Bizdiń oıymyzsha, qazaq kınosy úshin bul jyldaǵy eń úlken tabys – kınematografııa týraly zańnyń qabyldanýy boldy. Zań tarmaqtaryna «Ulttyq kıno» degen uǵym engizildi. Oǵan belgili dárejede jeńildikter qarastyrylǵan. Iаǵnı, ulttyq kınony kórsetken kınoteatrlar korporatıvtik salyqtan bosatylady. Ulttyq fılmderdi qarjylandyrýmen, prokattaýmen aınalysatyn Ulttyq kıno qory qurylady. Sheteldik fılmder qazaqsha dýblıajben nemese sýbtıtrmen aýdarylý mindetteledi jáne zań quzyretti organdardyń dıstrıbıýtorlardy belgili bir deńgeıde baqylaýǵa múmkindik beredi. Ol kınoteatrdaǵy bılet satylymy boıynsha bolyp jatatyn keleńsizdikterdi joıýǵa septigin tıgizbek.
Bıyl qazaq kınosyna «Talan» (rej.B.Qalymbetov), «О́zen» (rej.E.Baıǵazın), «Ámire» (rej. D.Vespa), «Elbasy joly. Astana» (rej. A.Sataev), «Qazaq handyǵy» (rej. R.Ábdirashev), «Trenıng lıchnostnogo rosta» (rej. F.Shárıpov), «Balýan Sholaq» (rej. N.Sádiǵulov), «Shabdaly» (rej. J.Qusaıynov) syndy 50-ge jýyq kórkem fılm qosylypty. Bul jyldaǵydan áldeqaıda kóp. Onyń 13-i «Qazaqfılm» kınostýdııasyna tıesili bolsa, qalǵany jeke kınostýdııalarda daıyndalǵan. Sonymen birge «Qazaqfılm» 12 derekti, 10 qysqametrajdy jáne 2 tolyqmetrajdy anımasııalyq fılm jasaǵanyn da aıta keteıik.
Jeke stýdııalar daıyndaǵan «Bıznes po-kazahskıı v Amerıke», «Uly dala komedııasy» sekildi fılmder otandyq prokatta kóp qarjy jınaǵany belgili boldy. Bul da bolsa, seńniń buzylyp, qazaq kórermeniniń otandyq kınoǵa bet bura bastaǵanyn kórsetedi. Sondaı-aq shetelge baryp fılm túsirý de bizdiń óndiriske qan júgirtetin jaqsy úrdis. Sonymen birge tarıhı serıaldar túsirýge serpilis paıda bolǵandaı jyl boldy. «Qazaqstan» RTRK» AQ tapsyrysymen taspalanǵan «Tar zaman» (rej. M. Bıdosov), «Keıki mergen» (rej.M. Bıdosov) atty eki birdeı serıal atalǵan arnada kórermen nazaryna usynyldy.
Anımasııalyq jobalar da burynǵydan kósh ilgeri bolǵan sekildi. «Muzbalaq» (rej. T. Maıdan, T.Tóleýǵazy) jáne «Kúltegin» (rej. A.Ábilda) fılmderi aýqymdy prokatqa shyǵyp, kópshilik kóńilinen oryn tapsa, «Bolashaq» qaýymdastyǵy dısneılik eki birdeı ónimdi «Ralf ınternetke qarsy» jáne «Shaqyldaq pen tórt patshalyq» mýltfılmderin qazaq tilinde sapaly dýblıajdap, jas kórermenderin qýantty. Sondaı-aq, «Balapan» telearnasy «Dala oıyndary», «Aıdar», «Ertemir» syndy úsh aýqymdy anımasııalyq jobanyń tusaýyn kesti.
Bıylǵy erekshe bir jańalyq – Sergeı Dvorsevoıdyń «Aıka» atty fılminde basty róldi somdaǵan Samal Eslıamova 71-Kann festıvalinde «Úzdik aktrısa» atalymynda bas júldeni jeńip alýy boldy. Sondaı-aq otandyq fılmder birqatar sheteldik kınofestıvalderden júldeli oraldy. Olardyń keıbirin atap ótsek, 75-shi Halyqaralyq Venesııa kınofestıvalinde «О́zen» (rej. E.Baıǵazın) fılmi «Úzdik rejısser» atalymyna ıe bolsa, halyqaralyq musylman kınosynyń festıvalinde «Laskovoe bezrazlıchıe mıra», (rej. Á.Erjanov) fılminde úzdik akter atalymy boıynsha Qýandyq Dúısenbaev bas júlde enshiledi. «Islam álemindegi mádenıetter dıalogy úshin» syılyǵy «Ákege qońyraý shalý» (rej. S.Aprymov) fılmine berildi. Bıyldyń enshisinde budan basqa da júldeli fılmder bar.
Qazaq kınosy úshin erekshe bir mańyzdy jańalyq – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda otandyq kıno taqyrybyna arnaıy toqtalyp, bizdiń tarıhı kartınalarymyz úshin bolashaq baǵyttardy aıqyndap berýi. Maqalanyń otandyq kıno týraly «Tarıhtyń kıno óneri men televızııadaǵy kórinisi» atty bóliminde: «Tez arada Qazaqstannyń órkenıet tarıhynyń úzdiksiz damýyn kórsetetin derekti-qoıylymdyq fılmderdiń, televızııalyq serıaldar men tolyqmetrajdy kórkem kartınalardyń arnaıy sıklyn óndiriske engizý kerek.
...Ult qaharmandaryn úlgi tutý úrdisin qalyptastyrýǵa jol ashatyn sapaly balalar fılmderi men mýltıplıkasııalyq serıaldardy asa qajet etetin óskeleń urpaqtyń da talǵamyna erekshe nazar aýdarý kerek» dep shegelep turyp jazýy aldaǵy ýaqytta otandyq kınony tyń serpilis kútip turǵanyn ańǵartqandaı.
Ularbek NURǴALYMULY,
«Egemen Qazaqstan»
