Memleket tiregi

Qazaqstan Respýblıkasyn búginde kúlli álem moıyndap, tanydy. Onyń halyqaralyq arenada úlken bedelge ıe bolýy, qyrýar jetistikterge jetýi ora­san zor eńbek pen qajyrly qaı­rattyń, sabyrlylyq pen tózimdilik­tiń, birlik pen yntymaqtyń arqasy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti N.Á. Nazarbaevtyń kóregendi saıasatynyń arqasynda qanshama qıyn da kúrdeli kezeńderdi artta qaldyryp, san ǵasyrlar boıy ata-babamyz ar­mandaǵan erkindikke, eń basty baı­lyǵymyz – Táýelsizdikke qolymyz jetti. Egemen el bolyp, eńsemiz kó­terilip, jarqyn bolashaqqa jol ashylyp, qazaqy bolmysymyz ben salt-dás­túrimiz qaıta jańǵyrdy.

Qazaqstan Respýblıkasyn búginde kúlli álem moıyndap, tanydy. Onyń halyqaralyq arenada úlken bedelge ıe bolýy, qyrýar jetistikterge jetýi ora­san zor eńbek pen qajyrly qaı­rattyń, sabyrlylyq pen tózimdilik­tiń, birlik pen yntymaqtyń arqasy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti N.Á. Nazarbaevtyń kóregendi saıasatynyń arqasynda qanshama qıyn da kúrdeli kezeńderdi artta qaldyryp, san ǵasyrlar boıy ata-babamyz ar­mandaǵan erkindikke, eń basty baı­lyǵymyz – Táýelsizdikke qolymyz jetti. Egemen el bolyp, eńsemiz kó­terilip, jarqyn bolashaqqa jol ashylyp, qazaqy bolmysymyz ben salt-dás­túrimiz qaıta jańǵyrdy. Osy táýel­sizdigimizdi aıqyndap, quqyqtyq ne­giz­de qamtamasyz etý maqsatynda Qazaq­stan Respýblıkasynyń alǵashqy Konstıtýsııasy 1993 jyly qabyldanǵan bolatyn. Sonymen qatar, egemendi­gi­mizdi nyǵaıtyp, eńsemizdi túzep, zamanaýı talaptarǵa saı baǵytta damý jolynda qosymsha quqyqtyq tetikterdi jetildi­rý qajettiligi týyndady. So­nyń saldarynan Qazaqstan Respýblıkasynyń búkilhalyqtyq referendýmynda qa­byl­­danǵan Konstıtýsııasy ómirge kel­di. Qazirgi tańda saıası, áleýmettik, eko­nomıkalyq jetistik­terdiń jańa satysyna quqyqtyq negiz bergen, turaq­tylyq pen beıbitshi­liktiń kepili bolyp sanalatyn Ata Zańymyzdan elimizdegi barlyq bolyp jatqan ózgerister, jań­ǵyrtýlar bastaý alatyny sózsiz.

Al kez kelgen memlekette qoǵam­dyq-saıası qatynastardyń barlyǵy da zańdarmen, normatıvtik quqyqtyq qujattarmen retteledi. О́z kezeginde Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdary tikeleı Ata Zańnan bastaý alatyn­dyǵy barshamyzǵa belgili.

Konstıtýsııa – memleketimizdiń turaqty damýynyń, birlik pen ynty­maqtyń, beıbitshilik pen dostyqtyń kepili. Sondyqtan da Konstıtýsııa kú­nine erekshe nazar aýdarylady. Konstıtýsııa – bizdiń erkindigimizdiń negi­zi, bostandyǵymyzdyń nyshany jáne táýelsizdigimizdiń kepili. Konstıtýsııa qaǵıdalary elimizdi demokratııalan­dyrýǵa, ekonomıkalyq damýǵa, órken­dep ósýge, saıası turaqtylyqqa, birli­k­ke bastaıdy. 30 tamyz memlekettik mereke – Konstıtýsııa kúni dep jarııa­lan­ǵan. Bul jaı mereke emes, erkindik­tiń shashbaýyn kótergen, egemendigi­mizdiń quqyqtyq mártebesin aıqyndap bergen saıası mereke. Sol kezde, 1995 jyly 30 tamyzda búkilhalyqtyq referendýmda Ata Zańymyz qabylda­nyp, oǵan qosa strategııalyq mańyzdy baǵyttar aıqyndalyp, bekitilgen bolatyn.

Konstıtýsııamyzda bekitilgen qu­qyq­tyq normalar memleketimizde tu­ryp jatqan qanshama ulttar men ulys­tardyń birlesip, bir úıdiń balalaryndaı eńbek etýleri úshin jaǵdaılar jasaıdy. О́ıtkeni, bizdiń elimiz azamat­tardyń sóz bostandyǵy men saıası quqyq bostandyǵy aıqyndalǵan memleket ómiriniń asa mańyzdy másele­le­rin demokratııalyq jolmen, respýblı­kalyq referendýmda nemese zań shy­ǵarýshy bılik bolyp sanalatyn Parlamentte ashyq daýys berý arqyly sheshýdi kózdeıtin demokratııalyq, álem­niń barlyq dástúrli dinderin bir dastarqanǵa jınaǵan zaıyrly, quqyq­tyq jáne tek halyqtyń ıgiligin kóz­deıtin ekonomıkalyq damý qaǵıdasyn ustanatyn, qarqyndy damyp kele jatqan táýelsiz, jańa ıdeıalary men aıtar sózi bar egemendi memleket.

Ata Zań eldiń quqyqtyq negizderin, onyń saıası, qoǵamdyq júıesin aı­qyndaıdy. Azamattardyń quqyǵy men bostandyǵyn jáne respýblıkamyzdyń turaqty damýyn qamtamasyz etedi. 1995 jyly 30 tamyzda búkilhalyqtyq referendým arqyly qabyldanǵan ma­ńyzdy da basty qujat saıası turaq­tylyq pen qoǵamdyq kelisimdi ny­ǵaıtý arqyly áleýmettik, ekonomıka­lyq damýǵa jol ashty.

Konstıtýsııa – memlekettiń halyq­aralyq deńgeıdegi qujaty. Onyń bet perdesi, shynaıy kórinisi dep aıtsaq qatelespeıtin shyǵarmyz. Máselen, Prezıdent Joldaýyn ha­lyq­qa keńinen túsindirý maqsatynda 2012 jyl­dyń shilde-tamyz aılarynda Qy­zyl­orda oblysynda issaparda boldym.

Kezdesýlerde halyqty qatty tol­ǵandyryp júrgen kóptegen máseleler kóterildi. Atap aıtar bolsam, jalpyǵa birdeı ortaq paıdalanatyn avtomobıl joldarynyń qazirgi tańda qatty tozyǵy jetip, sapasy syn kótermeı­tindigi sóz bolyp, aýyz sý, járdem­aqy, ardagerler týraly zań jobasyna usynys­tar engizý sııaqty máseleler qamtyldy.

Sonymen qatar, aýdan ortalyǵy­men birqatar eldi mekenderdi baıla­nys­tyratyn avtomobıl joldarynyń joqtyǵynan Laqaly, Otgon, Tasaryq, О́rkendeý, Arandy jáne Bekarystan bı-Maıdakól-Túktibaev-Qojabaqy aýyldarynyń turǵyndary jol azabyn tartyp, qanshama qıyndyqtar kórýde. Oǵan qosa osy óńirde sheshimin tappaı jatqan máselelerdiń biri retinde birqatar eldi mekenderde halyq aýyz sýdy ýaqytyly paıdalana almaı, sý tapshylyǵyn kórip otyrǵandyqtary aıtyldy.

Atap aıtqanda, sý qubyrlary paı­dalanýǵa berilgen jyldan bastap osy kúnge deıin kúrdeli jóndeý jumys­tary júrgizilmeı, tozyǵy jetkendigi anyqtaldy. Josparlanǵan qarjynyń ýaqytyly berilmeýine baı­lanysty bú­­gingi kúni 7 myńǵa jýyq turǵyn aýyz sý tapshylyǵyn kórip otyr. Endi mu­nyń bárin retteý Prezıdent N.Á.Na­zarbaevtyń «Q­a­zaq­stannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qa­raı 20 qadam» atty baǵdarla­masynda aıtylǵandaı, jaqsy jumys istegende ǵana, júzege asyry­latyndyǵy belgili.

Bıylǵy jyl Qazaqstan Respýblıkasy úshin sátti de tabysty jyl boldy. Onyń bir dáleli retinde, Qazaq­stan ulttyq quramasynyń Londonda ótken XXX Jazǵy Olımpııalyq oıyn­dardan tolaǵaı jeńispen oralýyn aıtýǵa bolady. Sportshylarymyz el mereıin asqaq­tatyp, London tórinde Ánuranymyz­dy jeti ret shyrqatyp, kók baıra­ǵy­myzdy jeńis tórinde jelbiretti. Bul da bizdiń Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq­ara­lyq arenada maqtan eter aıtýly je­ńisteriniń biri bolyp tabylady.

Osy sportshylarymyzdyń arasynda elimizge jeńis syılaǵan, Qy­zyl­orda oblysynyń týmalary eki dúrkin olımpııada chempıony Ilıa Ilın men Marına Volnovany erekshe atap ketkim kelip otyr. Olar el qorjy­nyna baǵa jetpes altyn jáne qola medaldardy túsirip, qazaq halqynyń mereıin ústem etti. Osyndaı uldary­myz ben qyzda­rymyzdyń uly jeńisi memlekettik mereke – Konstıtýsııa kúni qarsańynda elimizge úlken syı boldy.

«El bolamyn deseń, besigińdi túze»  degen qazaq danalyǵy, sondyqtan da biz eldigimiz ben birligimizdi, táýel­sizdigimiz ben tutastyǵymyzdy baıandy etý jolynda bolashaq urpaǵymyz, jastardy patrıottyqqa, ultjandy­lyq­qa, adaldyq pen adamgershilikke, eń­bek­ke tárbıeleýimiz kerek. Olardyń boıyna rýhanı qundylyqtarymyzben qosa, egemendigimizdiń qandaı qıyn­dyq­pen kelgendigin, onyń mańyzdy­lyǵyn sińi­re otyryp, aıtýly mereke Konstıtýsııa kúnine erekshe nazar aýdartý qajet. Osynyń barlyǵyn boıyna sińirip, túsingen jastar keleshekte elimizdiń naǵyz azamattary bolyp jetiledi.

Táýelsizdik alǵannan keıin memleket retinde aldymyzda kóptegen mindetter turdy. Solardyń ishinde, eń basty mindetterdiń biri – táýelsiz­digimizdi baıandy etý, ony nyǵaıtý men kúsheıtý, quqyqtyq qamtamasyz etý boldy. О́ıtkeni, Keńes dáýiri ydy­raǵan shaqta ata-babamyz amanat etip qal­dyrǵan baǵa jetpes muraǵa ıe bolyp qalý ońaı sharý emes edi.

Osy jolda qanshama qıyn­dyqtar boldy. Atap aıtqanda, basymyz buǵaý­dan bosap, táýeldilik pen jaltaqtyq­tan arylyp shyqqan elimiz­di ekono­mıkalyq, saıası, áleýmettik daǵdarys­tar jan-jaqtan qaýmalap, kútip tur­dy. Bir sózben aıtqanda, ekonomıkamyz ben saıasatymyz álsiregen tusta kóringenniń qolynda ketýimiz ǵajap emes edi. Biraq osyndaı aýyr kezeń­derden Elbasymyzdyń arqasyn­da mo­ıymaı shyǵyp, búginde básekege qabi­letti, ózindik basqarý júıesi men má­denıeti qalyptasqan, álem elderiniń qyzy­ǵýshylyǵyn oıatyp, aıaǵynan nyq turǵan qýatty memleketke aınaldyq.

Osylardyń barlyǵy da bizdiń tarıhymyzda altyn árippen jazylyp, ke­ıingi keler urpaqqa úlgi bolary sózsiz.

Qojahmet BAIMAHANOV,

Parlament Senatynyń depýtaty,

«Nur Otan» HDP múshesi.