Strategııanyń qurdasy ári tól balasy

Juma, 21 jeltoqsan 2012 6:55

Elimizdiń «Qazaqstan – 2030» damý josparynyń negizgi qaǵıdalarynyń merziminen buryn oryndalyp, «Qazaqstan – 2050»  jańa strategııalyq baǵdardy qabyldaýǵa baılanysty aǵymdaǵy jyldyń 14 jeltoqsanynda Elbasynyń  Joldaýyndaǵy «…Osy jyldar boıy biz tek alǵa adymdadyq!» degen sózderine Qazaeronavıgasııa» RMK ujymy ún qatysty.

Juma, 21 jeltoqsan 2012 6:55

Elimizdiń «Qazaqstan – 2030» damý josparynyń negizgi qaǵıdalarynyń merziminen buryn oryndalyp, «Qazaqstan – 2050»  jańa strategııalyq baǵdardy qabyldaýǵa baılanysty aǵymdaǵy jyldyń 14 jeltoqsanynda Elbasynyń  Joldaýyndaǵy «…Osy jyldar boıy biz tek alǵa adymdadyq!» degen sózderine Qazaeronavıgasııa» RMK ujymy ún qatysty.

Sebebi dál osy kúni ońtústik astana­da áýe qozǵalysyn basqarýdyń jańa avto­mattandyrylǵan «Ońtústik-Shyǵys» orta­lyǵy saltanatty túrde iske qosyldy. Osy­laısha, jer men stratosferanyń aralyǵyn qamtıtyn búkil respýblıka aýmaǵyndaǵy ushýlardyń qaýipsizdigine jaýap beretin elimizdiń Biryńǵaı ulttyq aeronavıgasııa júıesi jasaldy. Bul – sońǵy jeti jyldaǵy eńbektiń jemisi.

Dálirek aıtsaq, bul jobany «Qazaqstan – 2030» Strategııasynyń tól balasy dep ataýǵa bolady. Sebebi búginde TMD elderi men Orta Azııa aımaǵy elderinde teńdesi joq, Qazaqstan aspanyndaǵy áýe qozǵalysyn basqarýdyń biregeı avtomattandyrylǵan keshenin jasaý is júzinde 15 jyl buryn qolǵa alynǵan edi. Ol kezde eldiń aeronavıgasııalyq qyzmetteri derbes memlekettik kásiporyndarǵa bólinip berildi. Alaıda eldiń damýynyń aldaǵy jıyrma jyldyq taǵdyryn sheshken tarıhı qujat 1997 jyly qabyldanysymen, bul is qarqyn alyp, alǵa basty.

El Prezıdenti óz Joldaýynda aıtqandaı: «Osy jyldar boıy tek alǵa qadam basqa­nymyzdy jaqsy bilesizder. Bizde árdaıym naqty jospar bolatyn». Osy tusta Ulttyq aeronavıgasııa júıesin jasaý jobasynyń júzege asý tarıhy da jospardan tys qalǵan joq.

Bastapqyda 1995 pen 2005 jyldar ara­ly­­­ǵynda Qazaqstanda salanyń álem­dik stan­darttaryndaǵy eń zamanaýı teh­no­­­­­lo­­gııalardy qabyldaýǵa qabiletti aero­navıgasııalyq ındýstrııanyń myqty bazalyq ın­fraqurylymynyń josparly qalyptasýy júzege asty. Sondaı-aq zııatkerlik deńgeıi búgingi kúnniń talaptaryna saı kelip, udaıy óz betinshe jetildirilip otyratyn tıisti maman qoryn daıyndaý boıynsha ter tógildi.

Osydan keıin ǵana  ushýlardyń qaýip­sizdigine jáne búkil el aýmaǵyndaǵy áýe qoz­ǵalysynyń ońtaıly uıymdastyrylýyna jaýapty úsh aımaqtyq dıspetcherlik ortalyq satyly túrde salynyp iske qosyla bastady.

Osy biregeı nysandardyń árqaısysynyń qurylysyna eki jyl ýaqyttan ketti. Asta­nadaǵy Áýe qozǵalystaryn basqarý ortalyǵy 2005 pen 2007 jyldar aralyǵynda salyndy. Dál osyndaı ortalyq Aqtóbede 2007 men 2009 jyldar aralyǵynda turǵyzyldy. Jáne Ulttyq aeronavıgasııa júıesin qurýdyń sońǵy tuıyqtaýshy satysy – Almaty ortalyǵynyń qurylysy 2010 jyly bastalyp, aǵymdaǵy jyldyń sońynda aıaqtaldy.

Sondaı-aq, árbir kelesi saty ózine deıingi kezeńderdiń jetistikterin qamtı bildi.

Osynyń barlyǵy memlekettik nemese sheteldik ınvestısııalardyń kómeginsiz, ká­sip­orynnyń óz qarajaty esebininen júzege asty.

Bul jobanyń aýqymdylyǵyn túsiný úshin Almatydaǵy áýe qozǵalysyn basqarýdyń avtomattandyrylǵan júıesi ortalyǵynyń taktıkalyq-tehnıkalyq sıpattamasyna kóz júgirtý jetkilikti. Bul keshen ǵımaratynyń óndiris aýmaǵy 7 326 sharshy metrdi quraıdy. Dıspetcherlik munaranyń bıiktigi 45 metrge jetedi. Ortalyqtyń jaýaptylyq aýmaǵy 1 mln. sharshy shaqyrymdy qamtıdy. Ortalyq respýblıkanyń Almaty, Balqash, Qyzylorda, Taldyqorǵan, Taraz,  Semeı, Shymkent, О́s­­kemen qalalaryndaǵy segiz áýejaıdy ba­­qylaýynda ustaıdy. Al jaýaptylyq aýma­ǵyndaǵy áýe joldarynyń uzyndyǵy 32 323 shaqyrymǵa sozylady.

Alaıda barlyq úsh áýe qozǵalysyn basqarý ortalyqtaryn iske qosý barysynda eldiń aero­navıgasııa júıesin jetildirý jáne ja­ńashalandyrý úderisi toqtap qalǵan joq. «Qaz­aeronavıgasııa» RMK zamanaýı aero­­navıgasııalyq qondyrǵy óndiretin jetekshi álemdik fırmalarmen 2025 jylǵa deıin barlyq apparattyq-baǵdarlamalyq keshenge tehnıkalyq qyzmet kórsetý boıynsha kelisim-shart jasasty.  Bul Ulttyq áýe qozǵalysyn basqarý júıesi tehnıkalyq ahýalynyń  tutas amortızasııalyq kezeń boıy ózgergish talaptar deńgeıinde saqtalýyna kepildik beredi.

14 jeltoqsan kúni Almaty Áýe qozǵalysyn basqarý ortalyǵynyń ashylý rásiminde sóz sóılegen qurmetti qonaqtyń biri, Ha­lyqaralyq IATA avıasııalyq uıymynyń Eýrazııalyq aımaqtyq keńsesi dırektorynyń ınfraqurylym jónindegi orynbasary Dmıtrıı Kosolapov aıtqandaı, áńgime Qazaqstannyń aeronavıgasııalyq keshenin jańashalandyrý týraly bolyp otyrǵan joq. Onyń pikirinshe, jobanyń Almatydaǵy bitirýshi satysyn iske qosý arqyly Qazaqstan Respýblıkasynda Orta Azııa aımaǵynda teńdesi joq áýe qozǵalysyn basqarýdyń túbegeıli jańa júıesi paıda boldy.

German aeronavıgasııalyq qyzmetiniń tóraǵasy ári bas atqarýshy dırektory Dıter Kaden qazaqstandyq aeronavıgasııalyq júıeniń tıimdiligi men senimdiliginiń tolyqtaı eýropalyq standarttarǵa saı keletinin aıtty. Keıbir jekelegen parametrleri boıynsha, tipti, Eýropanyń keıbir elderin basyp ozady.

Sondaı-aq «Qazaeronavıgasııa» RMK bas dırektory Sergeı Qulnazarov aıtqandaı, qazirgi aeronavıgasııalyq keshen respýblıkanyń áýe keńistigindegi áýe qozǵalysy qarqynynyń on eselengen deńgeıin qamtamasyz etýge qabiletti. Jańa tehnologııalyq sheshimder, atap aıtqanda, «Munara» dıspetcherlik pýnkt­­teriniń aımaqtyq áýe qozǵalysyn basqarý ortalyqtarynyń qu­ramyna enýi, bir baǵdarlamalyq júıe arqyly ulttyq áýe keńistigi sheńberindegi ushýlardy uıym­dastyrýdyń úsh ortalyǵyn qamtý – júıeniń basty jańalyqtary osy.

Osynyń barlyǵyna respýblıkanyń bú­kil aýmaǵy boıynsha júzege asyrylatyn áýe qozǵalystaryn ońtaıly ári qaýipsiz uı­ymdastyrýdy mindettegen biryńǵaı avto­mattandyrylǵan keshen aıasynda qol jetkizilip otyr.

Jalpy, áýe qozǵalysyn uıymdastyrý úderisindegi jańa tehnologııalardyń róliniń qanshalyqty mańyzdy ekenin aıtpasa da túsinikti. Mysaly: bir áýejaı jańa ushý-qoný jolaǵyn (úshinshisin) salady da, saǵatyna 60-65 áýe kemesin qabyldaý múmkindigine ıe bolady. Ekinshi áýejaı negizinen ǵaryshtyq bazalaýdyń navıgasııalyq júıesine súıenetin zamanaýı tehnologııalardy qoldana otyryp, eki jolaqpen saǵatyna 90 áýe kemesin qabyldaý qarqynyna qol jetkizedi. Qazirgi tańdaǵy jaǵdaıat osyǵan saıady. Aıyrmashylyqty salystyryp qarańyz.

Qazaqstannyń óz aýmaǵynda halyqaralyq «EKSPO-2017» kórmesin qabyldaý quqyǵyna qol jetkizgenin eskersek, munyń mańyzy arta túsedi.

«Qazaeronavıgasııa» RMK basshysy Sergeı Qulnazarovtyń Almatydaǵy Áýe qozǵalysyn basqarý ortalyǵynyń ashylý saltanatyna kelgen jýrnalısterge, elimizdiń biryńǵaı ult­tyq júıesiniń qazirgi tańda iske qosylǵan, «EKSPO-2017» qonaqtaryna kórsetýge tolyq­taı daıyn kólik ınfraqurylymyndaǵy alǵashqy nysan ekenin maqtanyshpen aıtýynyń jóni bar.

Qazaqstan áýe keńistigindegi áýe qozǵa­ly­synyń qarqynyn arttyrýǵa baılanysty áýedıspetcherlik qyzmet taraptarynan eshbir shekteý joq.

Vıktor GÝMNIKOV.

ALMATY.