Materıaldyq emes mádenı murany (MEMM) qorǵaý jónindegi Úkimetaralyq komıtet atalǵan qazaqstandyq usynystardy óziniń 2018 jylǵy 26 qarasha men 1 jeltoqsan aralyǵynda Mavrıkıı Respýblıkasynyń astanasy Port-Lýı qalasynda ótip jatqan 13-shi sessııasy aıasynda maquldady. Qazaqstan IýNESKO-nyń osy bedeldi qurylymynyń jumysyna alǵash ret tolyqqandy múshe retinde qatysýda. Otandyq delegasııanyń quramynda IýNESKO jáne ISESKO isteri jónindegi Ulttyq komıssııa men IýNESKO janyndaǵy Turaqty ókildik qyzmetkerleri, MEMM salasyndaǵy sarapshylar, Qyzylorda oblysynyń ákimdigi men “Ulytaý” qoryq-murajaıynyń ókilderi bar.
“Qorqyt ata murasy: epos mádenıeti, halyqtyń ańyz áńgimeleri men áýenderi” nomınasııasyn Qazaqstan, Ázerbaıjan men Túrkııa birlese ázirlep, usyndy. Qobyzshy Maqsat Muhamedjan kópshiliktiń aldynda Qorqyttyń “Qońyr” kúıin oryndap, búkil álemnen jınalǵan qaýymnyń kóńilinen shyǵa bildi. Sessııa barysynda Qorqyt kúılerin oryndaý dástúri myń jyldan astam ýaqyttan beri urpaqtan urpaqqa jalǵasyp kele jatqany jáne túrki halyqtarynyń ortaq tamyrlaryn kórsetetini atap ótildi.
“Qazaq jylqyshylarynyń dástúrli kóktemgi ádet-ǵuryptary” halqymyzdyń “qymyz muryndyq”, “bıe baılaý” jáne “aıǵyr qosý” degen joralǵylaryn qamtıdy. Olardyń búginge deıin jalǵasýynyń dáleli retinde Qaraǵandy oblysynyń Terisaqqan aýylynda jyl saıyn ótkizilip kele jatqan salt-dástúr merekesi keltirildi. Jylqynyń qazaqtyń ulttyq sana-seziminde alatyn orny erekshe, ıaǵnı Komıtettiń bul sheshimi jylqy dese ishken asyn jerge qoıatyn bizdiń halqymyz úshin qýanyshty bolatyny sózsiz.
Qazaqstannyń IýNESKO janyndaǵy Turaqty ókiliniń orynbasary Asqar Abdrahmanov “Prezıdent Nursultan Nazarbaev óziniń jaqynda jarııalanǵan “Uly dalanyń jeti qyry” maqalasynda atap kórsetkenindeı, b.d.d. IV myńjyldyqtaǵy Botaı mádenıetin zertteýdiń nátıjelerine sáıkes Qazaqstan adam balasy atty alǵash qolǵa úıretken jer bolyp tabylady, munyń ózi búkil adamzat órkenıetiniń damýyna úlken áser etti. Komıtettiń bul sheshimi barsha otandastarymyz úshin zor maqtanyshtyń arqaýyna aınalady” dep aıryqsha aıtty.
Dańqty dástúrlerimizdiń IýNESKO tizimine qosylýy tek nasıhattaýmen shektelmeýge, olardy bolashaq urpaqtar úshin saqtap qalý jolynda mamandar, jergilikti halyq pen bılik oryndarynyń birlesken keshendi jumysynyń jalǵasýyna demeý bolýǵa tıis.
Komıtet, sondaı-aq, elimizdiń Materıaldyq emes murany qorǵaý jónindegi Konvensııaǵa 2011 jylǵy jeltoqsanda qosylǵannan beri onyń talaptaryn júzege asyrý boıynsha elimizde atqarylǵan tıisti jumys jaıyndaǵy esebine oń baǵa berdi.
Jınalystyń ashylýynda qatysýshylar qazaq atbegileriniń joralǵylary boıynsha nomınasııanyń avtory bolǵan jáne odan buryn Dúnıejúzilik mura tizimine Qoja Ahmet Iаssaýı kesenesi men Tamǵaly petroglıfterin qosýǵa belsendi atsalysqan, mádenı muramyzdy qorǵaýdaǵy bedeldi otandyq maman Elena Horoshty eske alyp, bir mınýt únsizdik jarııalandy.
2018 jylǵy maýsymda Materıaldyq emes mádenıetti qorǵaý jónindegi Konvensııaǵa tarap-memleketterdiń Parıjde ótken 7-shi sessııasynda tartysty básekelestiktiń nátıjesinde elimiz atalǵan Komıtettiń quramyna alǵash ret saılanǵan bolatyn. Bul osy saladaǵy mamandarymyzǵa tórt jyl boıy ózderiniń MEMM anyqtaý, qorǵaý jáne nasıhattaýda jıǵan-tergen bilimderin qoldanýǵa jáne álemniń barlyq aımaqtarynan jınalatyn áriptesterimen yqpaldastyqta baǵaly tájirıbe jınaqtaýǵa múmkindik beredi.
Adamzattyń MEMM Reprezentatıvtik tizimine jańa otandyq elementterdiń qosylýymen olardyń bizdegi jalpy sany onǵa jetti. Osy kúnge deıin oǵan dombyra kúıin oryndaý men kıiz úı qurý óneri, aıtys, qazaq kúresi, Naýryzdy merekeleý, qusbegilik, qatyrma nan pisirý, asyq oıyny engizilgen edi.
О́tken sessııanyń aıasynda atalǵan tizimge 39 jańa elementti qosý qarastyrylýda, olardyń arasynda Soltústik jáne Ońtústik Koreıanyń tuńǵysh ret birlesken usynysymen engizilgen koreı halqynyń ssıreým kúresi bar; jalǵasyp jatqan sessııa aldynda Reprezentatıvtik tizimge engen elementter jalpy sany 399 qurady (122 elden). Tanymal tizimge ený tıisti salt-dástúrler mańyzdylyǵynyń halyqaralyq turǵydan tanylýynyń belgisi bolyp tabylady jáne memleketterdiń tıisti mádenı murany qorǵaýǵa mindetti ekenin de bildiredi.
