Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda kóterilgen máseleler qalaı sheshiledi?

Qaǵazsyz formatqa kóshirilýde

Elbasy tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń keńeıtilgen quramdaǵy otyrysynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaev sıfrlandyrýǵa qatysty densaýlyq saqtaý salasynda birshama jetistik bar ekenin atap ótken bolatyn. Osynyń nátıjesinde elimizde qazirgi tańda kezek kútý azaıǵan.   

Mınıstrlik Memleket bas­shy­synyń 2018 jylǵy 5 qa­zan­daǵy Qazaqstan halqyna Joldaýyn iske asyrý úshin 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap bar­lyq medısınalyq uıymdardyń jumysty qaǵazsyz júrgizý formatyna tolyqtaı kóshýin, atap aıtqanda bastapqy medısınalyq qujattamany qaǵazsyz júrgizýge kóshýin qamtamasyz etýde.

Medısınany elektrondy formatqa kóshirý kezeń-kezeńi­men júzege asyrylýda. Qanat­qaqty jobanyń I kezeńinde 2018 jyldyń 1 qańtarynan bas­­­tap Aqmola, Qostanaı jáne Ba­tys Qazaqstan oblystarynyń den­­saý­­lyq saqtaý uıymdary elekt­rondy formatqa kóshti. II kezeń boıynsha 1 sáýirden bastap Oń­tús­tik Qazaqstan, Mańǵys­taý, Pav­lodar jáne Almaty ob­lys­­tarynyń densaýlyq saq­taý uıymdary, al III kezeńde 1 shil­deden bastap Astana, Almaty qala­lary jáne Aqtóbe, Atyraý, Shy­ǵys Qazaqstan, Jambyl, Qyzyl­orda, Soltústik Qazaqstan ob­lys­tary sııaqty qalǵan 8 óńir me­dı­sınalyq qujattamany elek­tron­dy formatta júrgize bastady. 

Jobanyń I, II jáne III kezeń­deriniń sheńberinde shamamen 700 derbes densaýlyq saqtaý uıy­my iske qosyldy. 2018 jyl­dyń qorytyndysy boıynsha emdeý-profılaktıkalyq qyzmet kórsetetin barlyq 697 derbes uıymda 32 otandyq jáne shetel ázirleýshilerimen usynylǵan medı­sınalyq aqparattyq júıe­niń 38 túri tolyq engizildi. 5 420 derbes emes medısınalyq uıym­da 3 149 medısınalyq aqparat­tyq júıe jumys isteıdi.

Oljas ÁBIShEV,

Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri

4 599 ótinish qaraldy

Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy N.Nazarbaev kásipkerlikti damytý, bıznes júrgizýge qolaıly ahýal týdyrý máselesine keńinen toqtaldy. Bul oraıda Qazaqstan kásipkerleriniń quqyqtaryn qorǵaý isinde birshama jumystar atqarylýda.

Bıznesti qorǵaý isine qatys­ty 2018 jyly bizge otan­dyq kásip­kerlerden 4 599 ótinish tústi. Olardyń arasynda kásibin jańa­dan bastaǵan jastar da az emes. О́tinishterdiń 43%-y oń she­sh­i­min tapqanyn da atap ótken jón. 

Kásipkerlikti damytý jáne zańnamany izgilendirý jónindegi Elbasy júrgizip otyrǵan saıa­sat tıimdiligin kórsetti deýge tolyq negiz bar. Quqyqtyq qor­ǵaý júıesine kelip túsetin óti­nish­terdiń azaıýy da osyny kórsetedi.  2017 jyly ótinish­ter sany aldyńǵy jylmen salys­tyrǵanda 28%-ǵa azaısa, 2018 jyly taǵy 11%-ǵa azaıdy.

2019 jyly Bıznes-ombýds­­men jumysynyń basym baǵytt­aryna ákimshilik keder­gi­lerdi joıý, sybaılas jem­qor­lyq táýekelderin barynsha azaıtý, zańnamany odan ári izgilendirý, kásipkerlerdiń qu­qyq­tary men zańdy múd­de­lerin qorǵaýdy kúsheıtý máse­leleri engizildi. Jalpy, kásip­ker­lerdiń belsendiligi jo­ǵa­ry deýge bolady. Olar óz­deri­niń zańdy quqyqtaryn jaqsy biledi, ony qorǵaýǵa qashan­da ázir. Biz jyl saıyn kásip­ker­lik sýbektilerimen, oblys ákim­derimen jáne prokýrorlarymen jumys kezdesýlerin, kóshpeli kezdesýler ótkizemiz. 

Búgingi tańda Ádilet mınıstr­ligimen ózara belsendi is-qımyl barysynda ákimshilik-delıktilik zańnamany izgilendirý boıynsha jumystar jalǵasýda. Parla­ment Májilisinde qaralyp jatqan zań jobasy aıasynda quqyq buzý­shy­lyqtardyń aldyn alý ıns­tı­­týtyn odan ári keńeıtý, 44 bap boıynsha aıyppuldardy tó­­men­­detý, 10 bap boıynsha jaza­­ny repressıvti emes túr­ge aýys­tyrý, azamattyq-quqyq­tyq nemese tártiptik jaýapker­shilik kóz­delýi tıis quqyq buzýshy­lyq­tardyń 32 quramyn alyp tastaý usynyldy.

Ulttyq ekonomıka mı­nıstr­ligimen birlese otyryp, baqylaý-qadaǵalaý fýnksııa­lary­na aýqymdy tekserý júr­gizildi. Sonyń nátıjesinde keı­bir nysandardy iriktep tek­­serý toqtatyldy,  tekserý merzim­deri qysqartyldy.

Byltyr Qazaqstan men О́zbek­stan bıznes-ombýdsmen­deriniń forýmy ótip, alqaly jıyn aıasynda О́zara kómek jáne yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıylǵan bolatyn. Eki el kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý men aqparat almasýdaǵy yntymaqtastyqty kózdep otyr. Sonymen qatar mem­lekettiń ulttyq zańdaryn du­rys qoldaný boıynsha kon­sýl­tasııalyq-quqyqtyq kómek kór­setý, ǵylymı-tájirı­belik konferensııalarǵa, semınar­larǵa jáne basqa da is-sharalarǵa qaty­sý qarastyrylǵan. Reseı­men arada da osyndaı kelisim jasal­ǵanyn aıta ketý kerek. 

Biz úshin basty mindetterdiń biri – ózge elde júrip basyna is tús­ken kásipkerlerimizge kómek­te­sý, olardy jalǵyz qaldyr­maý. Bul elimizde kásipkerlerdiń kó­be­ıýine, olardyń erkin jumys is­teýine, alys-jaqyn sheteldermen batyl kásipkerlik baılanys ornatýyna jaǵdaı týǵyzatyny sózsiz.

Bolat PALYMBETOV,

Qazaqstan kásipkerleriniń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil

Tólemderdi esepteýdiń tetikteri ózgertiledi

Úkimettiń keńeıtilgen quramdaǵy otyrysy Memleket basshysy eńbek etý qabiletinen jáne asyraýshysynan aıyrylǵandarǵa Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin áleýmettik tólemderdiń ortasha mólsherin 30%-ǵa deıin arttyrýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy. 

Osy tapsyrmany júzege asyrý maqsatynda Úkimet aǵym­daǵy jyldyń naýryz aıynda Parlamenttiń qaraýyna engize­tin «Mindetti áleýmettik saqtan­dyrý týraly» Zańnyń jańa redak­sııadaǵy jobasyn ázirledi. 
Zań jobasynda áleýmettik tólem­derdi esepteýdiń tetikterin ózger­tý kózdelgen. Onyń ishinde búginde qoldanylatyn orta­shalanǵan dárejeniń ornyna eńbek etý qabiletinen aıyrylǵan adamdarǵa tólem eseptegende eńbek etý qabiletinen aıyrylýdyń jeke dárejesin qoldaný, asyraýshysynan aıyrylǵan adamdarǵa tólem taǵaıyndaý úshin asyraýyndaǵylar sanynyń koeffısıentin arttyrý, sondaı-aq jumysynan aıyrylǵan adam­darǵa tabysty almastyrý deńgeıin arttyrý tetikterin jetildirý jaıy qarastyrylǵan. 
Zań jobasyn júzege asyrý áleýmettik qater týyndaǵan jaǵ­daıda jumys isteıtin azamat­tar­dyń áleýmettik qorǵalýyn qam­tamasyz etýge baǵyttalyp otyr. 

Almas QURMANOV,

«Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory» AQ prezıdenti

Eksportty eseleýdi eskergen jón

Memleket basshysynyń qatysýymen ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda el ekonomıkasynyń negizgi tetigi sanalatyn mańyzdy salalardyń qarqyny men damýy, kem-ketik tustary keńinen sóz boldy. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵynyń áleýeti, et ónimderiniń naryqtaǵy úlesine qatysty mańyzdy máseleler aıtyldy. 

Sońǵy úsh jylda alǵash ret osy saladaǵy ımport ósimi aı­tarlyqtaı artyp otyr. Otan­dyq qus etin óndirýshiler eldegi jalpy suranystyń 60 paıyzyn qamtamasyz etýde. Buǵan qosa, shujyq ónim­deri ım­portynyń úlesi de jo­ǵa­rylap keledi. Memleket basshysy atap ótkendeı, 20 myń tonna iri qara maldyń 70 pa­ıyzy tiri kúıinde eksport­talady. Qazaqstannyń DSU sheńberinde alǵan min­dettemelerine baılanysty qus etiniń ımporty ulǵaı­ǵanyn da aıta ketý kerek. Eli­mizdegi halyq sanynyń ósýi de tıisinshe et ónimderin tutyný kóleminiń edáýir artýyna yqpal etti. 

Kóptegen otandyq sharýa­­shylyq «mármár et» sııaq­ty joǵarǵy sanattaǵy ónim óndirý­ge baǵyttalsa, ım­porttyń eleý­li úlesin súıek­siz kesek etter, mysaly, shu­jyq pen basqa da et ónim­deri quraıdy. 

Jalpy, mal sharýa­shy­lyǵyn damytýǵa múmkindik mol. Bul sala qazaqtyń yqy­lym zamannan qanyna sińgen, jan-jaqty meńger­gen salasy. Bizdiń el – mal sharýashylyǵyn meńgergen iri memleketterdiń biri.  О́zge elderdegi  ónimdermen sa­lys­tyrǵanda otandyq ónim ekologııalyq taza ekenin jaq­sy bilemiz. 

Búginde sheteldik tutyný­shylar qazaqtyń qoıy men jyl­qysynyń dámine teń keletin ónimniń joq ekenin jıi aıtady. Osydan-aq sapaly ettiń kólemin arttyryp, suranysty eseleýdiń túrli tetikterin meń­gerý kerektigin ańǵarýǵa bolady. 

Ol úshin memleket tara­pynan mal sharýashyly­ǵyn jandandyrýǵa, órisin ke­ńeıtýge múmkindik berilip otyr. 

Kóneden kele jatqan ata kásiptiń tutas bir memlekettiń ekono­mıkalyq ahýalyn damy­týǵa áleýeti tolyq jetkilikti. Muny Elbasy talaı ret shegelep aıtqan-dy. Bul joly da salanyń tynysyn ashýǵa memleket qazynasynan qarajat qarastyrýdy tapsyrdy. Osy baǵytta jumystar josparly túrde uıymdastyrylyp, tıimdi júzege assa, utarymyz anyq. 

Radık TEMIRǴALIEV, 

Tuńǵysh Prezıdent Qory janyndaǵy ÁESI sarapshysy

Oılaý júıemizdi jańǵyrtý talap etiledi

Memleket basshysy atap ótkendeı, elimizdiń ekonomıkalyq áleýeti joǵary. El táýelsizdigi jyldaryndaǵy jetistikterimizdi joqqa shyǵara almaımyz. Alaıda, álemdik keńistiktegi ózgermeli úderisterge zer salatyn bolsaq, Qazaqstan búgingi jetken jetistigimen toqtap qalmaýy qajet.

«О́tken jyldan bastap mem­lekettik-áleýmettik saıasat júıeli túrde qaıta qarastyryldy. Bes áleýmettik bastama, jýyrdaǵy Joldaý jáne jastarǵa arnalǵan áleýmettik qoldaý sharalary aıasynda barsha qazaqstandyqtyń ál-aýqatyn arttyrýdy qamtama­syz etý úshin kóp qarjy bólinýde. Búginde kóptegen eldiń mundaı áleýmettik shyǵyndarǵa shamasy kelmeıdi», dep atap ótti Elbasy Úkimettiń keńeıtilgen oty­rysynda. Bul baǵdarlama eldiń ál-aýqatyn kóterýge baǵyt­talǵandyǵynyń jarqyn kórinisi. Biraq jańa tehnologııalar zamany jer betindegi qandaı da bolmasyn memleketten básekege qabilettilikti talap etedi. Qarap otyrsaq, Amerıka, Qytaı sııaqty alpaýyt elderdiń ózi ekonomıkasyna alańdaýshylyq bildire bastady. Álem elderimen kópvektorly saıasat ustanǵan Qazaqstan úshin shıkizat óndirýshi el bolyp qalý tıimsizdigin kórsetti. 

Osy turǵydan alǵanda, bıznes­ti durys uıymdastyra bilý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikke qoldaý bildirýdegi qadamdar úzdiksiz jetil­dirilip, kásibı turǵydan to­­lyq­tyrylýy tıis. Mysaly, ju­mys­syzdyq faktorlaryn alaıyq. Elimizde bilim berý uıymdarynyń jumysy durys jolǵa qoıylǵan, odan qalsa kásibı biliktiligin arttyrý múmkindikteri molynan qarastyrylǵan. Solaı bola tura jumyssyzdyq beleń alýda. Bul jergilikti atqarý organdary jumysynyń tıimsizdi­gin kórsetedi. Mysaly, soltús­tik óńirlerde jumysshy tapshy deımiz. О́ńirlerdi damytý, sondaı-aq jas mamandardy aýylǵa tartý baǵdarlamasyn nege tıimdi júzege asyrmasqa?.. Turǵyn úılerdi kóptep salyp tastadyq, al on­da turatyn adam joq. Eki-úsh aýysym­da oqıtyn óńirlerde mektep joq, kerisinshe bala sany az aýmaqtarda mektepter retsiz salyn­ǵan. Halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy tómen deımiz. Nege retsiz, júıesiz nesıeler beriledi? Tamaq óndirisiniń IJО́-ge shaqqandaǵy úlesi joǵary da, jeńil ónerkásiptiń úlesi óte tómen. Nege? Elbasy atap ótkendeı, sútti de, etti de, tipten kókónisti de shetelden tasy­­­mal­daımyz. Al bizde oǵan múm­kinshilik joq pa?.. Bul tıimdi ekonomıkalyq basqarý júıesiniń jetkiliksizdigin kórsetedi. 

Memleket basshysynyń Úki­met­ke, Ulttyq bankke batyra aıt­­qan syny oryndy. Árbir tıis­­ti organ óz jumysyn durys ıger­­sin, uıymdastyrsyn degen ta­lap qoıylyp otyr. Jergilikti ákim­­­dikter aımaqtardaǵy ju­mys­­tyń tıimdiligin arttyrýy tıis. Salyq túsimi jaǵynan Al­­ma­ty sııaqty óńirlerdiń de sa­ny artýy qajet dep bilemin. О́ńir­­diń erekshelikterine qaraı qan­­daı ká­siporyndar, qandaı sha­ǵyn kásip­kerlik nysandaryn ashý kerek, sonyń tetikterin qaras­tyr­syn. О́teýi joq, dańǵaza tir­lik­terge be­ri­letin nesıelerge toq­taý bol­syn. Qarap otyrsaq, kúnde­lik­ti tur­mysqa qajetti shege, bal­ǵa, bal­ta sııaqty buıymdardy shetel­der­den satyp alýdyń esh qısyny joq.

Osy oraıda Elbasy otandyq ónimdi damytýǵa, óz ónimderimizge ynsappen qaraýǵa úndep otyr. 

Búgingi úzdiksiz ózgermeli ýaqyt qoǵamnan oılaý júıesin ózger­týdi talap etip otyr. Bir ǵana Belarýs elin alatyn bol­saq, jańa tehnologııalar sa­la­syn­da jastardyń ıdeıasyn paı­dalana otyryp, jylyna 1 mlrd dollardyń ónimin óndirý­de. Osy oraıda jastardyń áleýe­tin paı­dalanýdyń mańyzy zor. Qo­ǵam­nyń, tipten bir ǵana otbasy­nyń bıýdjeti, aldaǵy damý jos­pary durys jasalýy shart. Eldiń damýy Úkimet jumysynyń tıim­diligi men áribir qoǵam múshesiniń áleýetimen tikeleı baılanysty. 

Rahman ALShANOV,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor

Avtonesıeleýge qatysty usynys quptarlyq

Úkimet otyrysyn ashqan Prezıdent N.Nazarbaevtyń alǵy sózinen-aq jıynnyń ótken jylǵy naýryz aıynda jarııalanǵan 5 áleýmettik bastamaǵa arnalǵany aıqyn kórindi.

Endi aralyq qorytyndylardy shyǵarýdyń ýaqyty keldi. Mem­leket basshysynyń bastama­lary boıynsha aralyq ındıka­tor­lardyń kestesi bastapqyda berilmegendikten, jumystyń qanshalyqty tıimdi júrip jat­qanyn aıtý qıyn. Mysaly, «Atameken»  ulttyq kásipkerler palatasynyń jospary boıynsha 2017 jyly jarııalanǵan «Bastaý Bıznes» jobasy alǵashqy eki jylda (2017-2018) 33 myń jańa kásipkerdi qoldaýy tıis boldy; Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaevtyń baıandamasyna sáıkes, eki jyl ishinde 43 myń adam oqytyldy, ıaǵnı jospar artyǵymen oryndaldy.  

Al osydan 5 jyl buryn ındýstrııalandyrý, sodan keıin daǵdarysqa qarsy kúres basty nazarda boldy. 

Jańa bastamalardyń ishin­degi eń eleń etkizetini – Ult­tyq bank bastamashylyq etken sekıý­rıtılendirý tetigin qol­dana otyryp, avtonesıeleý baǵdarlamasyn iske qosýy. Shamasy, baqylaýshy «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrýdyń tıimdiligin joǵary baǵalady, sondyqtan bul sekıýrıtılendirý tetigine qaıta júginýdi jón kórdi. Bul baǵyt Úkimet pen Ulttyq bank­ke bir oqpen eki qoıannan da kóp atyp alýǵa múmkindik beredi. 

Sergeı DOMNIN,

Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń sarapshysy

Áleýmetke – árdaıym basymdyq

Elbasy Nursultan Nazarbaev áleýmettik salaǵa árdaıym basymdylyq berip keledi. Sonyń bir aıǵaǵy – 5 áleýmettik bastamasyn qolǵa alýy. Oǵan qosa, bıyl – Jastar jyly. Árıne, bizde jastar saıasatyn júzege asyratyn naqty normatıvtik qujattar bar, biraq barlyq salada olardyń ómirin jaqsartýdy kózdeıtin júıeli jobalardy bir jylda qolǵa alý múmkindigi buryn bolmaǵan. 

Osy Úkimet otyrysynda da Elbasy belsendi jastardy tartý kerektigin aıtty. «Qazaqstan – 2050» jalpyulttyq qozǵalysynyń basty aýdıtorııasy da – jastar. Biz 2050 jyly eń damyǵan 30 eldiń qataryna kirýdi maqsat etip otyrmyz. Al sol kúnge jetkende Qazaqstandy odan ári ilgeriletetin – búgingi býyn, jas urpaq. Sondyq­tan atalǵan baǵyttaǵy áleýmettik jobalardy júrgizý jolynda Úkimetpen tyǵyz jumys isteımiz. 
Ekonomıkanyń damýyna kóz júgirtsek, Qazaqstan qazirgi tańda ortalyq Azııa elderi nemese TMD memleketteri arasynda lokomotıv el retinde qalyptasty. Degenmen О́zbekstan, Qyrǵyzstan syndy kórshiles memleketter de qarqyndy damyp keledi. Sondyqtan jyl saıyn ekonomıkamyzdyń 4-5 paıyz ósýine qýanyp, arqany keńge salmaı, Prezıdent aıtqandaı, damý qarqynyn odan ári kúsheıte berýimiz kerek. «Munaı, gaz sekildi tabıǵı resýrstar bolashaqta bitedi, sonda Qazaqstan ekonomıkasyn qalaı qalyptastyramyz?» degen salmaqty saýaldy da Memleket basshysy sońǵy jyldary jıi qoıyp júr. Azyq-túlik, kıim, mashına, tehnologııa ónimderin ózimizden shyǵarýdy jolǵa qoıýdy tapsyrýynyń bir sebebi de osyn­da. 
Taǵy bir aıta ketetini, janymyzda eki alpaýyt kórshi el bar. Jáne ekonomısterdiń bol­ja­my boıynsha, Úndistan adam sany men ekonomıkalyq damýy jaǵy­­nan alǵashqy úshtikke kiredi eken. Astanadan Delıge tikeleı ushaq qatynaıdy, osyǵan oraı, Úndi­standy kórshi memleket dep sanaý­ǵa bolady. Ekonomıst ári  osy sa­lanyń sholýshysy retinde sýbek­tıvti pikirim: biz turǵan jeri­miz­di paı­dalanyp, servıstik ekono­mıka­ny damytýymyz qajet. Eko­nomı­kasy jaǵynan alda kele jatqan el­der­diń qataryna qosylýǵa tym erte ekenin túsinemiz árıne, alaıda solardyń múmkindikterin paıda­lanyp, olarǵa joǵary sapaly ser­vıs usynatyn memleket bolyp qalyp­tasa alsaq, el ekonomıkasy men áleýetin damytýǵa zor septigin tıgizedi.  

Muhtar MÁNKEEV, 

«Qazaqstan-2050» jalpyulttyq qozǵalysy keńesiniń tóraǵasy