qyrǵyz halqyna qatysty eńbekterdiń de engeni biz úshin úlken qýanysh.
Buǵan qosa Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen «Zamanaýı Uly Jibek joly» jobasy qolǵa alyndy. Bul jobanyń maqsaty Uly Jibek jolynda ornalasqan ólkelerdiń baıyrǵy tarıhy men mádenıetin aıta júrip, kıeli jerlerdi aralap, zııarat qylyp, elderimizdiń týrızm salasynyń damýyna serpin berý eken. Menińshe, bul jobanyń bizdiń elderimizge bereri mol. Oǵan túrki dúnıesiniń ǵalymdary men saıahatshylary ǵana emes, isker adamdar da qyzyǵady dep oılaımyn. Atap aıtqanda, bizdiń Qyrǵyzstannyń Súleımentaý, Aq-Beshim, Býrana, Tash-Rabat sııaqty tarıhı jerlerine týrısterdiń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý ekonomıkamyzǵa da oń yqpalyn tıgizer edi.
Bıylǵy sammıtte Qyrǵyzstan Prezıdenti Sooronbaı Jeenbekov: «Bul ýaqyttyń ishinde Qazaqstan túrkitildes elderdiń bedelin arttyrýda qarqyndy jumys júrgizip, memleketter basshylarynyń kelisimderin tolyqtaı júzege asyrdy. Biz Qazaqstannyń atqarǵan isterin joǵary baǵalaımyz» dep edi.
Qazaqstan Prezıdenti túrkitildes elderdiń aqsaqaldar keńesin qurýǵa da bastamashy bolǵan. Bul keńestiń quramyna ár túrki elinen memleket jáne qoǵam qaıratkerleri arasynan bir-birden ókil kiredi. Olar memleketter basshylarynyń sammıtteri arasynda ózekti máselelerdi talqylaıtyn bolady. Muny túrki elderine dástúrli bolǵan aqsaqaldar ınstıtýtynyń rýhanı múmkinshiligin durys paıdalaný jáne ótkenimizge kórsetilgen qurmet dep bilemiz.
Qoryta aıtqanda, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń óz memleketiniń ǵana emes, bútin aımaqtyń jáne túrki dúnıesiniń keleshegin kóre bilgen danyshpan kóshbasshy ekeni daýsyz.
Kanybek IMANALIEV,
Qyrǵyz Respýblıkasy Jogorký Keneshiniń depýtaty, saıasattaný ǵylymdarynyń doktory
