Kúrmeýi qatty kúrdeli týyndy jelisimen Reseı de, AQSh ta kıno túsirdi. Kemel oıly, keń tynysty kemeńger 1873-1877 jyl aralyǵynda bes jyl boıy jazǵan eki tom tulǵaly týyndy ǵasyrlar ótse de óziniń ómirsheńdigin joǵaltqan joq, kerisinshe óne boıy jaýharǵa toly jýsan ıisti kımberlıtteı jyl ótken saıyn jańa bir qyrymen jarqyrap, óziniń muhıttaı tereń, oı tebirengen tekti sezimderimen qýatty magnıtteı tartýmen keledi. Lev Tolstoı – álemnen de kúrdeli tulǵa. Uly sýretker álemi tutas ǵalamshar. Sodan da onyń qaı shyǵarmasyn bolsa da sahnalaý – qıynnyń qıyny. Ásirese «Anna Karenınany». Bul degenimiz − aspandaı jumbaq, teńizdeı tereńge boılaý degen sóz. «Anna Karenınany» qazaq sahnasyna tuńǵysh shyǵarǵan ujym sondaı júrek jutqan batyrlyq pen jankeshti táýekelge barǵan. Osy ıgi isti bastaǵan kórnekti qoǵam qaıratkeri PhD doktory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ashat Maemırov. Ol kólemi usaq árippen tergenniń ózinde 700 betten asatyn, 8 bólimnen turatyn eki tom romannan negizgi oqıǵalardy oıyp alyp, qazaqshaǵa óte sátti, saýatty aýdarma jasapty. Bul degenińiz, ózgesin bylaı qoıǵanda kúndizgi kúlki, túngi uıqyny qurbandyqqa shalǵan asa aýqymdy, asqan jankeshti eńbek! Shyǵarma sońyndaǵy «Anna Karenına» anyq kórip tur» deýdiń ornyna «naqty kórip tur» dep az-kem aǵattyq jasaǵany bolmasa, tutastaı alǵanda tájirıbeli qalamgerdiń qoltańbasyndaı óte ajarly, asa abat!
«Anna Karenınanyń» qoıýshy rejısseri Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi, professor Esmuhan Obaevtyń tabıǵı úlken talanty men kóp jylǵy tájirıbesi – shyǵarmashylyq tabystyń kilti bolǵany aıdaı anyq. Kınodaǵydaı emes, teatrdaǵy qoıylymda ýaqyt shekteýli. Búginde ǵasyr basyndaǵydaı Muhtar Áýezovtiń «Han kenesin» eki kún boıy kóretin kórermen joq. Búgingi kún talabyna saı eki tomdyq roman sahnalyq nusqasynda kóp qysqarǵan. Levınge qatysty jaılar, Stıvenniń jubaıynyń kózine shóp salýyna baılanysty Oblenskıı úıindegi jaǵdaı, ony jubaıymen tatýlastyrý úshin Anna Karenınanyń Peterbordan Máskeýge arnaıy kelýi qysqarǵan. Bul qysqartýlar oryndy.
«Áttegen-aı» degizetin qysqartýlar da bar. Bir ǵana mysal. Temir jol vokzalynda Anna Voronskııdi birinshi ret kóredi. Sol oqıǵadan ile-shala kúzetshini poıyz basyp óltiredi. Osy baqytsyzdyqtan Anna sekem alyp, jaman yrymǵa balaıdy. О́zge qysqartýlar oqıǵany sahnaǵa laıyqtap yqshamdaý amalsyzdyǵynan boldy desek te, dál osy bir shyǵarma shyraıyn arttyryp turǵan keremet kelisti, kermıyq, urymtal tusty qysqartpaý kerek edi, ol sıýjet jelisine órilgen altyn arqaý, suńǵyla sýretkerdiń astarly emeýrini edi...
Uly sýretker Lev Tolstoıdyń «Anna Karenınasy» qazaq sahnasynda alǵash ret sóılep tur. Tuńǵysh bolýdyń abyroıymen qosa jaýapkershiligi de bar. Tutastaı alǵanda, búkil sanaly ómirin sahna ónerin órkendetýge arnaǵan asa talantty, asqan bilgir Esmuhan Obaev «Anna Karenınany» qoıý arqyly jankeshti eńbek etip, óziniń keń qulashty, kemel oıly, keń tynysty, tulpar shabysty talantymen jaquttaı jarqyrady. Bir ǵana mysal. Spektakl fınalynda bas keıipker Anna Karenınany qansyrata qazaǵa ushyratatyn qaharly, qaterli, poıyz parovozynyń qarańǵyny qaq jarǵan kúshti jaryǵyn berýi oǵan qosa poıyzdyń kórermenniń boıyn tiksintip, tóbe shashyn tik turǵyzyp ashy daýysyn qosýy shyǵarma tabıǵatyna saı tabylǵan sátti sheshim.
Sıntezdik sahna ónerinde qoıýshy sýretshi de sheshýshi ról atqarady desek, HIH ǵasyrdaǵy Peterbor aqsúıekteriniń baı turmysy men syńsyǵan orys ormanynyń kóz toımas kórkem kórinisin tap basyp tamasha beınelegen Esengeldi Tuıaqovtyń eńbegi men talanty qaı qurmetke de laıyq. Sahnanyń sol jaǵynda tula boıymen tutas kórinip turǵan ımperatordyń portreti, oń jaqtaǵy Alekseı Aleksandrovıchtiń edennen tóbege deıin jetken kitap sóresi birin-biri tolyqtyryp, astarly oılardy ajarly ashyp tur. Kostıým sýretshisi L.Vozjenıkovanyń ózindik qoltańbasy qoıylymǵa ózgeshe kórik bergen.
Spektakldegi aýyr júkti arqalap turǵan bas keıipker Anna Karenına beınesindegi aktrısa Nazgúl Qarabalına minsiz músindegen. Anna Karenına ótken ómiri ókinishti, bolashaǵy boljaýsyz da bulyńǵyr beıbaq. Onyń tragedııasy – jalǵyzdyq pen belgisizdik. О́z ortasynan jan syryn bóliser jan tappaı jan dúnıesi arpalysqan azapqa toly jannyń jankeshti janaıqaıyn Nazgúl asa sheber oıynymen de, tańǵy shyqtaı móldiregen kóziniń bir qıyǵymen ańǵartqan mergen mımıkamen de, kóńil kúıine saı qulpynaıdaı qulpyrǵan qulaqqa jaǵymdy qońyr daýsymen de, asqan sheberlikpen sıpattady. Bulaı deý de az, Nazgúl kıeli sahnada ózin de, ózgeni de umytyp eki saǵat boıy Anna Karenına bolyp ómir súrdi. Nazgúl Qarabalınany talantty deý de az, ol sahna úshin jaralǵan symbaty bólek sulý tulǵa!
Sahnada talaı tamasha beıneler somdaǵan talantty akter Baýyrjan Qaptaǵaev Annanyń kúıeýi Alekseı Aleksandrovıch óz boıyna shaq júk kótergen.
Spektakldegi úshtiktiń biri Alekseı Vronskıı obrazyn Nurǵısa Qýanyshbaıuly onyń jan dúnıesindegi arpalystary arqyly serpindi de senimdi jetkizdi. Ásirese ol ózin ózi atpaq bolyp, pıstoletti shekesine taqaǵan sáttegi sezim arpalysy akterdiń júzindegi, kózindegi qas-qaǵym sátte qyryq qubylǵan qulpyrma boıaýlar kórermendi tántti etti.
«Kishkentaı ról joq, kishkentaı akterler bar» deıdi teatr óneriniń jiligin shaǵyp, maıyn ishken bilgirler. «О́ziń úshin emes, áriptesiń úshin oına» deıtin qaǵıda taǵy bar. Osy jaılardy eskere otyryp, aýqymdy qoıylymnyń aýyr júgin arqalasqan akterler jaıly aıtpaý ádiletsizdik bolar edi. Osy oıǵa arqa súıep aıtsaq, basty ról deýge syımaıtyn, epızodtyq beıne deýge qımaıtyn sahnada Dollı Oblonskaıa bolyp taǵdyr keshken asa talantty, óte súıkimdi aktrısa, «Serper» jastar syılyǵynyń laýreaty, ózgesin aıtpaǵanda Zýra Atabaeva, Zámzagúl Sháripova syndy uly aktrısalardyń ózine syn bolǵan Qaragóz beınesimen kórermen kóńilin jaýlap alǵan Baıan Qajnábıeva, Lıdııa Ivanovnany minsiz músindegen Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen ártisi Raqıla Mashýrova men Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Rashıda Hadjıeva, Mıagkaıa Knıagınıa somdaǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, sahna sańlaǵy Ǵazıza Ábdinabıeva men teatrdyń tórinde, ónerdiń órinde júrgen talantty aktrısa, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Shynar Asqarova qoıylymnyń ajaryn ashyp, abyroı, aıbynyn asyrdy.
Maqalany gazet kólemine oraı qansha shaqtasaq ta aıtpaı ketýge bolmaıtyn taǵy bir keıipker – Serjı rólindegi akter Danııar Izmýhanov. Osy bir beıkúná bala obrazyn óte bederli beıneledi. Annanyń jasyryn kelip óz uly – Serjımen kezdesetin kórinisti Danııar oıly, muńly kózqarasymen sheber jetkizdi.
Qaı el, qaı memlekettiń de mádenıetiniń qaı dárejede ekendigin anyqtaıtyn basty belginiń biri «Tobyrdy halyqqa aınaldyratyn teatr» (Tomas Mann)! Qudaıǵa shúkir, Qazaqstanda 54 kásibı teatr bar. Árqaısysynyń deńgeıi ártúrli. Elimizdiń bas teatry – M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry óziniń aty men zatyna, ataǵy men abyroıyna saı jańalyqtyń jarshysy bolyp keledi. Uly oıshyl Lev Tolstoıdyń kóptiń óresi jete bermeıtin «Anna Karenınasyn» sahnalaý arqyly ákemteatr óziniń ózgesheligi men artyqshylyǵyn taǵy bir márte tanytty.
Sátti qoıylym – kórermen oljasy. Qalǵyp ketken sezimdi oıatyp, kórermendi qalyń oıǵa shomyldyrǵan «Anna Karenına» qazaq sahna óneriniń kóz súısintip, kóńil qýantqan jańa bir bıigi!
Anna Karenına – Qazaqstanda!
Qosh keldińiz, álem nazaryndaǵy symbaty bólek sulý!
Sábıt Dosanov,
dramatýrg, Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
