Jaratylystaný pánderi aǵylshyn tilinde ótedi

Jýyrda Shymkent qalasynda ót­ken «Cambridge jáne Qazaq­stan Respýblıkasyndaǵy til quzyr­etin (Aǵylshyn tili) úıretý­degi jáne baǵdarlaýdaǵy úrdister» atty halyqaralyq ǵylymı-ádistemelik konferensııada mektepterdiń oqý baǵ­­­­­dar­­lamalarynda aǵylshyn tili páni men oqý-ádisteme­lik m­a­te­rıaldardyń mazmunyn je­tildirý má­seleleri talqy­landy.

Áýeli «Qazaqstandyq bilim berý reformasy: aǵylshyn tilin oqytýdyń negizgi baǵyttary. Kembrıdjdiń oqý úrdisindegi róli» jónindegi sessııa jıynynda Kembrıdj ýnıversıtetiniń bıznesti damytý bóliminiń basshysy Paýl Konstantın Zbıhlı Orta Azııa keńis­tigindegi aǵylshyn tiliniń bolashaǵy týraly qysqasha áńgimelep berdi. 

Jıynda sóz alǵan Kembrıdj ýnı­versıte­tiniń baspasóz tren­eri, bi­lim berý jobasynyń ke­ńes­­shisi Pıter Hollı atalǵan oqý ordasynyń oqýlyqtar men oqý-ádistemelik materıaldardy ázirleý jáne beıimdeýdegi pe­da­­go­gıkalyq ádis-tásilderine toq­ta­lyp, jańartylǵan bilim berý júıesiniń tıimdiligin aıtyp ótti. 

Lankaster ýnıversıtetiniń (Ulybrıtanııa) ELT qoldan­ba­ly lıngvıstıkalyq baǵdar­la­ma­synda konsýltant-ádisker Irına Tıtarenko baǵalaýdyń til­dik oqytýǵa áseri jóninde áń­gi­melep, órkenıettiń kele­she­gi tek tehnologııalyq progress pen ekonomıkalyq ósý deńgeıine ǵana emes, adamı kapı­taldyń sapasyna da baılanysty dedi. Ári osy adamı kapıtal­dy damytýdyń, úzdiksiz jetil­dirýdiń basynda kóp­til­­dilik uǵymyn basty nazarǵa alýǵa shaqyrdy. Ol úshin bas­taýysh synyptardan bastap, álemdik tilderdi kezeń-kezeńimen urpaq jadyna sińirip, oqý baǵdarlamalarynda ártúrli formattar arqyly úıretýge bolady dedi. 

– Elimizde jəne dúnıe júzinde jú­rip jatqan jahandaný, əleý­met­tik, ekonomıkalyq jəne saıa­sı ózgerister shet tilin bilý­ge degen qulshynysty arttyryp, onyń qoǵamdaǵy rólin kúsheıtip otyr. Əlemdik bilim alý keńistiginde ıntegrasııalyq úrdisterdiń tereńdep, keń qanat jaıǵan jaǵdaıynda aǵylshyn tilin meń­gerý ózekti ekeni sóz­siz. Osy kezeńde biliktiligi jo­­­ǵary də­­rejede damyǵan, bi­l­imi jaǵynan bəsekege túse ala­tyn, bolashaq­ta ózin halyq­ara­lyq eń­bek naryǵynda erkin se­zi­netin mamandar daıyndaý­ məselesi otandyq joǵary oqý oryndarynyń eń mańyzdy mindetteriniń biri. Bul jolǵa jetý úshin balaǵa erte jastan shet tilderin júıeli túrde úı­re­tý kerek, – deıdi konferensııa qonaqtary. 

Sala mamandarynyń pikirine júginsek, jetkinshekterdiń kóbi jańa tehnologııa múmkindikterin meńgergen. Sondyqtan aǵylshyn tili sabaqtarynda kompıýterdiń mýltımedıalyq múmkindikterin paıdalaný óte yńǵaıly. Oqytý­dyń kompıýterlik tehnologııasy bilim alýshylarǵa aqparatty kompıýter arqyly daıyndaý jəne berý prosesimen júzege asady. Kompıýterlik tehnologııaǵa ərtúrli oqytý ədisterin engizý arqyly jetkinshekterdi qyzyq­ty­r­ý­ǵa bolady. Máselen, ba­la jadyna tez saqtalatyn túr­­li ıntellektýaldyq oıyn, mýlt­fılmdegi erekshe obrazdar­dy aǵylshyn tilinde sóıletý arqyly tildi ońaı syndyrýǵa bolady. 

– Elimizde 2019 jyldan bastap ustazdar mektepterde fızıka, hımııa, bıo­logııa, ınformatıka pánderin aǵylshyn tilinde ótedi. Bul bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy aıasynda júrgi­zilmek. Bul jıynda biz bastaýysh, orta bilim berý mekemeleriniń pán­dik baǵdarlamasyna egjeı-tegjeıli taldaý jasap, shet tilin úı­rený­diń ozyq metodıkasyn kádege jaratýdy kózdedik, – deıdi Shymkent qalasynyń bas ustazy Aqerke Abylaıhan. 

Kópshi­likti qyzyqtyrǵan ta­qyr­yptardyń biri Qazaq­stannyń orta mektepteri úshin «Senmen» jobasynyń sheń­be­rinde Kembrıdj ýnıversıtetiniń bilim berý resýrstaryn sıfr­lan­dyrý boldy. Atalǵan ta­qy­rypta Reseıden kelgen Skyeng jobasynyń menedjeri Ivan Shıshkın qyzyqty mysal keltirdi. Ári til úı­rený­shi­lerge skyeng.ru saıty arqyly vırtýaldy ustaz tańdap, qashyqtyqtan bilim alýǵa bolatyndyǵyn jetkizdi. Munda aǵylshyn tiline saıahat jasap, oqý baǵdarlamalarynda onlaın dıalog qurýǵa múmkindik bar. Qazirgi tańda bul ınternet saıtta 4,5 mln sabaq bolyp, bir mezette 5250 muǵalim, 50 myń til úırenýshige aǵylshyn tilinde dáris oqı alady. 

Shymkentte eki tilde sabaq beretin muǵalimderdiń jalaqysy kóbeıgen. Y.Altynsarın atyn­daǵy №65 mektep-gımnazııanyń jaratylystaný baǵytyndaǵy pán muǵalimderi dáristerdi aǵylshyn tilinde júrgizip keledi. Tipti jańa júıege kóshken pedagog pen oqýshylar sabaq arasynda túrli mı sergitý jattyǵýlaryn jasaý­dy ádetke aınaldyrypty. Bul mu­ǵa­limniń dáristi qyzyqty ótip, oqý­shynyń ońaı qabyldaýyna oń yqpal etedi. 
Qaladaǵy №65 mektep-gımnazııada búginde 187 muǵalim bolsa, onyń 10-nan astamy aǵyl­shyn tilin meńgerip, tildi ózine tıesili pán­de sátti júzege asyrǵan. Tıi­s­in­she talapqa saı jumys is­­tegen pedagogterdiń jala­qy­sy da joǵarylaǵan. Búginde úshinshi megapolıste barlyǵy 147 mektepte 16 325 pedagog aǵartýshylyqpen aınalysady. Al eki tilde sabaq beretin muǵalimder sany 775-ke jetken. Jyl sońyna deıin aǵylshyn tilin meńgerip, tıisti pánderin qos tilde ótetin pedagogter sany 1000-ǵa artpaq.

Nurshat TО́KEN,

«Egemen Qazaqstan»

ShYMKENT