Osylaısha ákesiniń keńesimen oblys ortalyǵy Aqtaý qalasynan bes shaqyrym jerde «Ekzotıka qus álemi» dep atalatyn jeke sharýashylyq ashýdy qolǵa aldy. Qazirgi tańda ol Munaıly aýdanyndaǵy 2,5 gektar jerde ornalasqan sharýashylyqta ekzotıkalyq qustardy ósirýmen aınalysady.
Esenniń sharýashylyǵy Qytaı, Reseı jáne Afrıka elderinen ákelingen sırek kezdesetin qus túrlerin, túıequs, mysyr taýyǵy, bódene, qyrǵaýyl, taýystyń túrli tuqymy, úırek, taýyq, qaz ben kúrketaýyq jáne túrli tuqymdy úı qoıandaryn, sondaı-aq túıe ósirýmen aınalysady.
Sharýashylyq kólemi jyl saıyn ulǵaıyp keledi. Eki jyl buryn bes túıequs baǵýmen irgesi qalanǵan sharýashylyqta qazirgi tańda 1500 bódene, 1 myńǵa jýyq qaz, 30 qyrǵaýyl, túıequstyń 15 túri, jalpy 4350-deı qus bar.
Kásipti shyrq úıirip ketý ońaı bolǵan joq. Buǵan bir jaǵynan qustarǵa Mańǵystaýdyń qatal klımaty áser etse, ekinshiden sý, gaz syndy ınfraqurylymnyń joqtyǵy biraz qolbaılaý boldy. Ásirese bastapqy kezde qustardyń dertin anyqtap, tıisinshe emdeý isi de jóndi bolǵan joq. Arada ótken bir-eki jylda qustarmen kúndelikti aralasyp júrip, olardyń tuqymdyq erekshelikterin, minez-qulqy men tabıǵatyn jete bilý arqyly sharýashylyq ıesi de, mal dárigeri de biraz tájirıbe jınady. Búginde úırek-qazdarǵa haýyz salynǵan, bódenelerdi belgili bir temperatýra saqtalǵan ǵımaratta ustaıdy. Odan táýligine 800-ge deıin jumyrtqa alyp, saýdaǵa shyǵaryp otyr.
– Túıequstyń bir jumyrtqasy 1,5 kılo tartady. Qýyryp tamaq qylǵanda 16 adamǵa azyq bolady. Aqýyzy kóp – 24 paıyzǵa deıin barady, holesterın joq. Emdik qasıeti zor. Túıequs ózi 70 jyldaı ómir súredi. Júgirgende 70 shaqyrymmen bir saǵat boıy jyldamdyǵyn túsirmeıdi. Eti óte paıdaly. Boıy – 2,5 metr. Salmaǵy qazirdiń ózinde 120-140 kılo tartady. Tek etiniń ózi 40-45 kılo beredi, – deıdi sharýashylyqtyń únemi basy-qasynda júrip, aqyl-keńesi men kómegin aıamaıtyn Boranbaı. Onyń sózin kásipker uly Esen bylaı dep jalǵastyrdy:
– Iri qustardyń ósimi tez. Ár qustyń tamaǵy ártúrli. Arpa, bıdaı, qospa jem, barlyǵyn Qostanaıdan alamyz. Ásirese túıequstyń kútimi erekshe. Biraq qysta saq bolý kerek. Sebebi túıequs muzǵa shalynyp qulasa, aıaǵy synady. Terisi qoltyraýynnyń terisimen birdeı – baǵaly, sapaly. Túrli áshekeı buıymdar, aıaq-kıim, kıim-keshek daıyndaýǵa bolady. Taǵy bir ereksheligi, túıequstyń júnine shań jabyspaıdy. Qyrǵaýyldyń 10-ǵa tarta túri bar. Ishinde patsha, qyzyl altyn sııaqty keń taraǵan túrleri jáne lımon ári kúmis tústileri de kezdesedi. Jubynyń quny 10 myńnan bastap 100 myń teńgeden asady.
Sharýashylyqty tolyq meńgerip, ár qustyń tabıǵatyn zerttep-zerdelep alǵan Esen Boranbaev ákesimen, aǵa-apasymen birge aldyna zor mindetter qoıyp otyr.
Týrıstik áleýeti zor óńirde ekotýrızmdi damytyp, sırek kezdesetin qustar men úı jaǵdaıynda baǵýǵa bolatyn túrli qanattylardan quralǵan qustar baǵyn Qazaqstannyń kez kelgen turǵyny, sheteldik týrıster qalaǵan ýaqytynda tamashalap, tabıǵı taza ónimnen dám tatyp, demalatyn orynǵa aınaldyrýdy maqsat etken. Sondaı-aq etnoaýyl jobasyn damytýdy kózdep otyrǵan Boranbaevtar jylyjaı sharýashylyǵyn da qolǵa alǵan. Jylyjaıda tamshylatyp sýarý arqyly qııar men qulpynaı, qyzanaq ósiredi, 300 túp jemis aǵashyn otyrǵyzǵan. Qazir úsh myńnan astam qustan táýligine 1,5 myń jumyrtqa alyp, aımaqtaǵy barlyq saýda ortalyqtaryna ótkizýde. Túıetaýyq, qaz, úırek pen bódeneniń eti ishki naryqqa shyǵarylady. Reseıden ımporttalǵan jumyrtqalardyń baǵasy arzan bolǵanymen, jergilikti halyq otandyq ónimdi kóbirek alady eken.
Jıyrmadan astam adamdy jumyspen qamtyp otyrǵan kásipker Esen Boranbaev sapaly, baǵasy qoljetimdi otandyq ónimdi molaıtyp, el ekonomıkasynyń damýyna óz úlesin qosý úshin sharýashylyǵyn odan ári jetildirip, sharýashylyǵyn jańa oı, tyń bastamalarmen jan-jaqty ulǵaıta túsýdi oılaıdy.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazagstan»
Mańǵystaý oblysy
