Halyqaralyq tennıs federasııasy taratqan resmı málimetke qaraǵanda, ITF Devıs kýbogyn ózgertip, tennıstiń damýyna qarjylyq jaǵynan qoldaý kórsetetin Kosmos ınvestısııalyq tobymen 25 jylǵa eseptelgen 3 mıllıard dollarlyq jobaǵa qol qoıǵan. ITF dırektorlar keńesi Devıs kýbogynyń ornyna álem kýbogynyń fınalyn (World Cup of Tennis Finals) qurýdy biraýyzdan qoldady. Atalǵan jarystyń jeńimpazdary resmı túrde Devıs kýbogynyń jeńimpazdary bolyp esepteledi.
ITF Prezıdenti Devıd Hegterı: «Bul ITF úshin de, tennıs úshin de úlken revolıýsııa, bizdiń dırektorlar keńesi Devıs kýbogynyń batyl jáne ambısııaǵa toly jańa josparyn tolyqtaı qoldaıdy degen oıdamyn», deıdi. «Bizdiń maqsatymyz – tennısti saýyqtyq baǵdarlamamen úılestirip, álemniń eń myqty degen oıynshylary Álem kýbogynda óz eliniń atynan qatysa alatyndaı úlken týrnır uıymdastyrý. Bizdiń jańa seriktestigimiz álemdik tennıs Kýbogyn quryp qana qoımaı, álem boıynsha tennıs súıer urpaqtyń bolashaǵyna degen úlken ınvestısııa bolmaq». Jobanyń iske asýy jónindegi sońǵy daýys berý qarasha aıyndaǵy ITF-tiń jyl saıynǵy dástúrli jıynynda ótedi.
Biz aıtyp otyrǵan reforma tamyz aıynda Orlandoda ótetin ITF-tyń jyl saıynǵy bas assambleıasynda bekitilmek. Ázirge jospar mynadaı: Jańa týrnır alǵash ret kelesi jyldyń qarasha aıynda uıymdastyrylýy múmkin. Bir apta boıy 18 qurama toptyq kezeńnen bastap baq synaıdy. Ár kezdesý úsh settik formattaǵy úsh matchtan turady: eki jekeleı jáne bir juptyq. Kosmos kompanııasynyń ınvestısııasy negizinen qatysýshylardyń júldesine, ár túrli is-sharalardyń uıymdastyrylýyna jumsalady. Sondaı-aq quramalardyń kezdesý oryndary da ózgerip otyrady.
Pıkeniń tennıste nesi bar?
Pıke eń aldymen tennıstiń úlken jankúıeri. Ol kóptegen ıspandyq oıynshylarmen aralasady jáne Barselona men Madrıdtegi matchtarǵa turaqty túrde baryp turady. Ekinshiden, Pıke úshin bul qyzyqty iskerlik joba. Ispandyq jigit ózin buǵan deıin de bızneste baıqap kórgen. Máselen, onyń oıyn qurastyratyn Kerad Games atty shaǵyn kompanııasy bar. Keıbir málimetterge súıensek, ol «Barselona» men japondyq Rakuten kompanııasy arasyndaǵy demeýshilik kelisimdi iske asyrýǵa kómektesken. Pıke men onyń áıeli Shakıra Rakuten basshysy Hıroshı Mıkıtanımen dostyq qarym-qatynasta jáne olar San-Fransıskoda keshki as uıymdastyryp, sol jerde kompanııa men «Barselona» arasyndaǵy seriktestikti kelisken.
Tennıstiń komandalyq týrnırin qurý týraly oıdy Pıke ótken jyldyń mamyr aıynda aıtqan bolatyn. Sol kezde fýtbolshy jarys bolyp jatqan Madrıdke baryp, kelissózder júrgizip keldi. Biraq ol ýaqytta Devıs kýbogyn ózgertý týraly oı bolmaǵan. Tek jyl saıyn Roland Garros aldynda Dıýsseldorfta ótkizilip turǵan «Úlken dýlyǵa» kýbogy syndy týrnır jasaýdy qolǵa aldy. Degenmen sońǵy jyldary oǵan tek segiz komanda qatysyp, uıymdastyrýshylar jóni túzý komandany da jınaqtaı almaǵan soń baıqaýdy jaýyp tastaǵan.
Pıkeniń oıy bar bolǵany týrnırdi jańasha ekpinmen jáne qolaıly ýaqytta ótkizetindigimen ǵana erekshelenedi. Jalpy, 1975 jyldan 2012 jylǵa deıin ATR kúntizbesinde Dıýsseldorfta ótetin World Team Cup toptyq týrnıri bar bolatyn. Biraq onyń mańyzdy demeýshileri bolmady jáne ol qolaısyz ýaqytta bolatyn. Iаǵnı, World Team Cup oıyny álemniń barlyq TOP oıynshylary «Úlken dýlyǵa» serııasyna enetin «Rolan Garros» týrnırine qatysatyn aptanyń aldynda ótetin.
Kýbok nesimen unamaı qaldy?
Sońǵy kezderi Devıs kýbogyna syn aıtýshylardyń sany kóbeıip ketti. Birinshiden, ol maýsym boıyna sozylady. Ekinshiden, oıyndar qolaısyz ýaqytqa qoıylǵan. Ádette «Úlken dýlyǵa» týrnırinen keıin uıymdastyrylatyn. Al kýbogtyń fınaly TOP tennısshiler ábden sharshap-shaldyǵatyn jyldyń sońynda ótetin. Úshinshiden, matchtar keıde qolaısyz elde uıymdastyrylady. Máselen, Australian Open týrnırinen keıin Aýstralııada oınasa másele basqasha bolar edi, al jasyl qurlyqqa «Ýımbldonnan» (Anglııa) keıin ushyp barý óte qıyn. Tórtinshiden, Devıs kýbogynda áli kúnge deıin bessettik format, ıaǵnı oıynshynyń úsh kúnde úsh bessettik match (eki jekeleı jáne juptyq) ótkize alatyndyǵy kóbisine unamaıdy. Tipti osy ýaqytqa deıin besinshi sette taı-breık bolmaıtyn, sol sebepti matchtardyń úzdiksiz jalǵasa berýi múmkin edi. Osy maýsymnan bastap qana jaǵdaı ózgerdi.
Osyndaı jaıttardyń áserinen kóptegen TOP oıynshylar Devıs kýbogyna qatysa almaıtyn nemese maýsymnyń ótý mezgiline qaraı bir matchqa ǵana keletin. Mysaly, 2015 jylǵy kýbogta Endı Marreı Brıtanııa sapynda tolyq oınap shyqsa, basqa úzdik oıynshylar kestelerine sáıkes óz quramalary úshin oınaı almady. Al munan bir jyl buryn da dál sondaı jaǵdaı Shveısarııamen bolǵan: Rodjer Federer men Sten Vavrınka Devıs kýbogynda oıyn ótkizgen jalǵyz TOP oıynshylar boldy.
Kóbi ITF-tan Devıs kýbogyn jańartýdy surap, usynys bildirgen. Biraq ázirge jóni túzý usynystar aıtylǵan joq. Sol sebepti, Djokovıch bul taqyrypty talqylaýdan jalyqqanyn aıtady, al Tomash Berdyh quramadaǵy mansabyn aıaqtady. Kýboktyń jańa týrnırge ózgerýi máseleniń eń ońtaıly sheshimi bolar edi. Negizi álemniń TOP oıynshylary óz quramalarynda oınaǵysy keledi, biraq óte tyǵyz maýsymdyq kestelerine baılanysty Devıs kýbogynan amalsyz shet qalyp jatady. Sonymen qatar TOP oıynshylardyń matchtaryn jankúıerler qyzyǵyp qaraıdy (bul úshin byltyrǵy Marreıdiń Del Potromen bes saǵattyq trıllerin eske túsirý jetkilikti).
Devıs kýbogy qandaı joba edi?
Devıs kýbogy – Halyqaralyq Tennıs federasııasy jyl saıyn ótkizetin erler arasyndaǵy eń iri halyqaralyq komandalyq jarys. Júz jyldan asatyn tarıhy bar týrnır ulttyq quramalardyń beıresmı chempıonaty sanalady. Eń alǵash 1899 jyly Garvard ýnıversıtetiniń tórt stýdentine ulttyq quramalar oınaıtyn tennıs týrnırin uıymdastyrý týraly oı keledi. Stýdentterdiń biri Dýaıt Devıs jarystyń kestesin quryp, óz aqshasyna jarystyń syılyǵy retinde kúmis kýbokty satyp alady. Alǵashqy týrnır 1900 jyly Brýklınde ótip, oǵan AQSh jáne Ulybrıtanııa quramalary qatysqan.
Týrnırdiń 1981 jylǵy sońǵy erejesi boıynsha komandalar dárejelerine qaraı, úsh topqa bólinedi. Birinshi top – álemdik elıta. Iаǵnı, álemniń eń myqty degen quramalary ózara jeńimpazdardy anyqtaıdy. Ekinshisi – aımaqtyq toptar (Amerıka, Eýropa/Afrıka, Azııa/Muhıt araldary). Úshinshisi – aýtsaıderler toby.
Devıs kýbogynyń eń alǵashqy júlde qoryn 1981 jyly NEK kompanııasy taǵaıyndap, týrnırdiń bas demeýshisi atanǵan. Al 2002 jyldan búgingi kúnge deıin «BNP Paribas» banki ulttyq quramalardyń beıresmı chempıonaty sanalatyn jarystyń bas demeýshisi bolyp keledi. Devıs kýbogynyń qazirgi júlde qory 8,5 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy.
Árıne, bárimiz eski formatty Devıs kýbogyn saǵynatyn bolamyz. Biraq jańasy da óte qyzyqty bolǵaly tur. Kórermender sanyn arttyrý jáne kommersııalyq tabys úshin sporttyń barlyq túrinde ózgerister bolyp turady. Mysaly, fýtboldan Eýro-2020 chempıonaty bir elde emes, 12 eldegi 12 qalada ótedi. Al Eýropa hokkeı týrynda Kanada quramasy oınady. Jalpy aıtqanda, eger jańa format durys bolmaı jatsa eskisine aýysýǵa eshqashan kesh emes.
Talǵat MÚSIREPOV,
Blagodar mektebi
AQTО́BE
