Kóp jyldar ótken soń

Dúısenbi, 10 qyrkúıek 2012 10:41

– Qabeke, jaqynda Qytaıǵa baryp qaıtypsyz, kóp jyldan keıin sáti túsken jolsaparyńyzdan alǵan áserińiz qandaı?

– Bul sapardyń shynynda da men úshin jan tolqytar ereksheligi men jańalyǵy kóp boldy. Jol sapardyń máni de basqasha. Men kóp jyldardan keıin tuńǵysh ret Qytaı úkimetiniń, onyń Shyńjań ólkesi, Tarbaǵataı aımaǵy ýálıiniń (bizdińshe oblys ákimi dárejesinde) shaqyrýymen týǵan jerime baryp qaıttym. Mundaǵy oqyrmandar jaqsy biledi, men 1962 jyly sol jaqtan atajurtqa kósh bastap ótken adammyn ǵoı. Sodan beri arada attaı qyryq jyl ótipti. Osy ýaqyt ishinde Qytaı menimen qyrbaı bolyp kelgeni málim. Meniń ózime de, shyǵarma­shylyq eńbekterime de shekteý qoıylyp, qatań tyıym salyndy. Eki eldiń shekara beketinen jo­laý­shylar ótken kezde “Jumadilovtiń kitaby joq pa?” dep únemi baqylaýǵa alyp otyratyn-dy.

Dúısenbi, 10 qyrkúıek 2012 10:41

– Qabeke, jaqynda Qytaıǵa baryp qaıtypsyz, kóp jyldan keıin sáti túsken jolsaparyńyzdan alǵan áserińiz qandaı?

– Bul sapardyń shynynda da men úshin jan tolqytar ereksheligi men jańalyǵy kóp boldy. Jol sapardyń máni de basqasha. Men kóp jyldardan keıin tuńǵysh ret Qytaı úkimetiniń, onyń Shyńjań ólkesi, Tarbaǵataı aımaǵy ýálıiniń (bizdińshe oblys ákimi dárejesinde) shaqyrýymen týǵan jerime baryp qaıttym. Mundaǵy oqyrmandar jaqsy biledi, men 1962 jyly sol jaqtan atajurtqa kósh bastap ótken adammyn ǵoı. Sodan beri arada attaı qyryq jyl ótipti. Osy ýaqyt ishinde Qytaı menimen qyrbaı bolyp kelgeni málim. Meniń ózime de, shyǵarma­shylyq eńbekterime de shekteý qoıylyp, qatań tyıym salyndy. Eki eldiń shekara beketinen jo­laý­shylar ótken kezde “Jumadilovtiń kitaby joq pa?” dep únemi baqylaýǵa alyp otyratyn-dy.

Al endi osy jolǵy saparym sol qasań saıasattyń yzǵaryn qaıtaryp, aradaǵy arazdyqtyń shymyldyǵyn sypyryp, ózara syılastyqqa bastaǵan qutty qadam boldy desem, artyq aıtqandyq emes.

О́tken jyldyń jeltoqsan aıynyń basynda Qytaıdan, Tarbaǵataı aımaǵy ákimshiliginiń bas hatshysy Murat degen azamat úıime arnaıy telefon shalyp, “Sizdi týǵan jerińizge kelip ketýge arnaıy shaqyryp otyrmyz” degende, óz qulaǵyma ózim senbeı tańdanyp qalǵanym ras. Oıym astan-kesten bolyp, kóz aldymnan týǵan jerdiń saǵynyshty sýretteri tizilip ótkendeı boldy. Tarbaǵataı aımaǵynyń ortalyǵy Sháýeshek shaharyna shaqyrǵan bir aptalyq bul sapar bir aımaqtyń ǵana emes, Qytaı úkimetiniń uıǵarymymen bolyp jatqany túsinikti – kóp uzamaı arnaıy shaqyrý da kep qaldy. Endi bógeletin ne bar. Belgili aqyn Járken Bódeshev ekeýmiz birge jol júrip kettik.

Men Qytaıdan 1962 jyly atajurtqa aýa kóshken 200 myńdaı aǵaıynnyń kóshin bastap ótsem, Járken 1969 jyly shekara buzyp, top bastap kelgen jigit. Ol da osy ýaqytqa deıin qara tizimde júrgen aqyn edi. Endi, mine, tórkindegen qyzdaı kindik qanymyz tamǵan ólkege birge ketip baramyz.

Bizdi Qytaı shekarasynan aımaqtyń bas hatshysy Murat Másálim bastaǵan qazaǵy, qytaıy aralas bir top qushaq jaıa qarsy aldy. Sol kúni-aq aımaq ýálıi Qyzaıjan myrza qabyldap, Úkimet atynan syı-sııapat kórsetti. Biz bul saparda Sháýeshek shaharyn tamashalap qana qoımaı, Tarbaǵataı aımaǵynyń birneshe aýdandaryn araladyq. Zııaly qaýymmen kezdestik. Ártúrli jıyndarda, otyrystarda kóp nárse ashyq aıtyldy. Biz de kóńilimizde júrgen oılardy búkpesiz jetkizip, budan qyryq jyl buryn aýǵan elmen birge atajurtqa qalaı kóshkenimizdi áńgimelep berdik. Árqandaı el týǵan jerin tastap, bekerden-beker aýa kóshpeıdi. Bári de sol kezdegi solaqaı saıasat pen asyra silteýshiliktiń, asharshylyqtyń saldary. El aýdy, elmen birge biz de aýdyq. Atajurt Qazaqstanǵa barǵan soń kórgen, bilgenimizdi arqaý etip kórkem shyǵarmalar jazdyq. Men ásili, Shyńjań eliniń shyndyǵy jaıynda tuńǵysh roman jazǵan adammyn. Eki kitap shyǵardym. “Sońǵy kósh” – Shyńjań qazaǵynyń qalamynan týǵan alǵashqy roman. Keıin “Atameken”, “Taǵdyr” romandary týdy. Qazir bul shyǵarmalar Shyńjańdaǵy qazaq áde­bıetine ıgi áserin tıgizip, úlken yqpal jasaýda. Qytaıdaǵy zııaly qaýym qazir sol kezdegi saıasattyń qate ekenin qatań synǵa alýda. Jalpy Qytaı kompartııasynyń ózi 1960-1980 jyldar arasyndaǵy 20 jyldy bosqa ótken, zaıa ketken jyldar dep sanaıdy. Naýqanshyldyq pen asyra silteýdiń zardaptary týraly aıtyp ta, jazyp ta jatqan kórinedi. Meniń aıyrmashylyǵym, sol solaqaı saıasattyń qasiretin ózderinen jıyrma jyl buryn jazǵanym. Sol úshin de bıleýshi toptardyń shamyna tıip, jaqpaı qaldyq. Endi, mine, ol kezdegi dúnıe ózgerdi. Úkimet te basqa, tańdaǵan sara jolymyz da basqa. Endi aradaǵy burynǵy ókpe-nalany umytaıyq dedik eki jaǵymyz da. Qytaıda turyp jatqan bir jarym mıllıon qazaqtyń arman-múddesi, keleshegi jaıynda kóz júgirtip, oı saraptadyq.

Bul sapar osyndaı tosyn da jyly shýaqty, shyn yqylasty kezdesýlermen este qaldy.

– Kóz tanystaryńyzben de kezdesken shyǵarsyz? Aǵaıyn-týystaryńyz da bar bolar?

– O-o… Meniń birge oqyǵan sabaqtastarym, aǵaıyn-týystarym ol jaqta jetip jatyr. Olarmen de saǵynyshpen qaýyshyp, maýqymyzdy basqandaı boldyq. Meniń resmı oryndarmen mámilege kelýimdi týystarym qýana qabyldady.

– Siz osyndaı jylymyq kún bolady dep kútip pe edińiz?

– Dál taıaý arada bolady dep kútken joq edim.

– Sapardan sońǵy kóńil kúıińiz…

– Kóńilim jaılanyp, arqam keńip qalǵan sııaqty. О́ziń bilesiń, keıde jeke bireýmen ursysyp, renjisip qalsań da, kóńilińde dyq qalyp, janyńa batyp júredi ǵoı. Al búkil bir eldiń úkimetimen qyrbaı bolý adamǵa ońaı tımeıdi. Qaıta biz jas kezimizden ımperııalarmen teketiresip, etimiz úırenip alǵan. Atajurtqa arqa súıedik. Sonymen sezilmeı keldi. Al shyndyǵynda arǵy jaǵalaýda qalǵan elmen júzdesip, túsiniskenim, álgindeı qoshemet, qurmet kórgenim, qazirgi Qytaı saıasatyndaǵy oń ózgeristerdiń nátıjesi ekeninde kúmán joq.

– Qazir Qytaı eliniń ekonomıkalyq damýy álemdik rynokta serpindi, ári qarqyndy dep atala bastady. Qytaı serkeleri Den Sıaopın, odan keıin Szıan Szemın júrgizgen refor­malardyń nátıjesi sizge qaı deńgeıde kórindi? Kórshi memlekettiń jańa ǵasyr basynda jıyrma jylǵa belgilengen ekonomıkalyq jospary bekerden-beker bolmasa kerek?

– Biz barǵan sapar aldynda Qytaı Kompartııasynyń HVI sezi bolyp ótti. Mine, meniń aldymda Shyńjań ólkelik partııa komıtetiniń organy “Shyńjań gazeti” jatyr. QHR tóraǵasy Szıan Szemınniń sol sezde jasaǵan baıandamasy gazettiń tutas eki nómirine qatar jarııalanypty. Muqııat oqyp shyqtym. Baıandamanyń taqyryby “Jalpyjúzdik dóńgelek dáýletti qoǵam quryp, Júńgúshe sosıalızm isteriniń jańa jaǵdaıyn jarataıyq!” dep atalady. Osy taqyrybynan-aq kóp nárse ańǵarylyp tur. Shynynda da men Qytaı eliniń qatty ózgergenin qalalaryndaǵy kókpen talasqan záýlim ǵımarattarynan ǵana emes, áleýmettik turmys-tirshiliginiń bet-beınesinen de aıqyn sezindim. Muny sol elge jıi baryp kelip júrgen adamdar da aıtady. Qytaı reformasynyń qarqyny dúnıe júzinde aldyńǵy orynnyń birine shyǵyp otyrǵany anyq. Osy baıandamada aıtylǵanyndaı, qazir Qytaıdyń josparly jáne bazarly (naryqtyq) ekonomıkasy toǵyzynshy besjyldyqty sátti aıaqtap, onynshy besjyldyqty bastady. Baıqaısyz ba, bul elde josparly ekonomıka men bazarly ekonomıka ushtasyp otyr. Jan-jaqty oılastyryp, qapysyz júrgizilgen ekonomıkalyq saıasattyń nátıjesi Qytaı eliniń dúnıe júzi boıynsha altynshy orynǵa kóterilýine múmkindik berdi. Buryn kósh basyna emes, jýan ortaǵa jaqyndamaıtyn Qytaı ekonomıkasynyń dúnıe júzinde qatty nazar aýdartýy az jetistik emes. Qytaı eli 1989 jyldan beri, ıaǵnı, Szıan Szemın basqarǵan on úsh jylda zor jetistikke jetti. 1990-2000 jyldary aralyǵynda el ekonomıkasynyń ulttyq kirisi eki ese artqan. Orta eseppen jylyna 9,3 paıyz ósip otyrǵan. Bul óte úlken kórsetkish. Endi olar aldaǵy jıyrma jylda jalpy ishki ónimniń kólemin tórt ese ulǵaıtýǵa mindet qoıyp, soǵan baǵyttalǵan saıasatyn júrgizý ústinde.

Qazir siz Sháýeshek qalasyn tanymaısyz. Bir kezde aımaq ákimshiligi turǵan, HIH ǵasyrda salynǵan “Shanyshevtiń qyzyl úıi” dep atalatyn eki qabatty bir úı men kóne eskertkish ǵımarattar qatarynda birneshe meshit qana saqtalyp qalypty. Eski úıler buzylyp, zamanyna saı jańa ǵımarattar qaptap salynýda. Keremet qonaq úıler boı túzegen. Shalǵaıdaǵy Sháýeshek bolashaqqa qol sozyp, jańa qarqynmen órkendep jatqanyn kórip, bul jalpy Qytaı eline tán ózgeris bolar dep shamaladym.

– Bul eldegi reformalyq ózgerister baǵytyn bizdiń elimizde júrgizilip jatqan ekonomıkalyq reforma barysymen salystyra qaraǵanda ne aıtýǵa bolady?

– Biz kórshi turǵan elmiz ǵoı. Ekonomıkalyq reformany da bir mezgilde júrgizip jatyrmyz. Aıyrmashylyǵy, olar reformany bizden on jyldaı buryn bastady. Ýaqyt bederine salyp qarasaq, Qytaıdyń ekonomıkasy jıyrma jyl ishinde úlken sekiristermen alǵa qadam basyp barady. Shúkir, bizdiń elimizde de reformanyń jemisi kún ótken saıyn kózge kórinip, kóńilge senim uıalatyp otyr. Áıtkenmen, oraıy kelgende aıta keteıik, keıde dittegen jerden shyǵa almaı qalǵan jerimiz de bar ma dep qalamyn. Máselen, óz basym aýyl sharýashylyǵyndaǵy ózgerister men jalpy jekeshelendirýdi jan-jaqty oılastyryp, minsiz júrgizdik dep aıta almas edim. Áttegen-aılar kóp boldy. Biz agrarly el edik qoı. Qazaqtyń dalasyna syımaı jatqan baılyǵymyz bar edi. Myńǵyrǵan maldyń qadirin bilmeı azaıtyp aldyq. Muny moıyndaýymyz kerek. Qazir óndirisimiz damyp jatqanda, bul salada ketken kemshilikter de kórinip qalýda. Qap, áttegen-aı, degizetin ókinishterimiz az emes. Al qytaılar ekonomıkalyq reformany bizge qaraǵanda asyqpaı, oılanyp júrgizgen sııaqty. Olar ár ólkeniń bir aýylynda reforma synaǵyn júrgizip, onyń barysyn bir-eki jyl baıqap kórgen. Muny olar “Torǵaı operasııasy” dep ataı­dy. Munyń mánisi mynada: qustyń ishki qury­lysy men organızmin bilý úshin qus bitkendi soıý shart emes. Bir torǵaıdy soıyp, barsha qustyń qurylysyn bilýge bolady deıdi. Áýeli tájirıbe jasap alyp, qaıtkenimiz durys dep, zerttep alyp, jappaı reformany sonan soń bastaǵan. Jáne reforma bastar aldynda búkil zat múlikti shashaý shyǵarmaı tirkep, qatań esep júrgizgen. Qolda ne bar, qansha mal, qansha jan bar? Jyljymaıtyn múlik qansha degendeı. Olar reforma tusynda shyǵynǵa eshqandaı ushyramaǵan, talan-tarajǵa túspegen, joqtan bar jasap otyrǵan. Mal basy kemimegen. Sol sekildi zaýyt, fabrıkalardyń jumysyn da sátti júrgizgen. Olarda “Ashyq esik” de­gen saıası baǵyt bizdińshe ınvestısııa tartý má­se­lesi bar. Bul da tıimdi jolǵa qoıylǵan. Shetel kapıtaly quıylyp, álgi zaýyt-fabrıka on-on bes jyl jumys istep, sol ınvestısııasynyń qarjysyn eselep qaıtaryp alǵan soń, álgi kásiporyndardy sheteldikter Qytaıdyń ózine berip ketedi. On bes jylda qytaılyq ınjenerler men mamandar da jańa tehnıkanyń tilin bilip úırenip alady. Bas tizgin ózderinde bolady.

Ashyǵyn aıtqanda, biz 1962 jyly sáýir aıynda sol eldegi asharshylyqtan qashyp kelip edik qoı. Qazir sol Qytaıda toqshylyq. Jer betinde eń kóp halyq turatyn elde, ıaǵnı, 1,5 mıllıard adamdy asyraý bylaı tursyn, syrtqy rynokqa ózderiniń azyq-túligin shyǵaryp satý, kórshi elderdi nópir taýarǵa toltyryp tastaý qaı jaǵynan alyp qarasań da zor jetistik ekeninde daý joq. Osynyń bári iskerlikpen jasalǵan.

Bizde ne boldy? Menińshe, bizge naryqtyq ekonomıkaǵa kósher kezinde aqyl aıtqysh sheteldik keńesshiler kóbeıip ketti-aý deımin. Ártúrli eldiń modelin almaqshy bolyp, biraz bas qatyrdyq. Bizdiń ekonomıst ǵalymdarymyz dál osy reforma kezinde ózderin jaqsy qyrynan kórsete alǵan joq. Bilimi jetpedi me, álde batyldyǵy jetpedi me, áıteýir kóńildegisin aıtpaı buǵyp qaldy. Qazir bet alysymyz ońalyp, aıaq alysymyz túzeldi. Biraq, tájirıbesizdikten ketken nárseni taǵylym úshin jasyrmaı aıtyp otyrýymyz kerek.

– Eki el arasynda alys-beris, saýda-sattyq jyl ótken saıyn údemeli damyp, taýar aınalymy úlken qarjy kólemin qurap otyr. Bul ońdy jaǵdaı Qytaıda turyp jatqan qazaq baýyrlarymyzdyń ómirinen baıqala ma?

– Qatty baıqalady. Anyq seziledi. Biz Qytaı elimen tatý kórshilik, ózara dostyq sıpatynda buryn-sońdy bolmaǵan Shartqa qol qoıdyq. Shekaramyzdy bekemdep, aıqyndap aldyq. Munyń bári halyqaralyq saıasattaǵy zor jetistik bolyp tabylady. Sonyń áseri me, ol jaqta turyp jatqan aǵaıyndarymyzdyń hal-jaǵdaıy jaqsy. Qytaı memleketi qazaqtarǵa senimdi ult ári Qazaqstan dıasporasy retinde oń qabaqpen qaraıdy. Olardyń ótinish-tilegin, muń-muqtajyn aıaqasty etpeý qatań eskeriledi. Toqsan bes paıyz qytaı ulty turatyn memlekette mundaı yqylasqa ıe bolý kez kelgen ulttyń mańdaıyna jazyla bermesi anyq.

Qazaqtar jeke saýdany júrgizýge beıimdele bastaǵan. Qazaqstanǵa aǵylyp jatqan taýarlardyń birazyn bizdiń aǵaıyndarymyz alyp kelýde. Árıne, olardyń arasynda naryq zańdylyǵyna sáıkes baı, kedeı bolyp jiktelýi de baıqalady. Qazaqtar arasynda aýqatty adamdar da, kedeıshilikten qutyla almaı júrgen baýyrlarymyz da bar. Munyń bári de árkimniń jeke qabileti men tirligine baılanysty nárse ǵoı. Myna máseleni atap aıtýymyz kerek. Qytaı úkimeti qazaqtardyń óz tarıhı Otanyna qaıtýyna qarsy emes. Kerisinshe, bizdiń kóshi-qon máselesin retteıtin memlekettik organdar ol jaqtan keletin aǵaıyndardy kóptep qabyldaýdy uıymdastyra almaı otyrǵan sııaqty. Men 2003 jyly kvota boıynsha keletin bes myń otbasynyń keminde bir myńyn Qytaıdaǵy aǵaıyndarǵa bólý kerek qoı dep sanaımyn. Aıtqandaı, olardyń myna bir qamqorlyǵyn da aıtpaı ketýge bolmas. Bizdiń elimizge yqtııar hatpen kelip, turyp jatqan oralman aǵaıyndar Qytaıdan ózine tıesili zeınetaqysyn áli kúnge deıin alyp turady. Shetelge ketip qalǵan adamdarǵa zeınetaqysyn berip turatyn basqa qandaı el bar ekenin bilmeımin. Bul úlken adamgershiliktiń belgisi.

Jalpy eki el arasyndaǵy dostyq qarym-qatynastyń nyǵaıa túsýinen qazaqtar kóp paıda kórip otyr. Abyroı-bedeli ósip, Qazaqstandy arqalanyp ómir súrip jatyr. Qandaı da bir jasalyp jatqan qysym baıqalmaıdy. Tek shekaradan birden aǵylyp ketpesin dep ózimiz shektep otyrǵan sııaqtymyz. Bul aıtqanymyz – memlekettik organdardyń qulaǵyna altyn syrǵa.

– Qytaıda bizdiń aǵaıyndardyń arasynan ǵylym, ádebıet jáne óner salasynda tanylyp, elge eleýli bolǵan qandaı adamdar bar? Biz de ótken jyldyń sońyna taman Qytaı eline jýrnalıstik saparmen barǵan kezimizde Búkilqytaılyq halyq quryltaıynyń múshesi Sultan Janbolatuly degen jalǵyz qazaq depýtatymen Beıjińde kezdesip, tildesken edik. Taǵy kimder bar? Áıgili aqyn Tańjaryqtyń júz jyldyq merekesi qalaı atalyp ótilmek?

– Iá, ótken jyldyń belesinde eki eldiń qarym-qatynasynda kóp jaqsylyq ańǵaryldy. Dúnıejúzi qazaqtarynyń quryltaıyna Qytaıdaǵy qazaqtardan bedeldi delegasııa keldi. Ony Shyńjań-Uıǵyr avtonomııaly aýdanynyń partkom hatshysy Ashat Kerimbaıuly jáne úsh aımaqtyń ýálıleri basqaryp kelip, tarıhı basqosýǵa qatysty. Bul ózara senimdilik pen túsinistiktiń arqasy. Bizdiń de saparymyz sol saıasattyń jalǵasy ispetti. Ashat Kerimbaıuly ótken sezde Qytaı Kompartııasy Ortalyq Komıteti músheligine kandıdat bolyp saılandy. Buryn Janábil degen qandasymyz osy bıik laýazymǵa jetken edi. Bizdi osy saparǵa shaqyrǵan Tarbaǵataı aımaǵynyń ýálıi Qyzaıjan degen jigit te óte bedeldi, baısaldy azamat eken. Sirá, qutty qonaq bolǵan shyǵarmyz, sol jigit jaqynda Qazaq avtonomııaly oblysynyń basshysy bolyp taǵaıyndalypty. Qytaı tiline jetik, kez kelgen jaýapty qyzmetti atqaryp kete alatyn qazaq jigitteri az emes. О́ziń aıtqan Sultan Janbolatuly, marqum, ataqty ǵalym Nyǵmet Myńjanıdiń izin basyp, isin jalǵastyryp júrgen Jaqyp Myrzahan degen tarıhshy jigit te jurtqa tanymal. Kóp jyl boıy túrmeniń azabyn tartyp, ótken jyly bostandyqqa shyqqan 79 jastaǵy Qajyǵumar Shabdanuly óziniń jazǵan shyǵarmalaryn qaıta qarap, muralaryn jınaqtaý ústinde kórinedi. Shyńjań Jazýshylar odaǵyn basqarysyp júrgen Shamys Qumardan basqa, Batyrhan Qusbegın, Jumabaı Biláluly, Ǵapar Biláluly, Zadahan Myńbaı degen qalamgerlerdiń eńbekteri de kóptiń yqylasyna ıe bolǵan. Osy qatarly jazýshy, aqyn baýyrlarymyz az emes. Tek olardyń kitaptary qolymyzǵa túse bermeıdi. Teginde, Qytaıda qazaq halqynyń aýyz ádebıetin, folkloryn jınastyrý jaqsy jolǵa qoıylǵan. Sonyń bárin jınaqtap, bizde qaıta basyp shyǵarsa, nur ústine nur bolar edi.

– Siz sol jazýshylardyń bizde basylyp shyǵyp jatqan shyǵarmalaryn qalaı baǵalaısyz?

– Jalpy olarda ádebıetke saıasattyń yqpaly óte joǵary boldy. Bizde shúkir, erkindik bar ǵoı, saıasatqa baılanyp qalmaımyz. Sondyqtan ol jaqtaǵy jazýshylardyń shyǵarmalaryn iriktegende syn kózben qaraýymyz kerek. Olarda áli kúnge deıin saıasat aǵysymen júrgender de bar.

– Kezinde belgili ádebıetshi Qoıshyǵara Salǵarauly Qytaı arhıvinen qazaq tarıhyna qatysty kóptegen derekter taýyp, birneshe kitap shyǵardy. Osyǵan qalaı qaraısyz?

– Durys. Bul jerde óz tarıhymyzǵa qatysty bir sóz nemese bir derek bolsa da kádemizge jaratqanymyz teris emes. Qoıshyǵara onyń bárin jalǵyz ózi jasaǵan joq. О́zi de ony aıtyp júrgen shyǵar. Qytaı tilin biletin Beıjińdegi qazaq jigitteri kómektesip, ózderiniń qolda bar dúnıelerin berip, qaýymdasqanynyń nátıjesi. Degenmen, ol týyndylarǵa da sol kezeńderdiń tarıhı shyndyq bıiginen salǵastyra qarap, syn kózben baǵasyn berý kerek shyǵar.

Úlken óner jaǵynan ondaǵy qazaqtar eshkimnen kem túspeıdi. Qazir Astanada turyp jatqan Shuǵyla qyzymyz shalqyǵan bı mektebiniń bir talantty ókili. Maıra Muhamedqyzy álemge tanylǵan ánshi boldy. Kúı mektebiniń Beısembi, Áshim, Qaıraqbaı tárizdi ókilderiniń týyndylary zerttelip jatyr. Ásili, dıaspora bolǵan jerde ádebıet pen óner bola bermeıdi. Ulttyń uıyǵan jerinde ǵana ádebıet pen óner týyndaıdy. Siz Reseıde turatyn 1 mıllıonnan astam qazaqtyń arasynan shyqqan bir talantty jazýshyny ataı alasyz ba? Joq. О́ıtkeni ulttyq mádenıettiń dástúrli mektebi qalyptaspaǵan. Onyń esesine Monǵolııadaǵy 150 myń qazaqtyń arasynan nebir talanattar boı kórsetýde. Al Tańjaryqtyń 90 jyldyǵyn kezinde eki el bólek-bólek atap ótkenbiz. Klassık aqyn Tańjaryqtyń búkil shyǵarmasyn zerttep júrgen Orazanbaı Egýbaıdyń qurastyrýymen ótken jyly aqynnyń eki tomdyǵy jaryqqa shyqty. Nebári 44 jyl ómir súrip, onyń on jylyn túrmede ótkizgen ataqty aqynnyń 100 jyldyq merekesin eki el ádebıetshileri memleket deńgeıinde birlesip ótkizsek durys bolar edi.

– Siz osy sapardan soń Qytaıdaǵy qazaqtar taqyrybyna qaıta oralyp, kitap jazý oıyńyzda bar ma? “Sońǵy kóshtiń” jalǵasy bola ma?

– Jas bolsa kelip qaldy. Ýáde berý qıyn. Biraq oıymdy mazalap júrgen taqyryptar bar. Qashanda meniń keıipkerlerimniń ókshe izi Qytaıda jatady. Kóp jyldardan soń kindik qanyń tamǵan ólkege baryp, topyraǵyna aýnaǵanda, júrekti qozǵaıtyn jáıttar az emes. Bárin ýaqyt kórsetedi.

– Áńgimeńizge rahmet!

Meırambek TО́LEPBERGEN,
“Egemen Qazaqstan”. 

1 aqpan, 2003 jyl.