Merkide mal basy artyp keledi

Búgingi tańda alǵa shyqqan aýyl sharýashylyǵy salasynyń da bul rette halyqtyń turmys sapasynyń artýyna qosatyn ózindik úlesi mol. Asyraýshy salanyń alǵa qoıǵan maqsaty egin, mal sharýashylyǵyn eselep, eldiń áleýmettik jaǵdaıyn jaq­s­artýǵa baǵyttalǵan. Búgin­­de sharýalarǵa memleket tara­py­nan tıisti qoldaý da kór­setilip keledi.

Ejelden jerdiń kórki sanal­ǵan Merki aýdanynda Elba­sy­nyń tapsyrmalary men bastamalaryn aýyl sharýashylyǵy salasynda iske asyrý jumystary júıeli júr­gizilýde. Aýdanda jalpy kó­lemi 705697,0 gektar jer bol­sa, onyń 202173 gektary aýyl sharýashylyǵy salasy­na tıesili. Merki jerin­de búginde 84 myńnan astam ha­lyq turady. Kópshiligi negi­zi­nen asyraýshy salanyń ıgi­li­gin kórip, tirligin tiktep kele­di. Aýdan ákimi Meıirhan О́mirbekovtiń aıtýynsha, aýdanda negizinen ónerkásip jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryna tıisti kóńil bólingen. Bul rette atqarylǵan jumystardyń kólemi de aýqymdy. Aýdan boıynsha óndirilgen ónim men kórsetilgen qyzmet kólemi 10 mıllıard teńgeni quraǵan. Al elimizdi Indýstrııalyq-ınno­vasııalyq damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda Merki aýdanynda kásipkerlikti qoldaý kartasy boıynsha jalpy quny 1,7 mıl­lıard teńge bolatyn 2 ın­vestısııalyq joba júzege asy­rylǵan. Nátıjesinde 38 ja­ńa jumys orny ashylyp, jer­gilikti turǵyndar jumys­pen qam­tylǵan. Sonymen qatar «Ortalyq Azııa qant kompanııa­sy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń Merki fılıa­ly­nyń jylyna 200 myń tonnaǵa deıin ónim shyǵarý áleýetine ıe bolǵany óńir ekonomıkasynyń artyp otyrǵanyn kórsetedi. 

Búgingi tańda shaǵyn jáne orta bıznesti damytý basty nazarda. Bul oraıda aýdanda aǵym­daǵy jyly jalpy quny 662 mıllıon teńge bolatyn «Sa-Ba LTD» jaýapkershiligi shek­teý­li seriktestiginiń «Shaǵyn munaı óńdeý zaýytyn qaıta jańǵyrtý» jobasy kásip­­kerlikti qol­daý kar­­ta­sy­na engizilip otyr. Qazir­­­­gi kezde aýdanda 4433 sha­­ǵyn jáne orta kásipkerlik ny­­sa­­ny jumys isteıdi. Bul ny­san­­­­dar­dyń bári de halyqtyń tur­­­mys sapasyn arttyrýǵa ba­ǵyt­­­talǵan. «Sonymen qatar aýdan­­daǵy «KazMicroFinance» mık­­ro­­kredıttik uıymy men «Mer­ki nesıe seriktestigi» jaýap­ker­shiligi shekteýli serik­tes­tigi tarapynan 4814 azamat jáne 93 sharýa qojalyǵy nesıe­len­di­rildi. Bólingen nesıe kólemi 3 mıllıard teńgeni quraı­dy. Al aýdan boıynsha 5 mıl­lıard 111,6 mıllıon teńge ınves­tı­sııa bıylǵy qańtar jáne tamyz aı­lary aralyǵynda negizgi qor­ǵa salyndy», deıdi aýdan ákimi.

Memleket úshin mal sharýa­shy­lyǵynyń da mańyzy zor. Bul oraıda sharýalarǵa jeńil­detilgen nesıe, mal basy úshin sýbsıdııa berilip keledi. Nátı­jesinde aýdanda mal basy óz tóli esebinen kóbeıtilýde. Búgin­de aýdanda 48 834 múıizdi iri qara, 276 664 qoı-eshki, 13 422 jyl­qy, 123 túıe jáne 81 395 úı qustary bar. Sharýalardyń aıtýynsha, Merkide mal basy­nyń artýyna aýdanda quryl­ǵan aýyl sharýashylyǵy koopera­tıvteriniń septigi tıip otyr. Búginde aýdanda sút baǵytynda 6 jáne et baǵytynda 4 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi qurylyp, jumys istep keledi. Atalǵan agroqurylymdar osy ýaqytqa deıin 1530 tonna et jáne 439 tonna sút óndirgen. Sharýalarǵa ónimderi úshin memleket tarapynan 67 926 110 teńge kóleminde sýbsıdııa berilgen. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy salasynda aýdan boıynsha 6 mıllıard 687,6 mıllıon teńgeniń ónimi óndi­ril­gen. Bul kórsetkishtiń ózi aýdan­nyń aıtarlyqtaı tabysqa qol jetkizgenin kórsetedi. 

Bul oraıda mal basyn asyl­dandyrý da mańyzdy is. Ejel­den bir-birinen tórt túlik ma­ly­­­nyń amandyǵyn suraýdy umyt­­paǵan halqymyzdyń mal baǵý, ony asyldandyrý erte­degi kásibi. Máselen, Merki aýda­­nyn­daǵy «Bahor» sharýa qoja­ly­ǵy búginde qoldan uryq­tan­dyrý tásilin qolǵa alýda. Nátı­jesinde ár analyq bastan tek urǵ­a­shy tól alýǵa bolady eken. Mal basyn kóbeıtýdiń mun­daı zama­naýı tásili qazirgi kezde kóp­tegen merkilik sharýa­larǵa úlgi bolýda.

Merki aýdany jasyl tabı­ǵa­tymen erekshe. Sonymen qatar mal jaıylymyna da qo­laı­ly aımaq. Búginde mal basyn kóbeıtýdi, asyldandyrý­dy qolǵa alyp otyrǵan merkilik sharýa­lardyń jospary aýqym­dy. Olar árdaıym memleket qol­d­aýynyń nátıjesinde joǵa­ry kórsetkishke qol jetkizip kele jatqandyǵyn aıtady. Búgin­de Jambyl óńirinde aldyń­ǵy­lar­dyń biri bolyp aýyl sharýashylyǵy kooperatıvin qu­ryp, et, sút baǵytynda jumys at­qa­ryp kele jatqan, sonymen qatar mal basyn kóbeıtýde kóp­tegen tásilderdi qoldanyp otyr­ǵan Merki aýdanynyń múmkindigi asyraýshy salany alǵa shyǵarýymen erekshe.

Hamıt ESAMAN,

«Egemen Qazaqstan»

Jambyl oblysy