Onyń «Qazaqstan» atalatyn eldi álemdik deńgeıge súırep alyp shyǵyp, dúnıe júzine tanystyrǵany jáne az ǵana jyldyń ishinde damyǵan elderdiń qataryna qosýy bul sózimizdi tolyq dáleldeıdi. Ol – jan-jaqty bilimdi, izdenimpaz, jańashyl, oıshyl qaıratker, qajymas qaırat ıesi. Onyń bir mezgil bolsyn qolynyń bosaǵanyn eshkim bilmeıdi. Isten bosasa, oıǵa beriledi, qaǵazyna úńiledi, tujyrymyn, josparlaryn halqymen bólisedi. Sońǵy jyldary ol qazaq halqynyń ómiri, tirshiligin tereń zerdelep, olardy jańa zamanaýı talaptarǵa sáıkes jańartý, jańǵyrtý ıdeıalarymen shuǵyldanyp júr. «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy, sońǵy halyqqa Joldaýy jáne jańa jarııalanyp otyrǵan «Uly dalanyń jeti qyry» atty eńbegi osyny aıǵaqtaıdy. Buryn syrt elge «Velıkaıa step» esebinde belgili bolǵan mádenıetten tys qalǵan, syryn ishine búkken baǵanaly baıtaqty uly memleket dep jarııalaý ońaı nárse emes. «Máńgilik El», «Uly dala» dep jańa ataýlaryna qoǵam men álemniń boıyn úıretip, sony dáleldeýge jol ashýy – Elbasymyzdyń ári tapqyrlyǵy, ári saıası kóregendigi. Ondaǵy ýaqyt pen keńistik ólshemderiniń ózi avtordy sol alyp Dalanyń tarıhyna úńildiredi. Sondyqtan ol oıyn, isin tarıhtan bastaýdy jón kóredi.
«Bul – tarıhqa degen durys ustanym, − deıdi Elbasy. – Sol arqyly túp-tamyrymyzdy bilýge, ulttyq tarıhymyzǵa tereń úńilip, onyń kúrdeli túıinin sheshýge múmkindik týady».
Memleket basshysy eńbeginde Qazaqstan halqy jeke jurnaqtarymen emes, tutastaı qazirgi zamanǵy ǵylym turǵysynan jınaqty taldanyp beriledi. Eńbektiń negizgi oıy – osy eldegi búgingi ózgerister men jetistikter syrttan kelmegenin, osy dalada paıda bolyp, Batys pen Shyǵysqa, Kúngeı men Teriskeıge taralǵanyn, babalarymyzdyń ómiri men isteri qazirgi tehnologııalyq jańalyqtarmen baılanysyp jatqandyǵyn derektermen dáleldeý. Avtor «qazaq» etnonıminiń paıda bolý dáýirine, keıingi zamandarda onyń tarıhy basqa da etnostarǵa ortaq «Qazaqstan tarıhyna» aınalǵanyna kóńil aýdarady. Sol dalanyń negizgi erekshelikteri jónindegi oılaryn ortaǵa salady.
Eńbektiń «Ult tarıhyndaǵy keńistik pen ýaqyt», «Tarıhı sanany jańǵyrtý» atty eki úlken taraýǵa bólinýiniń de logıkalyq negizi bar.
О́ıtkeni qasıetti dalany meken etken halyqtyń jáne onyń tuqym-záýzatynyń ómiri men tirshilik jaǵdaıyn aqyl-oı tanymymen qarastyrý bir baǵyt bolsa, eldik qurylymdar men burynǵy-keıingi jurttyń tarıhqa engizgen jańalyqtaryn, izdenisterin tarıh sabaǵy aıasynda zertteý, áli de tolyq ıgerý – ári tyń, ári mańyzdy másele.
Uly daladan taraǵan tarıhty Elbasy jylqyny qolǵa úıretýden, atqa miný mádenıetiniń týýynan, osyǵan qatysty ata kásipti damytý negizderinen bastaıdy. Botaıdyń jylqynyń jalyndaǵy jahandyq ónegesin qaıta bir baıyptaıdy. «Jylqyny qolǵa úıretý arqyly bizdiń babalarymyz óz dáýirinde adam aıtqysyz ústemdikke ıe boldy» degen túıinniń sheshimin áskerı saladaǵy teńdesiz revolıýsııamen túsindiredi.
Bes qarýyn asynǵan salt atty sarbaz aıbarly kóshpendiler ımperııasynyń tarıh sahnasyna shyqty. At ústindegi jaýyngerdiń ózine laıyq yqshamdy kıim úlgisi týdy. Er-turman, basqa at jabdyqtary dúnıege keldi. Sarbaz ben onyń mingen atyn qorǵar saýyt jasaldy. Qylyshtasý, sadaq atý kásibi shyqty. Otty qarý paıda bolǵanǵa deıin (HIH ǵasyr) ústemdik qurǵan osy atty jaýynger kóp ýaqyt óz dáýiriniń rámizine aınaldy. Atqa miný mádenıeti birtindep basqa salada da Dala halqynyń jańa qundylyqtaryn dúnıege ákeldi. Ań aýlaý, janýarlar beınelerin ómirde paıdalaný turmysta «ań stılin» týǵyzdy. Turpaty tekti qar barysy qazaqtar tańdaǵan erliktiń, batyldyqtyń, ásemdiktiń sımvoly bolyp tarıhqa endi. Ań stıli ónerdiń túrine aınaldy. Ortalyq, Soltústik, Shyǵys aımaqtarynda óndiris oshaqtary paıda bolyp, halyq baǵaly metaldardyń qorytpalaryn paıdalana bastady. О́ner týyndylaryn oıýlap kesteleý, metalmen jumys isteý, balqymalar jasaýdyń, quımalar quıýdyń ádisterin meńgerý dala órkenıetin tehnologııalyq baǵytta damyta tústi. Keıin qazaq jeriniń birneshe óńirinde tabylǵan «altyn adam» (altyn kıimdi jaýynger, hanzada) osy izdenisterdiń nátıjesi edi. Týtonhamonnan basqa álemge tanys emes «altyn adam» tek qazaq jeri qoınaýynan ǵana tabylǵany – aıryqsha fakt.
Túrikterdiń qazaq jerine Altaı arqyly kelýin Elbasy Uly dala tósindegi jańa kezeń (bizdiń dáýirimizdiń I myńjyldyǵynyń ortasy) sanaıdy. Bul túrki dúnıesi tutasyp kelip qonystanýy bolatyn. Keń-baıtaq dalaǵa ıe bolyp, sol jerde órkenıettiń ózindik órnegin salǵan túrikter birtindep qala mádenıetin, saýda isin, kórshilermen qarym-qatynasty ulǵaıtýdyń jolyn izdedi. Orta ǵasyrlyq qalalar, Uly Jibek joly paıda boldy.
Osy jáne basqa da tolyp jatqan mysaldar negizinde Elbasy Uly dala jaı ıesiz dala emes, syry men qupııasy mol qazyna dalasy ekenine, ony áli de zertteý kerektigine toqtaıdy.
Táýelsizdik jyldary Qazaqstanda birshama zertteýlerdiń júrgizilgenin jaqsy biletin Memleket basshysy mamandarǵa taǵy da qozǵaý salyp, álemniń arhıvtik qazynalaryn keńirek ashýǵa, tyń muralardy jarııa etýge shaqyrady.
Osy maqsatta «Arhıv – 2025» atty jetijyldyq baǵdarlama jasaýdy usynady. «Uly dalanyń uly esimderi» atty oqý-aǵartý ensıklopedııalyq saıabaǵyn ashý, «Uly dala tulǵalary» atty ǵylymı-kópshilik serııalar shyǵaryp taratý, «Túrki órkenıeti: túp-tamyrynan qazirgi zamanǵa deıin ósýi» atty jobany qolǵa alý, «Uly dala» atty ejelgi óner men tehnologııalar mýzeıin ashý, «Uly dalanyń uly órkenıetteri» atty jalpyulttyq rekonstrýksııalar klýbyn qurý, «Dala folklorynyń antologııasyn» jasaý, «Uly dalanyń kóne saryndary» jınaǵyn basyp shyǵarý, Qazaqstannyń órkenıeti tarıhyn keń ashyp kórsetý úshin derekti-qoıylymdyq fılmderdiń, televızııalyq serıaldar men tolyq metrajdy kórkem kartınalardyń sıklin óndiriske engizý sharalary – Elbasynyń alǵa qoıyp otyrǵan negizgi mindetteri. Bul tapsyrmalar tól tarıhymyzdyń áli de bolsa jabyq turǵan betterin ǵylymı aınalymǵa túsirý, qoǵam ómirindegi tarıh taǵylymynyń rólin arttyrý sekildi qajettilikterdi kún tártibine shyǵarady.
«О́tkenin maqtan tutyp, búginin naqty baǵalaı bilý jáne bolashaqqa oń kózqaras tanytý – elimizdiń tabysty bolýynyń kepili» deıdi maqala qorytyndysynda Elbasy. Bul sózden Uly dala tarıhyn úlgi-ónege etip, el bolashaǵyn ulttyq qundylyqtarmen sabaqtastyqta qaraǵan, álemdegi Qazaq eliniń burynǵy-sońǵy jetistikterin aıshyqtata kórsetken Kóshbasshynyń tulǵasy men tuǵyry kórinedi. Uly dalanyń qamyn oılaǵan uly basshy osyndaı-aq bolar.
