Mádenı muranyń tamyry tereńde

Seısenbi, 23 qazan 2012 7:25

Oral qalasyndaǵy tatar etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Rıshat Haırýllınmen áńgime

Iá, Oral óńirinde kóńili darhan isker jan, qaıyrymy mol kásipker, kúlli túrki mádenıeti men ónerin moraldyq jáne materıaldyq turǵydan qoldaı biletin mesenat, óńirdegi tatar etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, oblystyq máslıhattyń depýtaty Rıshat Haırýllınniń esimi keńinen tanymal. Sońǵy jyldary onyń jetekshiligimen atalǵan etnomádenı birlestiktiń qyzmeti jańa sapalyq deńgeıge kóterildi.

Seısenbi, 23 qazan 2012 7:25

Oral qalasyndaǵy tatar etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Rıshat Haırýllınmen áńgime

Iá, Oral óńirinde kóńili darhan isker jan, qaıyrymy mol kásipker, kúlli túrki mádenıeti men ónerin moraldyq jáne materıaldyq turǵydan qoldaı biletin mesenat, óńirdegi tatar etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, oblystyq máslıhattyń depýtaty Rıshat Haırýllınniń esimi keńinen tanymal. Sońǵy jyldary onyń jetekshiligimen atalǵan etnomádenı birlestiktiń qyzmeti jańa sapalyq deńgeıge kóterildi.

Biz taıaýda ortalyq tóraǵasyna jolyǵyp oǵan birneshe saýal qoıǵan edik.

– Rıshat Ývalıevıch! Taımanov kó­she­siniń boıynda ornalasqan bir­les­tik­tiń keńsesi, Ǵabdolla Toqaı mura­jaıy, kúr­deli jóndeýden keıin qaı­tadan boı túzegen qyzyl meshit tutas bir keshen quraǵandaı eken. Onyń Oral qalasynyń arhıtektýralyq aja­ryna da qosyp otyr­ǵan úlesi mol. Osynyń bárinde ózińizdiń súbeli qol­tańbańyz bar ekeni barsha batys­qa­zaqstandyqtarǵa belgili. Sońǵy kezde mundaǵy is-sharalar tizbegi qandaı mazmunǵa ıe?

– Budan birneshe jyl buryn Ult kóshbasshysy, el  Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen óńirge kelgen «Mádenı mura» baǵdarlamasy óńirdegi tatar ultynyń ókilderin de bir serpiltip tastady. Osy oraıda buǵan deıin joǵaltqan biraz tarıhı jádi­ger­leri­miz­diń izin búgingi kúnge jalǵaı aldyq. Me­niń oıymsha, mádenı mura – iske asy­rý merzimine kelsek, belgili bir ýaqyt sheń­berine syıa bermeıtin óte keń aý­qym­dy baǵdarlama. Onyń tamyry te­reńde, dál búgingi isterimizdiń bir tar­maǵy osy arnadan bastaý alyp otyr.

Aıtalyq Tatar halqynyń uly aqyny Ǵabdolla Toqaıdyń esimin oqyr­mandar­ǵa tanystyryp jatý artyq bolar. Alaıda, Oral qalasynda turyp qyzmet ja­sa­ǵan qysqa kezeńde tatar ádebıeti klas­sıginiń azamaty, aqyn jáne jýrnalıst bolyp qalyptasýyna úlken yqpalyn tıgizgen taǵy bir tarıhı tulǵa bar ekenin kópshilik bile bermeıdi. Ol tatar hal­qynyń belgili aǵartýshysy, jýrnalıst ánshi ári mýzykant, tatar­lar­dyń tuńǵysh basylymdarynyń shyǵarý­shysy Kamıl Týhfatýllın.

Ol HH ǵasyrdyń bas kezinde «Fıker», «Jańa turmys» atty gazetter men «Jańa ǵasyr» jáne «Ýklar» sekildi jýr­naldar shyǵarǵan. Bul baspa ónim­deri tek Jaıyq boıynda ǵana emes, birtindep óziniń taralý aýqymyn keńeıtip, búkil reseılik túrki álemi yqylas ta­nyt­qan, Peterbor men Máskeýde, Qazan men Orynborda, Ýfada jáne Astrahan men Tashkentte oqylatyn bedeldi basy­lymǵa aınalǵan. Sóıtip, oraldyq tatar jáne qazaq jýrnalısteriniń tize qosyp jasaǵan shyǵarmashylyq jumystary jas túrki jýrnalıstıkasynyń aǵynyna kelip qosylady. Bul iske qazaqtyń tuń­ǵysh zańgeri, Reseı Memlekettik dýma­synyń depýtaty Baqytjan Qarataevtyń da qatysy bolǵanyn tarıhı derekter aı­ǵaqtaıdy.

Atalǵan basylymdar Reseı ımperııa­syndaǵy túrki tildes halyqtardyń ult­tyq sana-sezimderiniń dúr silkinýine áser etken. Nebári eki jyldyń aına­la­synda osy atalǵan basylymdardyń ar­qa­synda Oral qalasy túrki áleminde óz orny men róli bar ortalyqtardyń birine aınalǵan. Mine, Ǵabdolla Toqaı mu­ra­jaıynyń muraǵattary osyndaı baǵa jetpes rýhanı qundylyqpen tolyq­ty­rylýy – sońǵy kezdegi eleýli isteri­mizdiń biri. Sonymen birge, ortalyq K.Týhvatýllınniń ómiri men qyzmetine arnalǵan «Gospodın ızdatel» atty ki­taptyń jaryq kórýine bastamashy bol­dy. Onyń avtory oraldyq ólketanýshy qalamger Rýstam Vafeev.

Sondaı-aq, budan 80 jyl buryn qu­rylǵan Batys Qazaqstan oblysynyń da­mýy men órkendeýine úles qosqan, us­taz­dyq qyzmet atqarǵan Talǵat Ishmakov, Mansur Ǵızzatýllın, Rýmııa Týhvatýllına, Nadejda Valıeva, Gýlfııa Galımýllına, Galına Vaganova sekildi tatar etnosy esimderine de mýzeıden arnaıy oryn berýdi oılastyryp otyrmyz.

– Sizdiń oıyńyzsha, qoǵamdyq bir­lestiktiń búgingi jetistikteri men izdenisterine qozǵaý salyp otyrǵan kúsh qandaı?

– О́te oryndy saýal. Men mundaı qozǵaýshy kúshti Qazaqstannyń demo­kra­tııalyq sıpattaǵy zańdylyqtary saltanat qurýymen jáne mámilegerlik dás­túr­lerdiń ornyǵýymen baılanystyra alamyn. Eń bastysy, qazaq pen tatar halyqtarynyń ǵasyrlar boıǵy qalyp­tasqan tereń dostyǵy etnomádenı bir­lestiktiń qyzmetin tereńdete túsedi. Biz munda ózimizdi naǵashymyzdyń úıinde júr­gendeı yńǵaıly da jaıly sezinemiz. Mundaı jaǵymdy ahýal Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal da salıqaly saıasatynyń arqasynda or­nyq­qa­ny anyq. Biz ózimizdiń qoǵamdyq qyz­me­timizde Elbasymyz – Ult kóshbas­shy­sy belgilep bergen «Qazaqstan-2030» Strategııalyq damý baǵdarlamasy men Qazaqstan halqy Assambleıasy Hat­shy­lyǵy alǵa qoıǵan mindetterdi basty baǵ­darǵa alyp otyramyz.

Qazaqstandyq qoǵamnyń bir shoǵyry bizder, tatarlar budan birneshe jyl bu­ryn Tatarstanǵa resmı sapary kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaev sol kezdegi Tatarstan basshysy Mıntımer Shaı­mıev­tiń tutqıyldan qoıǵan saýalyna oraı taban astynda utymdy jaýap qaı­tarǵanyn esh umyta almaımyz. Baspa­sóz­de buǵan deıin jazylǵanyndaı, suraq pen jaýaptyń tórkini tómendegideı.

– Nursultan Ábishuly, Qazaqstanda bizdiń tatarlar qalaı turyp jatyr? Mundaı tosyn saýalǵa Qazaqstan bas­shysy múdirmeı:

– Siz qatelesip tursyz, qurmetti Mıntımer Sharıpovıch, olar sizdiń tatarlar emes, bizdiń tatarlar, – deıdi. Bul utqyr jaýapty estigende Tatarstan basshysy:

– Siz meni ábden qatyrdyńyz, Nursultan Ábishuly! Taýyp aıtqan, oryndy aıtqan jaýabyńyzǵa ábden tántimin, – dep lekite kúle berse kerek.

Iá, Elbasymyz aıtqandaı, bizder, qa­zaqstandyq tatarlar qaýymy qazaq­stan­dyq qoǵamnyń odan ári damýyna óz úlesimizdi qosýymyzdy basty azamattyq paryzymyz dep bilemiz.

– Aldaǵy 2013 jylǵa belgilep otyrǵan qandaı josparlaryńyz ben baǵdarlamalaryńyz bar?

– О́zderiniń ulttyq merekesi – saban­toısyz tatar halqynyń tolyqqandy bet-beınesi kórine almaıdy. Bul ulttyq rýhtyń injý-marjany ispettes. So­ny­men birge, ol – árkimniń boıynda buǵyp jatqan talant kózin jaryqqa shyǵa­rý­dyń taptyrmas múmkindigi. Oral qala­synda jyl saıyn dástúrge engen sabantoı merekesi jalpyhalyqtyq sıpatqa ıe. Munyń ózi Oral óńirin mekendeıtin ártúrli ult ókilderiniń tatý-tátti tir­shiliginiń, bir-biriniń dástúri men máde­nıetine qurmetpen qaraı bilýiniń kóri­nisindeı áser qaldyrady. Ejelden tatarlarda sabantoı – eńbek merekesi.

Aıtaıyn degenim, aldaǵy jyly Oral qalasynda sabantoı merekesi ha­lyqaralyq deńgeıde toılanbaq. Bıylǵy shilde aıynda Aqtóbe qalasynda ótki­zil­gen respýblıkalyq tatar-bashqurt qaý­ym­dastyǵynyń kezekti májilisinde osyn­daı sheshim alyndy. Oǵan taıaý jáne alys shetelderden arnaıy qonaqtar sha­qyrýdy oılastyryp otyrmyz. Halyq­aralyq sabantoıǵa ázirlik jumystary qazirdiń ózinde bastalyp ketti deýge bolady. Bul oraıda biz Batys Qazaqstan oblystyq ákimdiginiń qoldaýyn aıqyn sezinýdemiz.

Sóz sońynda aıtaıyn degenim, al­daǵy Qurban aıt bárimizge jaqsylyq ákelsin! Barlyq qazaqstandyq musyl­man­dardy ortaq merekemizben quttyq­taımyn.

Áńgimelesken Temir Qusaıyn,

«Egemen Qazaqstan».