Álemdik úrdis
О́z eline ólsheýsiz eńbegi sińgen, týǵan halqyn baıandy bolashaqqa bastaǵan, sondaı-aq álemniń izgilikke qaraı bet burýyna zor yqpalyn tıgizip, jahandyq tulǵaǵa aınalǵan bitimi bólek, qyzmeti erek jandardyń adamı bolmysy, qaıratkerlik qarymy, ómir joly, jasampaz isi sanada udaıy jańǵyryp turýy tıis. О́ıtkeni mundaı tulǵalardyń óreli ómiri, bar qajyr-qaıratyn jumsap atqarǵan ıgilikti qyzmeti, ónegesi – taptyrmas tárbıe quraly, adamzatqa ortaq qundylyq, qarańǵyda jol tappaı daǵdarǵannyń jolyna sáýlesin tóser shamshyraq. Sondyqtan da, osyndaı iri, kórnekti qaıratkerlerdi tereńirek taný, nasıhattaý jumystary álemdik tájirıbede keń úrdis alǵany belgili. Osy úrdis aıasynda dara týǵandar, ozyq oıly tulǵalar men qaıratkerler arqaý bolǵan túrli kitaptar, zertteý eńbekter, fılmder, t.b. kóptep dúnıege keldi.
Jalpy, talaılarmen terezesin teń ustaýdy, órkenıet kóshinde ózgelermen úzeńgi qaǵystyra alǵa jyljýdy murat etken, ózin-ózi qurmetteı biler árbir ult tarıhyn, rýhanı murasyn, mańdaıaldy ul-qyzdaryn ózderi ǵana tanyp-bilip qana qoımaı, olardy jahanǵa jarqyrata kórsetip, nasıhattaýdy jón kóredi. Bul qadamnyń astarynda «biz de eshkimnen kem emespiz, daý týsa sóz ustar sheshenimiz, jaý tónse janyn qııar batyrymyz, tamyry tereńge ketken tarıhymyz, jahandyq mádenıettiń qoryna qosylǵan salmaqty da ardaqty muramyz bar elmiz», dep óziniń irgeli el ekenin uqtyrǵysy nemese aıbynyn asyrǵysy keletin nıet jatqandaı.
Bul baǵyttaǵy ıgi isterdiń shejiresine tereńirek úńilsek, sózimiz tym uzaryp ketedi. Degenmen, qysqasha toqtala keter bolsaq, sonaý kóne zamandardan, dáliregi Saq, Ǵun, Túrik qaǵanaty dáýirlerinen búginge tartylǵan «súrleýge» oı súrindire otyryp kóz júgirtkende rýhyńdy kóterip, sanańdy jańǵyrtatyn jarqyn beıneli, qazirgi túrki jurtymen, qazaqpen qaryndas, kindiktes, tegi bir ekeni ǵylymı turǵyda dáleldengen tulǵalardan bastap, búgingi jaqsylarymyz ben jaısańdarymyz týraly tom-tom zertteý eńbekter, ádebıettiń túrli janryndaǵy qanshama shyǵarmalar jazyldy.
Sondaı-aq kórkem jáne derekti fılmder túsirilip, alys jáne jaqyn elderdegi talaı qupııany ishine búkken muraǵattar aqtarylyp, olardan tabylǵan tarıhı qujattar ǵylymı aınalymǵa engizildi, ótken shaqtan syr sýyrtpaqtar mýzeıler qatarǵa qosyldy.
Árıne munyń barlyǵy bizdiń eldigimizdi, ult bolyp uıysqanymyzdy, ulttyq ıdeologııamyzdyń irgesin nyǵaıtýǵa túbegeıli bet burǵanymyzdy bildiredi.
Memlekettikti nyǵaıtýdaǵy mereıli mezetter
Atalǵan baǵyttaǵy jumystardy ilgeriletýde, ásirese kıno óneriniń múmkindikteri tıimdi paıdalanylýda. Máselen, ótken zamandardaǵy handarymyz ben batyrlarymyz, bılerimiz ben aqyndarymyz, ózge de aıtýly arystarymyz arqaý bolǵan kóptegen fılmder jurtshylyqtyń kózaıymyna aınalyp, tarıhymyzdy túgendeý, jaqsylarymyz týraly derekterdi urpaq sanasyna sińirý isine, keshe men búgindi sabaqtastyra otyryp alǵa jyljýymyzǵa serpin berdi.
Osynaý keń aýqymdy, kóz qýantyp, kóńil tolqytar ıgi jumystardyń barlyǵy halyqtyń suranysy, qoǵamnyń tilegi negizinde qolǵa alyndy. Osy arada bir aıta keter jaıt, el-jurtymyzdyń, tileýles jamaǵattyń bul oraıdaǵy suranysynyń bir baǵyty Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ómir jolyn, qaıratkerlik kelbetin, atqarǵan ólsheýsiz eńbegin tereńirek bilsek degen qoǵamdyq tilekpen ushtasty. О́ıtkeni halyqtyń óz kóshbasshysy jaıynda tereń maǵlumat alýǵa degen umtylysy tabıǵı zańdylyq. Sondyqtan osy suranysqa laıyqty jaýap berý qajettigi týyndady. Bul talap-tilekti qanaǵattandyrý isi Elbasy týraly otandyq jáne sheteldik avtorlar jazǵan súbeli zertteýlerdi, kitaptardy shyǵarý, fılmder túsirý arqyly júzege asyrylyp keledi. Mine, endi bul týyndylardyń qataryna Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda biz joǵarydaǵy kirispe sózimizde aıtyp ótken «Elbasy joly. Astana» fılmi kelip qosyldy. Bul kartınany otandyq belgili rejısser Aqan Sataev túsirgenin, bas keıipker – Elbasy rólin akter Murat Ahmanov somdaǵanyn aıta keteıik.
Jalpy, Memleket basshysynyń ómir jolyn kezeń-kezeńimen arqaý etken «Elbasy joly» kınoepopeıasyn túsirý 2011 jyldan beri júzege asyrylyp keledi. Biz sóz etip otyrǵan «Elbasy joly. Astana» fılmi osy kınoepopeıanyń altynshy bólimi. Muny bul epopeıanyń sońy dep aıtýǵa bolmaıtyndaı. О́ıtkeni kartınada 1998 jylǵa deıingi oqıǵalar ǵana qamtylǵan. Demek, aldaǵy ýaqytta Elbasynyń 1998 jyldan bergi memleketimizdi damytý jolyndaǵy qajyrly eńbegin ekranda kórsetý isi kezegin kútip tur dep oılaımyz.
Negizinde «Elbasy joly. Astana» fılmi Qazaqstan elordasynyń qalyptasý tarıhy jáne ony salý úderisindegi Nursultan Nazarbaevtyń basty róli, kezdesken qıyndyqtardy jeńe bilýdiń jarqyn úlgisi, is basynda bolǵan, Elbasynyń tapsyrmalaryn múltiksiz oryndaı bilgen atpal azamattarymyzdyń eńbegi, halyqtyń birligi, jurtshylyqtyń yqylasy, senimi baıandalady. Sondaı-aq kartınada elordany Aqmolaǵa kóshirý sheshimine qatysty qoǵamdyq túrli kózqarastar, onyń ishinde kertartpa pikirlerin kóldeneń tartqandar da kórinis beredi. Buǵan qosa, fılmde qamtylǵan jyldar kóleminde elimiz úshin asa mańyzdy tarıhı oqıǵalar sátimen usynylǵan. Ásirese el shekarasyn shegendeý, ózge eldermen yntymaqtastyq ornatý baǵytyndaǵy mańyzdy qadamdardy sanada jańǵyrtatyn tustar kóńilge jyly áser etedi. Sonymen birge Astananyń halyqaralyq tusaýkeser rásimin sıpattaıtyn kórinister de fılmniń mańyzyn arttyra túsken.
Jalpy, biz bul maqalada atalǵan fılmdegi oqıǵalardy basynan aıaǵyna deıin sıpattap shyǵýdy maqsat etip otyrǵanymyz joq. О́ıtkeni kartınany halyqtyń ózi kóre jatar. Endi onyń baǵasyn kórermen beredi. Degenmen, «Elbasy joly» kınoepopeıasyn quraıtyn, ıaǵnı buǵan deıin túsirilgen fılmderdi halyqtyń jyly qabyldaǵany belgili.
Aıta keteıik, buǵan deıin «Elbasy joly» kınoepopeıasynyń bes kartınasy el nazaryna usynylǵan bolatyn. Atap aıtqanda, olar: «Balalyq shaǵymnyń aspany» (2011 jyl), «Otty ózen», «Temirtaý» (2013 jyl), «Tyǵyryqtan jol tapqan» (2014 jyl) – rejısseri Rústem Ábdirashev, «Juldyzdar toǵysqanda» (2016 jyl) – rejısseri Sergeı Snejkın (Reseı). Rústem Ábdirashev túsirgen alǵashqy tórt bólimde Memleket basshysynyń rólin akter Nurlan Álimjanov somdasa, Sergeı Snejkınniń fılminde bas keıipkerdiń rólin akter Berik Aıtjanov oınaǵan.
Reti kelgende aıta ketsek artyqtyq etpes, Elbasy jaıly derekti fılmder de az emes. «Nazarbaev. Live», « S Nazarbaevym o glavnom...», «Izbrannyı veremenem», «Elbasy, jańa tarıh», «At ústindegi ǵumyr», «Elbasy – bireý, biz oǵan – tireý!» jáne taǵy basqalar.
Qoryta aıtqanda, «Elbasy joly. Astana» fılmi ekran arqyly el tarıhynan, Elbasynyń ómir jolynan shynaıy derekter usynady. Onyń táýelsizdik shejiresin, jańa Astananyń alǵashqy qadamdaryn kórsete otyryp, eldik sanany kóterýge, urpaq tárbıesine oń yqpal eteri anyq.
Sondaı-aq kórkem jáne derekti fılmder túsirilip, alys jáne jaqyn elderdegi talaı qupııany ishine búkken muraǵattar aqtarylyp, olardan tabylǵan tarıhı qujattar ǵylymı aınalymǵa engizildi, ótken shaqtan syr sýyrtpaqtar mýzeıler qatarǵa qosyldy.
Árıne munyń barlyǵy bizdiń eldigimizdi, ult bolyp uıysqanymyzdy, ulttyq ıdeologııamyzdyń irgesin nyǵaıtýǵa túbegeıli bet burǵanymyzdy bildiredi.
Memlekettikti nyǵaıtýdaǵy mereıli mezetter
Atalǵan baǵyttaǵy jumystardy ilgeriletýde, ásirese kıno óneriniń múmkindikteri tıimdi paıdalanylýda. Máselen, ótken zamandardaǵy handarymyz ben batyrlarymyz, bılerimiz ben aqyndarymyz, ózge de aıtýly arystarymyz arqaý bolǵan kóptegen fılmder jurtshylyqtyń kózaıymyna aınalyp, tarıhymyzdy túgendeý, jaqsylarymyz týraly derekterdi urpaq sanasyna sińirý isine, keshe men búgindi sabaqtastyra otyryp alǵa jyljýymyzǵa serpin berdi.
Osynaý keń aýqymdy, kóz qýantyp, kóńil tolqytar ıgi jumystardyń barlyǵy halyqtyń suranysy, qoǵamnyń tilegi negizinde qolǵa alyndy. Osy arada bir aıta keter jaıt, el-jurtymyzdyń, tileýles jamaǵattyń bul oraıdaǵy suranysynyń bir baǵyty Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ómir jolyn, qaıratkerlik kelbetin, atqarǵan ólsheýsiz eńbegin tereńirek bilsek degen qoǵamdyq tilekpen ushtasty. О́ıtkeni halyqtyń óz kóshbasshysy jaıynda tereń maǵlumat alýǵa degen umtylysy tabıǵı zańdylyq. Sondyqtan osy suranysqa laıyqty jaýap berý qajettigi týyndady. Bul talap-tilekti qanaǵattandyrý isi Elbasy týraly otandyq jáne sheteldik avtorlar jazǵan súbeli zertteýlerdi, kitaptardy shyǵarý, fılmder túsirý arqyly júzege asyrylyp keledi. Mine, endi bul týyndylardyń qataryna Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda biz joǵarydaǵy kirispe sózimizde aıtyp ótken «Elbasy joly. Astana» fılmi kelip qosyldy. Bul kartınany otandyq belgili rejısser Aqan Sataev túsirgenin, bas keıipker – Elbasy rólin akter Murat Ahmanov somdaǵanyn aıta keteıik.
Jalpy, Memleket basshysynyń ómir jolyn kezeń-kezeńimen arqaý etken «Elbasy joly» kınoepopeıasyn túsirý 2011 jyldan beri júzege asyrylyp keledi. Biz sóz etip otyrǵan «Elbasy joly. Astana» fılmi osy kınoepopeıanyń altynshy bólimi. Muny bul epopeıanyń sońy dep aıtýǵa bolmaıtyndaı. О́ıtkeni kartınada 1998 jylǵa deıingi oqıǵalar ǵana qamtylǵan. Demek, aldaǵy ýaqytta Elbasynyń 1998 jyldan bergi memleketimizdi damytý jolyndaǵy qajyrly eńbegin ekranda kórsetý isi kezegin kútip tur dep oılaımyz.
Negizinde «Elbasy joly. Astana» fılmi Qazaqstan elordasynyń qalyptasý tarıhy jáne ony salý úderisindegi Nursultan Nazarbaevtyń basty róli, kezdesken qıyndyqtardy jeńe bilýdiń jarqyn úlgisi, is basynda bolǵan, Elbasynyń tapsyrmalaryn múltiksiz oryndaı bilgen atpal azamattarymyzdyń eńbegi, halyqtyń birligi, jurtshylyqtyń yqylasy, senimi baıandalady. Sondaı-aq kartınada elordany Aqmolaǵa kóshirý sheshimine qatysty qoǵamdyq túrli kózqarastar, onyń ishinde kertartpa pikirlerin kóldeneń tartqandar da kórinis beredi. Buǵan qosa, fılmde qamtylǵan jyldar kóleminde elimiz úshin asa mańyzdy tarıhı oqıǵalar sátimen usynylǵan. Ásirese el shekarasyn shegendeý, ózge eldermen yntymaqtastyq ornatý baǵytyndaǵy mańyzdy qadamdardy sanada jańǵyrtatyn tustar kóńilge jyly áser etedi. Sonymen birge Astananyń halyqaralyq tusaýkeser rásimin sıpattaıtyn kórinister de fılmniń mańyzyn arttyra túsken.
Jalpy, biz bul maqalada atalǵan fılmdegi oqıǵalardy basynan aıaǵyna deıin sıpattap shyǵýdy maqsat etip otyrǵanymyz joq. О́ıtkeni kartınany halyqtyń ózi kóre jatar. Endi onyń baǵasyn kórermen beredi. Degenmen, «Elbasy joly» kınoepopeıasyn quraıtyn, ıaǵnı buǵan deıin túsirilgen fılmderdi halyqtyń jyly qabyldaǵany belgili.
Aıta keteıik, buǵan deıin «Elbasy joly» kınoepopeıasynyń bes kartınasy el nazaryna usynylǵan bolatyn. Atap aıtqanda, olar: «Balalyq shaǵymnyń aspany» (2011 jyl), «Otty ózen», «Temirtaý» (2013 jyl), «Tyǵyryqtan jol tapqan» (2014 jyl) – rejısseri Rústem Ábdirashev, «Juldyzdar toǵysqanda» (2016 jyl) – rejısseri Sergeı Snejkın (Reseı). Rústem Ábdirashev túsirgen alǵashqy tórt bólimde Memleket basshysynyń rólin akter Nurlan Álimjanov somdasa, Sergeı Snejkınniń fılminde bas keıipkerdiń rólin akter Berik Aıtjanov oınaǵan.
Reti kelgende aıta ketsek artyqtyq etpes, Elbasy jaıly derekti fılmder de az emes. «Nazarbaev. Live», « S Nazarbaevym o glavnom...», «Izbrannyı veremenem», «Elbasy, jańa tarıh», «At ústindegi ǵumyr», «Elbasy – bireý, biz oǵan – tireý!» jáne taǵy basqalar.
Qoryta aıtqanda, «Elbasy joly. Astana» fılmi ekran arqyly el tarıhynan, Elbasynyń ómir jolynan shynaıy derekter usynady. Onyń táýelsizdik shejiresin, jańa Astananyń alǵashqy qadamdaryn kórsete otyryp, eldik sanany kóterýge, urpaq tárbıesine oń yqpal eteri anyq.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
