Ekonomıka ósimi 4 paıyzdan asty
– Jalpy 2018 jyldyń kórsetkishteri ekonomıkanyń barlyq salasynda jaqsy dep aıtýǵa bolady. Sonyń nátıjesinde halyqqa áleýmettik qyzmet kórsetetindeı jaǵdaı boldy. Atap aıtsaq, ekonomıkanyń ósimi 4 paıyzdan asty. Bul jalpy dúnıejúzilik ortasha ósimnen joǵary. Negizinen saýdada – 7,6, kólikte – 4,5, ónerkásipte 4 paıyzdan astam ósim bar. Inflıasııanyń ótken jylǵy kórsetkishi 5,3 paıyzdy qurady. Solaı dep josparlaǵan edik. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 17 paıyzdan asty. Bul da jaqsy kórsetkish dep aıtýǵa bolady. Atalǵan ekonomıkalyq kórsetkishterdiń barlyǵy halyq turmysyn jaqsartyp, naqty tabysynyń artýyna óziniń úlesin tıgizedi, – dedi Prezıdent.
Otyrysta elimizdiń ótken jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndysy men bıylǵy jospary jaıynda baıandaǵan Úkimet basshysynyń orynbasary Erbolat Dosaev Elbasynyń ótken jyly jeltoqsanda «Saryarqa» gaz qubyrynyń qurylysyn bastaýǵa ruqsat bergenine toqtaldy.
– Búginde qurylysty qarjylandyrýdyń máseleleri sheshilip, bas merdiger anyqtaldy. Jobany júzege asyrý men gaz qubyryn paıdalaný kezeńinde 1 900-ge jýyq jańa jumys orny qurylady, – dedi E.Dosaev.
Ol 2018 jyldyń 1 shildesinen «7-20-25» ıpotekalyq baǵdarlamasy bastalyp, osy baǵdarlama boıynsha 43, 7 mlrd teńge somasyna 3 600 nesıe berilgendigin, jalpy 92 mlrd teńgeden astam somaǵa ótinimder kelip túskendigin aıtty. Sonymen qatar ózin-ózi jumyspen qamtyǵan 2,7 mln adamnyń arasynda 1,8 mln adamnyń mártebesi ózektendirilgenin jetkizdi. Qalǵan 900 myń adam boıynsha tıisti jumystar jalǵasýda jáne osy baǵyttaǵy sharalar jyl sońyna deıin aıaqtalady.
– Kórdińizder me, bul problemany sheshýge bolady. Kóp jyldan beri ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar máselesi aıtylyp kelgen edi. Endi bul jumyspen tyńǵylyqty aınalysqannan keıin, máselege qatysty laıyqty sheshim shyǵarýǵa bolady, – dedi Elbasy Úkimet basshysynyń orynbasary E.Dosaevqa qarata aıtqan sózinde.
– 90 mln tonnadan astam munaı men 55 mlrd tekshe metrden astam gaz óndirildi. Munaı óńdeıtin barlyq úsh zaýytty jańǵyrtý jumystary aıaqtaldy. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha negizgi munaı ónimderine bólshek baǵa ósimi baıqalǵan joq. Bıyldan bastap benzın, dızel otyny, avıakerosın men bıtýmge ishki qajettilik qamtamasyz etiledi, – dedi E.Dosaev.
О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha atalǵan sektordaǵy ishki jalpy ónimniń ósimi 4,1 paıyzdy qurap, onyń 70 paıyzy shıkizattyq emes sektordyń esebinen qamtamasyz etilgen.
Premer-Mınıstr orynbasarynyń sózinshe, sıfrlandyrýǵa qatysty densaýlyq saqtaý salasynda birshama jetistik bar. Osynyń nátıjesinde emhanalardaǵy kezek kútý azaıǵan.
– Emhanalardaǵy kezekti tómendetý men qoljetimdilikti arttyrý úshin 1 142 jańa dárigerlik ýchaske, 97 bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysany quryldy. Sonymen qatar dáriger qabyldaýyna onlaın rejimde jazylý engizildi. Nátıjesinde, búginde emhanalardaǵy adam kezegi eki esege tómendedi, – dedi E.Dosaev.
Onyń aıtýynsha, azamattardyń 90 paıyzynda elektrondy densaýlyq pasporttary bar. Sáıkesinshe, eldegi barlyq medısınalyq mekemeler elektrondy qujat aınalymyna tolyq kóshti.
Munan keıin sóz alǵan Ulttyq bank basshysy Danııar Aqyshev: – Joldaýda belgilengen tapsyrmalar aıasynda ekonomıkanyń basym baǵyttaryn qoldaý úshin 600 mlrd teńge nesıe berý mehanızmi iske qosyldy. Jobalardy qarjylandyrý mehanızmderi bekitilip, alǵashqy bank nesıe berýdi bastap ketti. Alaıda 600 mlrd teńgelik bul baǵdarlamadan bólek, Ulttyq bank aqshalaı nesıe berý saıasatynyń tıimdiligin arttyrý jumysyn kúsheıtedi. Ulttyq bank atalǵan sektordy álsiz ári tıimdiligi tómen bankterden tazartý jumysyn júrgizdi. Buryn aıtqanymyzdaı, biz ótken jyldardyń qatelikterin eskere otyryp, zańnamalyq turǵyda jumystyń qatal erejesin engizdik, – dedi.
Uzaq merzimdi bıznes-jobalarǵa 600 mlrd teńge
Ulttyq bank tóraǵasynyń sózin tyńdaǵan Memleket basshysy bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan 600 mlrd teńge uzaqmerzimdi jobalarǵa jumsalýy kerektigin tilge tıek etti.
– Naqty osy qarajatty qandaı nysandarǵa jumsaıtynymyzdy aıqyndadyńyzdar ma?, – dep surady Prezıdent.
Memleket basshysynyń bul suraǵyna Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaev jaýap berdi.
– Biz «Atameken» UKP jáne negizgi memlekettik organdarmen birge taýarly pozısııalardy da aıqyndadyq. Soma belgilendi. Qatysýshylar daıyn. Aqpan aıynan bastap belsendi túrde nesıe berýge daıynbyz, – dedi.
Memleket basshysy naqty jumys atqarý kerektigin eskertti. – Eger kezinde nesıe alǵan álsiz kompanııalarǵa beretin bolsańyzdar, aqsha joq bolyp ketedi de, bankter qolaısyz jaǵdaıda qalady. Tek óz jumysyn kórsete bilgen kompanııalarǵa ǵana berý kerek. Biz bul týraly áli sóılesemiz, – dedi N.Nazarbaev.
D.Aqyshev ótken jyly «7-20-25» baǵdarlamasy iske qosylǵandyǵyn, endigi kezekte, nesıe berý aýqymyn keńeıtýdi josparlap otyrǵandaryn, 2019 jyly Ulttyq bank Qazaqstan azamattary otandyq kólikti satyp ala alatyndaı jedel túrde baǵdarlama ázirlep, nesıe berýge daıyn ekendigin jetkizdi.
– Bul is te «7-20-25» baǵdarlamasynyń úlgisine súıene otyryp jumys isteıdi. Atalǵan bastama ımportty almastyrýǵa serpin berip, ımporttyq taýarlardyń jaǵymsyz sıpatta ósýin toqtatady, – dedi ol.
О́z kezeginde Prezıdent bul avtomobıl ónerkásibine oń áserin tıgizetinin atap ótip, bastamaǵa qoldaý bildiretinin aıtty.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń málimdeýinshe, bazalyq metaldarǵa qatysty álemdik baǵanyń tómendeýine, negizgi saýda áriptesterge qatysty sanksııalarǵa jáne basqa da syrtqy faktorlarǵa qaramastan, 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha el ónerkásibi 4,1 paıyzǵa ósti. Bul taý-ken sektorynyń 4,6 jáne óńdeýshi ónerkásiptiń 4 paıyzǵa ozyq qarqynmen ósýi esebinen oryndaldy. О́nerkásip salasy boıynsha óńirler arasynda Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola oblystary men Astana qalasy kósh bastap keledi.
– Indýstrııalandyrý baǵdarlamasyn iske asyrý kezeńinde jalpy quny 7,9 trln teńge bolatyn 1 250-den astam joba iske qosylyp, 120 myń turaqty jumys orny quryldy. Al 2018 jyly quny 1,3 trln teńge bolatyn 100 joba iske qosylyp, 13 myńnan astam turaqty jumys orny ashyldy, – dedi J.Qasymbek. Onyń aıtýynsha, 2019 jyly jalpy somasy 1,1 trln teńge bolatyn 120-ǵa jýyq jobany iske qosý josparlanǵan, bul jobalar boıynsha 20 myń turaqty jumys orny qurylmaq.
Mınıstrdiń dereginshe, 2018 jyly bir turǵynǵa turǵyn úıdi berý 0,68 sharshy metrdi qurady. Bul TMD elderiniń ishinde eń joǵary kórsetkish. 113 myńnan astam otbasynyń turǵyn úı jaǵdaıy jaqsardy, onyń ishinde memlekettik qarajat esebinen 14 myńnan astam otbasy jalǵa beriletin jáne kredıttik turǵyn úımen qamtamasyz etildi. Barlyq óńirde turǵyn úıdi berý boıynsha oń serpin baıqalady.
Elbasy turǵyn úı qurylysynda otandyq materıaldardy paıdalaný el ekonomıkasynyń lokomotıvi bolyp sanalatyndyǵyn basa aıtty.
– О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha qurylystaǵy qazaqstandyq qamtý úlesi 77 paıyzdy qurady. Osyǵan baılanysty deńgeı 2017 jyly 5 paıyzǵa, onyń ishinde turǵyn úı qurylysy boıynsha 86 paıyzǵa artty, – dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Prezıdent tapsyrmasy boıynsha alǵashqy ulttyq tómen bıýdjetti Fly Arystan avıakompanııasyn iske qosý josparlanǵan. – Alǵashqy jyly 1 mln jolaýshyǵa deıin tasymaldaý josparlanýda, bul «Eır Astananyń» baǵasynan 2 ese tómen, – dedi J.Qasymbek.
Elbasy «Nurly jol» baǵdarlamasy aıaqtalǵannan keıin birden oblysishilik, aýdanishilik joldardy salýǵa oıysý kerektigin eskertti.
– 2025 jylǵa qaraı jergilikti joldardyń 85 paıyzy jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıda bolady dep kútilýde, – dedi mınıstr osy boıynsha atqarylatyn jumystardy baıandaı kele.
AО́K álemdik suranysqa daıyndalýy kerek
Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mirzaq Shókeev ózi jetekshilik etetin sala jumysyna toqtaldy.
2018 jyly agroónerkásiptik keshendegi eńbek ónimdiligi bir jumyspen qamtylǵan adamǵa shaqqanda 2 mln 5 myń teńgeni qurady, bul 2017 jylmen salystyrǵanda 23 paıyzǵa joǵary» degen ol ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha bıdaıdyń ár gektarynan – 12,5 myń teńge, rapstan – 57 myń teńge, kúnbaǵys pen zyǵyrdan – 22 myń teńge, sýarmaly jerlerde de maqtanyń ár gektarynan – 300 myń teńge, kartop pen kókónisten – 1 mln teńge, baqsha daqyldarynan – 1 mln teńge jáne jemis-jıdekten 10-11 mln teńge tabys alynǵandyǵyn aıta kele, osynyń mysalynda tıimdilikti eskere otyryp, qazirdiń ózinde egisterdiń qurylymy ózgergendigin, 2018 jyly maıly tuqymdardyń jalpy jınalymy 2,7 mln tonnany quraǵandyǵyn aıtty. Qazaqstan zyǵyr óndirý boıynsha alǵash ret álemde 1-orynǵa ıe boldy, onyń kólemi 930 myń tonnaǵa deıin jetti.
Osyǵan oraı Elbasy myna máseleni eskertti: – Aýyl sharýashylyǵy salasy bolashaqta ekonomıkany damytýdyń negizgi draıveri bolatynyn únemi aıtyp júrmiz. Barlyq elder ózderiniń jerlerin ıgerip boldy. Dúnıe júzinde áli ıgerýge bolatyn jer Qazaqstan, Reseı, Ýkraınada qaldy, – degen Elbasy aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalaný qajettigin atap ótti.
– Eger de barlyq elder AQSh-taǵy sekildi azyq-túlikti kóbirek tutynatyn bolsa, álemdegi azyq-túlik 2,5 mlrd adamǵa ǵana jetedi. 2040 jyly jer betinde 8,9 mlrd halyq bolady. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy ónimderine suranystyń artýyna baılanysty barlyǵy bizge keledi. Osy úrdisterge daıyndalý kerek. Aýyl sharýashylyǵy salasynyń áleýetine jekeleı qaraý qajet. Qansha qarjy kerek bolsa, sony bereıik. Biraq naqty nátıjege qol jetkizý kerek, – dedi Memleket basshysy Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevqa qarata aıtqan sózinde.
О́.Shókeev elimizdiń soltústik óńirlerinde sýarmaly jerlerdi kóbeıtýge qatysty sharalar iske asyrylatynyn baıandady.
– Iri jekemenshik kompanııalar memlekettik-jekeshelik áriptestik negizinde jerlerdi melıorasııalaýǵa qatysýǵa daıyn. О́tken 10 jylda elde jylyna ortasha eseppen 2-3 myń gektar sýarmaly jer aınalymǵa engizilgen bolsa, 2018 jyldyń ózinde 65 myń gektar jer paıdalanýǵa berildi, – dedi О́.Shókeev.
О́ńirlerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jaıynda Jambyl men Batys Qazaqstan oblystarynyń ákimderi Asqar Myrzahmetov pen Altaı Kólginov sóz aldy.
Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda mınıstrlerdiń baıandamalary tyńdalǵan soń, Elbasy ekonomıkanyń barlyq salasyndaǵy ındıkatorlardy atap kórsetip, qaı baǵytqa basymdyq berý kerektigin, qandaı kem-ketik tustardyń oryn alǵandyǵyn jipke tizdi. Aldymen Memleket basshysy Úkimet pen Ulttyq bank jáne oblys ákimderi ótken jyly aıtarlyqtaı jumys júrgizgenin, oń nátıje damýdyń ońtaıly kórsetkishterine qol jetkizýge múmkindik bergenin atap ótti.
– Eń tómengi jalaqy mólsheri 1,5 esege ósti. 500 myńǵa jýyq adam jumysqa ornalastyryldy, 113 myń otbasy jańa baspana aldy. Kásipkerlik úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaldy, − dedi Prezıdent.
Sonymen qatar álemdik ekonomıkadaǵy úrdisterge nazar aýdaryp, ekonomıkalyq ósý qarqynyn odan ári qamtamasyz etý qajettigin atap ótti.
− О́tken jyly memlekettik áleýmettik saıasatty júıeli túrde qaıta qaraý bastaldy. Bes áleýmettik bastama, jaqynda Qazaqstan halqyna Joldaý jáne jastar úshin qabyldanǵan áleýmettik paket sheńberinde barlyq qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń artýyn qamtamasyz etýge zor qarajat jumsalady. Búginde barlyq elder áleýmettik shyǵystardyń ulǵaıýyna múmkindik bere almaıdy, − dedi N.Nazarbaev.
ShOB-tyń damýyna ákimder jaýapty
Elbasy budan bylaı halyqtyń tabysy men ómir súrý sapasy memleket tıimdiliginiń basty ólshemine aınalatynyn jáne ár mınıstr men ákimniń jumysy osy boıynsha baǵalanatynyn atap ótti. Otyrys barysynda Prezıdent barlyq baǵdarlamalyq qujattardyń oryndalý barysy men nátıjelerine jeke toqtaldy.
−Ult josparynda memlekettiń rólin tómendetýge, jeke bıznesti damytýǵa, básekelestik pen zańnyń ústemdigine negizdelgen ekonomıkanyń jańa modelin qalyptastyrý mindeti qoıylǵan. IJО́-niń ósýi, eń aldymen, tıimdilikti, eńbek ónimdiligin arttyrý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti kúsheıtý esebinen júrgizilýi tıis. Sońǵy jyldary ekonomıkadaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń úlesi 25-27% deńgeıinde qalyp otyr. Bul kórsetkishti 2025 jylǵa qaraı 35%-ǵa jáne 2050 jylǵa qaraı keminde 50%-ǵa jetkizý kózdelgen, − dedi N.Nazarbaev.
Elbasy bıznestiń jol kartasy aıasynda memleketten 385 mıllıard teńge bólingenin, 20 myńnan astam jobaǵa qarjylaı qoldaý kórsetilgenin, 180 myńǵa jýyq kásipker tıisti oqýdan ótkenin atap ótti. Dese de osy saladaǵy birqatar máselelerdiń sheshimin tappaı otyrǵanyn, keı óńirlerdiń kórsetkishi tómen ekenin de basa aıtty.
– Damý úshin úlken áleýet bar. Mysaly, tek retteletin satyp alý kólemi 11 trıllıon teńgeden asady. Sarapshylar quny 1 trıllıon teńge bolatyn ımporttalatyn taýarlar men qyzmetterdi ishki óndirispen almastyrý múmkindigin baǵalaıdy. Sonymen qatar Pavlodar jáne Túrkistan oblystarynda shyǵarylǵan ShOB óniminiń kólemi tómendedi. Úkimetke ákimdermen birlese otyryp, talqylaýdy tapsyramyn. Ár ákim shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna jeke jaýap beredi. Úkimette Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaev jeke jaýap beredi, − dedi Prezıdent.
Osy rette ekonomıkaǵa memlekettiń qatysý jáne básekelestik naryqtardy keńeıtý máselelerine jeke toqtalyp, monopolııaǵa qarsy qyzmettiń jumysy básekelestik naryqty qalyptastyryp, bıznesti keńeıtý ekenin jetkizdi.
− Jeke sektor ekonomıka ósýiniń jáne eńbek ónimdiliginiń negizgi draıveri bolýy tıis. Árbir ákim óńir ekonomıkasynyń qandaı qurylymy bolatynyn, damý qandaı salanyń esebinen ekenin, qandaı baǵyttar jumys oryndaryn jáne halyqtyń tabysyn qamtamasyz etetinin naqty kórsetýi tıis, − dedi Memleket basshysy.
Osyǵan oraı oblys ákimderine «Atameken» UKP-men birlesip, óńirdi damytý perspektıvasy aıasynda jumys oryndaryn qurýǵa baǵyttalǵan árbir oblystyń damý josparyn qalyptastyrý tapsyryldy. Eksport qurylymyndaǵy qaıta óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń úlesin arttyrýdyń jáne halyq úshin áleýmettik mańyzy bar taýarlarǵa tarıfter men baǵalardy baqylaýdy qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyn atap ótip, mal sharýashylyǵyn damytý jáne ishki naryqty otandyq óndiristiń aýyl sharýashylyǵy ónimderimen qamtamasyz etý máselelerine erekshe nazar aýdardy. Elbasy sondaı-aq ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn júzege asyrý qorytyndylary men negizgi kapıtalǵa ınvestısııa tartý prosesine toqtaldy.
– Indýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy aıaqtalýda. О́nerkásipti damytýda mańyzdy ról atqarǵan 1250 joba iske asyryldy. Eldi úshinshi jańǵyrtý úshin negizgi kapıtalǵa jylyna IJО́-ge 30%-dan astam deńgeıde ınvestısııalar tartý qajet. Sońǵy jyldary bul kórsetkish 20%-dan kem. IJО́-ge qatysty kredıtterdiń úlesi de tómen bolyp qalýda − 25% deńgeıinde. Áńgime naqty sektorǵa ınvestısııalardyń jetispeýi týraly bolyp otyr. Ulttyq bank belsendilik tanytyp, ekonomıkalyq ósýge járdemdesýi kerek, – dedi Elbasy.
Bul rette, Memleket basshysy naqty sektor men ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrý boıynsha júıeli sheshimder ázirleýdi, sondaı-aq damyǵan elderdiń ınvestorlaryna basa nazar aýdara otyryp, ınvestısııalardy tartýdyń keshendi ekojúıesin qurýdy tapsyrdy.
– Árbir salalyq mınıstrlikte, ákimdikterde, ulttyq kompanııalarda ınvestısııalyq jumys pen eksportqa jeke jaýap beretin naqty orynbasardy bekitý qajet. Úılesimdi jumys úshin tıimdi ózara is-qımyldy qurý qajet. Biz 500-den astam jańa ónim túrin shyǵaramyz, eksport álemniń 110 elinde júzege asyrylýda. Alaıda, ekonomıka qurylymyna naqty áser ete alatyn jobalar az. Joǵary óńdelgen ónim eksportynyń kólemi is júzinde ózgerissiz qalady, − dedi Memleket basshysy.
О́ńiraralyq joldarǵa basymdyq beriledi
Elbasy erekshe atap ótken salalardyń biri – qarjy sektory. Eldiń qarjylyq jáne bank júıesindegi jaǵdaı kúrdelenip, sońǵy 3 jylda bankrotqa ushyraǵan kásiporyndar sany 2 esege, ıaǵnı 3,7 myńǵa deıin ósken. Qazir olardyń qaryzy 4 trıllıon teńgeden asady. Elimizde berilgen nesıelerdiń basym bóligi shaǵyn kásipkerlikke tıesili. Memleketten nesıe alǵan kásipkerlerdiń qaryzdy qaıtarý úshin menshik kapıtaldary jetpeıtindigi anyqtalyp, boryshkerler tizimi artyp otyr. Osy rette, Memleket basshysy bankrottyq rásimderdi ońaılatýdyń jáne olardyń ashyqtyǵyn arttyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
− 5 jyl ishinde zańnamaǵa 30-ǵa jýyq ózgerister engizilse de jaǵdaı jaqsarmaı otyr. Bankrottyq rásimi qarjylyq saýyqtyrý múmkin bolmaǵan kezde qoldanylady. Osy máselelerdi naqty jáne júıeli túrde sheshý Premer-Mınıstr B.Saǵyntaevqa tapsyrylady, − dedi Prezıdent.
Bul rette, kóleńkeli ekonomıkamen kúres sharalary da nazardan tys qalǵan joq. Elbasy 3 jyl ishinde kóleńkeli ekonomıkanyń úlesin keminde 40%-ǵa qysqartý mindeti qoıylǵanyn eske saldy.
− Zańdy tulǵalar úshin bankter arqyly qolma-qol aqsha alýdyń shekti kólemin belgileý múmkindigin zertteý qajet. Úkimet jeke tulǵalar úshin negizgi qaryzdy tólegen jaǵdaıda aıyppuldan bosatyp, salyq amnıstııasyn júrgizýi kerek, − dedi Memleket basshysy.
Halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrý máselesine erekshe kóńil bóle otyryp, Qazaqstan Prezıdenti Úkimet pen ákimdikter aldyna birqatar mindetter qoıdy.Onyń ishinde oblystyq jáne aýdandyq joldardy salýǵa nazar aýdaryp, óńirlerdi ınfraqurylymdyq damytý sharalaryn jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵyn aıtty.
− Meniń tapsyrmam boıynsha Prezıdent Ákimshiligi áleýmettik zertteýlerdiń nátıjeleri negizinde eldiń problemalyq máseleleriniń kartasyn jasady, onda árbir aımaq boıynsha júıeli jáne ınfraqurylymdyq problemalar belgilengen. Joldardyń, aýyldy sýmen jabdyqtaý, aýrýhanalardyń, mektepterdiń, TKSh men jelilerdiń jaǵdaıyn sheshý úshin jumys isteý qajet, – dedi Elbasy.
Jastar baspanamen qamtylýy tıis
Nazarǵa ilikken mańyzdy mindetterdiń biri – turǵyn úımen qamtamasyz etý. Memleket basshysy óz sózinde «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha turǵyn úıdiń rekordtyq kólemi – 12,5 mıllıon sharshy metr ekenin, buryn-sońdy mundaı kórsetkishke qol jetkizilmegendigin atap ótti.
− «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha 3,7 myńnan astam qazaqstandyq jańa baspanaǵa qol jetkizdi. Degenmen, halyqtyń barlyq sanatyna birdeı turǵyn úı baǵdarlamalarynyń qyzyǵyn kórý buıyrmaı otyr. Oǵan jetkilikti tabystyń bolmaýy, salynyp jatqan úılerdiń tapshylyǵy syndy faktorlar áser etti, dedi N.Nazarbaev. Sonymen qatar mıllıonnan asa turǵyny bar qalalarda jastarǵa arnalǵan jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysyn jalǵastyrýdy tapsyrdy.
− Men «kimde baspana joq, soǵan ber» desem, ákimder «baspana jaǵdaıyn jaqsartqysy kelgenderge bereıik» deıdi. Árıne, olarǵa berýge bolady. Alaıda olardyń sany artyp ketedi. Odan da baspanasy joqtarǵa bereıik. Úıi barlar ony arzan baǵamen alady da jalǵa berip qoıyp aqsha tabady. Al biz búginde baspanasy joqtardy qamtamasyz etýimiz qajet. Al olar eń aldymen jas otbasylar. Sondyqtan halyqaralyq aldyńǵy qatarly tájirıbelerdi eskere otyryp, halyqtyń barynsha mol sanatyna qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin turǵyn úı baǵdarlamalaryn qaıtadan bir taldaýdy tapsyramyn, – dedi N.Nazarbaev.
Jıynda Elbasy halyqty sapaly bilimmen qamtamasyz etý jónindegi jumystardy jalǵastyrýdy tapsyryp, elimizdegi barlyq mektepti tolyǵymen ınternetpen, mektep kóligimen qamtamasyz etý kerektigin atap ótti. Otandyq densaýlyq saqtaý júıesindegi oń kórsetkishterge, óńirlerdegi medısınalyq qyzmetterge qoljetimdilik máselesine toqtalyp, «Salamatty Qazaqstan» arnaıy poıyzdaryn iske qosý jobasynyń tıimdiligin jetkizdi.
Jıyndy qorytyndylaǵan Memleket basshysy eń aldymen halyq Úkimet atqaryp otyrǵan jumysty sezinýi tıis ekenin basa aıtty.
– Ekonomıkanyń turaqty ósimin 4 paıyzdan kem emes deńgeıde qamtamasyz etý kerek. Ozyq 30 eldiń qataryna qosylý úshin bolashaqta 5 paıyzdyq kórsetkishke qol jetkizý qajet. Ishki jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 28,2 paıyzǵa deıin jetkizgen jón. Shıkizattyq emes taýarlar men qyzmetter kóleminiń ósimin 24,7 mıllıard dollarǵa deıin, eńbek ónimdiliginiń ósimin 2016 jylǵy mólsherden 12,3 paıyzǵa, ınvestısııa ósimin ishki jalpy ónimnen 16,8 paıyzǵa deıin jetkizýdi qamtamasyz etý qajet. О́simniń ınklıýzıvti modeli aıasynda turǵyndardyń ortasha jan basyna shaqqandaǵy naqty kirisin 2016 jylǵy kórsetkishten 6 paıyzǵa deıin arttyrý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Suńǵat ÁLIPBAI,
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
