Jas ulandar jas qaıraty elimniń

Senbi, 19 mamyr 2012 8:38

Osydan 17 jyl burynǵy ózen floty ýchılıshesiniń bastyǵy Qurmash Oqasovtyń bastamasymen Semeıde ınternattyq úlgidegi áskerı mamandyqqa beıimdelgen Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy «Jas Ulan» erler lıseıi ashyldy. Al atalǵan ýchılıshege bul azamat 25 jasynda komsomol uıymynyń hatshysy bolyp kelip, 14 jyl eńbek etken. Qyzmeti birtindep joǵarylap, bastyqqa deıin kóterilgen. Al ózen flotynyń mundaı ýchılıshesi men tehnıkýmy búkil elimiz boıynsha Semeıde ǵana bolatyn. Sondyqtan toqsanynshy jyldardyń ortasyndaǵy ońtaılandyrý saıasaty negizinde bul ýchılıshe jabylyp tynǵan.

Senbi, 19 mamyr 2012 8:38

Osydan 17 jyl burynǵy ózen floty ýchılıshesiniń bastyǵy Qurmash Oqasovtyń bastamasymen Semeıde ınternattyq úlgidegi áskerı mamandyqqa beıimdelgen Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy «Jas Ulan» erler lıseıi ashyldy. Al atalǵan ýchılıshege bul azamat 25 jasynda komsomol uıymynyń hatshysy bolyp kelip, 14 jyl eńbek etken. Qyzmeti birtindep joǵarylap, bastyqqa deıin kóterilgen. Al ózen flotynyń mundaı ýchılıshesi men tehnıkýmy búkil elimiz boıynsha Semeıde ǵana bolatyn. Sondyqtan toqsanynshy jyldardyń ortasyndaǵy ońtaılandyrý saıasaty negizinde bul ýchılıshe jabylyp tynǵan.

Endi elimizdegi osyndaı maz­mundaǵy alǵashqy lıseıdi ashý týraly ıdeıa buǵan qalaı keldi deısiz ǵoı? Aıtaıyq. Teginde ózen flotyna qatysty arnaýly oqý ornynda sabaq jar­tylaı áskerı tártippen júrgiziletin. Soǵan oraı, ýchılıshe kýrsant­ta­ry forma kıetin. Muny bir desek, ekinshiden, buǵan deıin respýblıka bilim isiniń úzdigi ata­nyp úlgergen Qurmash Babaǵu­mar­uly pedagogıka salasynda bir­shama táji­rıbe jınaqtap qal­ǵan bilikti maman edi. Endeshe, osy kezge deıingi jınaqtaǵan bilimi men biligin endi jas ur­paq­ty patrıottyq rýhta tárbıe­leý­ge baǵyttap, óz múmkindigin tyń salada iske asyrýǵa kirisken.

Osyndaı oıǵa bekingen ol eń aldymen oblystyq bilim departamenti men oblystyq ákim­dik­tiń ıgilikti sharýaǵa kózin jetkizgen soń, ǵımarat máselesi de ońdy sheshimin tapty. Iаǵnı, joǵaryda aıtqanymyzdaı, sebepti jaǵdaımen jabylyp qal­ǵan ózen floty ýchılıshesiniń korpýsy jańa lıseıge berildi. Solaısha burynǵy ǵımarat ta aman saqtalyp qaldy, burynǵy ujym músheleriniń birazy da osynda qyzmetin jalǵastyra berdi. Biraq bári tyńnan bas­tal­ǵan soń oqý-tárbıe jumystaryn uıymdastyrý da kóp izdenisti qajet etti. Sol maqsatpen jańa lı­seı basshysy Novosibirdegi kadet korpýsynyń tájirıbesine júgingendi jón kórgen. Olarda kadet korpýsyna qabyldaý 1 synyptan júrgizilse, bular jas ulandardy on jastan, ıaǵnı 5 sy­nyptan ǵana bastap qabyldady.

Sol kezdegi qarjy tapshy­ly­ǵy kóp nársede qol baılaı ber­geni de ras. Áıteýir, demeý­shi­lerdiń arqasynda ondaı qı­yn­shylyqtar da artta qalǵan. Osy kezde basqany aıtpaǵanda Semeıde jas ulandarǵa kúndelikti jáne parad formalaryn tigetin sheberler tabylmaı, olardy Bar­naýl men Qostanaıǵa aparyp tikkizgenderi de shyndyq. Al kórshiles eki oblys qosylǵan kez­de dalada qalǵandaı kúı kesh­ken. Sol kezdegi Respýb­lı­kalyq ulannyń qolbasshysy, general-leıtenant Sát Toqpaq­baev­tyń qamqorlyǵymen bul másele de sátimen sheshilgen. Odan keıinirekte sol kezdegi Qorǵanys mınıstri, general-pol­kovnık Muhtar Altyn­baev­tyń jas ulandar lıseıine úsh birdeı áskerı tehnıka bólgiz­ge­nin umytýǵa bolmas.

Sonymen, atalǵan oqý orny arada toǵyz jyldan soń oblys­tyq ákimdiktiń sheshimimen «Sho­qan Ýálıhanov atyndaǵy «Jas Ulan» arnaıy erler mektep-lıseı ınternaty» memlekettik me­kemesi bolyp qaıta quryl­ǵan. Soǵan oraı lıseıdiń negizgi mindetteri bolashaq Otan qor­ǵaýshylarǵa joǵary deńgeıde bilim men tárbıe alýlaryna qo­laıly jaǵdaı jasaý, ulandarǵa áskerı is negizderin oqytý, belsendi deneshynyqtyrý daıarly­ǵy jáne maqsatty oqytý, olar­dy Qarýly Kúshter sapyna daıar­laý, joǵary adamgershilik, rýhanı jigerlilik pen psıholo­gııalyq ázirlikti qalyptastyrý arqyly jas ulandardy hal­qy­myzdyń ejelgi erlik dástúrleri men ónegesin jalǵastyratyn patrıottar etip tárbıeleý, sony­men birge, bolashaq ofıser­ler­diń etıkalyq, estetıkalyq tal­ǵam­daryn qalyptastyrý ekendigi atap kórsetildi.

Lıseı daryndy balalarǵa arnalǵandyqtan, oǵan qabyldaý talaptary da kúsheıe tústi. Iаǵnı, oqýǵa densaýlyǵy jaram­dy, emtıhandar men psıho­lo­gııalyq testen jaqsy kórset­kish­terdi ıelengen uldar ǵana qabyldanýda. «Jas Ulan» erler mektep-lıseı-ınternaty­nyń óz týy, ánurany men tańbasy bar. Lıseıde ishki qyzmet jar­ǵy­sy, kıim úlgisi, aıyrma belgileri jáne aýmaǵynda ataq pen dáreje berý erejesi engizilgen.Negizgi sabaqtar túske deıin ótkizilse, ulandar túski asyn iship demalǵan soń qosymsha sabaqtar, úıirme jumystary, túrli olımpıa­dalar­ǵa úmitkerlerdi daıyndaý ju­mys­tary júrgiziledi. Al odan keıingi jerde sportpen, ónermen aınalysamyn degen ulandarǵa meılinshe múmkindik jasalǵan.

Búginde lıseıde sabaq negizinen eki tilde – qazaq jáne orys tilderinde júrgizilýde. Munyń syrtynda aǵylshyn tili de oqy­tylady. Qazirde munda 350 ulan oqyp jatsa, sonyń basym bóligi, naqtylap aıtsaq, 90 paıyzy ózi­mizdiń qarakóz jetkinshekter. Olar­dyń arasynda aýyldan, bas­qa oblystan kelgender de, jetim balalar da barshylyq. Oqý úl­gerimi men tártibi durys ulandar senbi kúni tústen jeksenbi kúni keshke deıin qaladaǵy týys-tý­ǵandarynyń úılerine jiberiledi.

Osy ýaqytqa deıin lıseıdi 600-den astam ulan bitirse, so­nyń altaýy «Altyn belgi» ıegeri atanyp, on ekisi úzdik dep tany­lypty. Lıseı bastyǵy bizben áńgimesinde 300-ge jýyq ulan­nyń osyndaǵy oqýdy bitirgen soń respýblıka Qorǵanys, Ishki ister mınıstrlikteriniń, Ulttyq qaýipsizdik komıteti men Qarjy polısııasynyń, Qa­zaqstan Res­pýblıkasy men Reseı Fede­rasııasynyń Tótenshe jaǵ­daı­lar mınıstrlikteriniń túrli oqý oryndaryna kýrsant bolyp qabyldanǵanyn tilge tıek etken. Onyń syrtynda 150-den astam ulan Almatydaǵy KIMEP, Qa­zaq­stan-Brıtan tehnıkalyq ýnı­versıtetiniń, Astanadaǵy L.­N.Gý­mılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıver­sıtetiniń, Amerıkadaǵy Garvard ýnıversıtetiniń jáne basqa bedeldi joǵary oqý oryndarynyń stýdenti atanǵan. Sonyń biri Ernazar Turǵazytegi Eýrazııa ýnıversıtetinde, ekinshisi Andreı Fılıppov Reseıdiń Tver qala­syndaǵy ǵaryshtyq baılanys akademııasynda oqıdy. Jýyrda atalǵan oqý oryndarynyń bas­shy­lary atynan ózderine osyn­daı úzdik stýdentterdi daıyndap bergenimiz úshin alǵys hat aldyq deıdi lıseı basshysy zor maqta­nyshpen.

Odan ári de Qurmash Baba­ǵu­maruly búginde joǵary oqý oryndaryn bitirip, egemen elge qaltqysyz qyzmet etip jatqan túlekter týraly da bizge aqparat berýdi umytpaǵan. Lıseıdiń al­ǵashqy túlekteri bolyp sana­latyn Danııar Sársekov – Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shemonaıha aýdany boıynsha bóliminiń bastyǵy, Ádilhan Orazǵulov – desantshy, al Dáýlet Baıqulaqov tank brıgadalary komandırleri­niń orynbasary bolyp Otanǵa qaltqysyz qyzmet etýde. Sol úsh azamattyń úsheýi de maıor shenindegi ofıser. Munyń úsheýi de podpolkovnık ataǵyn jýyq arada alyp qalýy ábden múmkin, deıdi Qurekeń. Balasy atqa shapsa, anasy úıde otyryp taqymyn qy­sady degen osy. Rasynda, Qur­mash – olarǵa sonaý jyldary áke ornyna áke, sheshe ornyna sheshe bola bilgen azamat. Kúni búginge deıin keshegi shákirtterimen uıaly telefon arqyly baıla­ny­syn úzbeı kele jatqany sonyń aıqyn aıǵaǵy bolsa kerek.

– Arqaly aqyndarymyzdyń biriniń mektepke tarydaı bolyp kiresiń, taýdaı bolyp shyǵasyń degen qanatty sózi bar emes pe,– deıdi Qurmash Babaǵumaruly. – Men sol sózdi ózimshe túrlendi­rip, bizdiń lıseıge ulan bolyp qabyldanyp, qyran bolyp qa­nat­tanyp shyǵasyń deımin. So­nyń bári osy jyldar ishinde áb­den qalyptasyp úlgergen ujym­nyń arqasy. Taǵy da maqtanǵandaı bolmaıyq, bizde oqý, tárbıe jumysynda kemshin joq. Oqý korpýsy, jataqhana­myz, ashana, sheberhanamyz, sport alańdary búgingi kúnniń talabyna saı.

Áskerı daıyndyq, tárbıe ju­mysy demekshi, «Shyǵys» óńir­lik qolbasshylyǵynyń Semeıge ornyǵýy da bularǵa úl­ken sep bolǵany baıqalady. So­nyń bir dálelindeı, jas ulan­dar áskerı paradtar men basqa da merekelik sharalardan tys qalǵan emes. Sondaı-aq, óńirlik qolbasshylyqqa kelgen iri shendi ofıserlerdiń lıseıge soq­paı, nemese jas ulandarmen kez­despeı ketetinderi joqqa tán. Aıtalyq, Semeıge kelgen Ke­ńes Odaǵynyń Batyry, res­pýb­lıkamyzdyń alǵashqy Qor­ǵanys mınıstri, tuńǵysh Ha­lyq Qaharmany Saǵadat Nur­ma­ǵambetov jasulandyqtardyń bir tobyn ózine shaqyryp alyp kezdesse, al kisiniń abyroıly jo­lyn jalǵastyrǵan ekinshi mınıstr, ekinshi Halyq Qahar­many, ekinshi armııa generaly Muhtar Altynbaevtyń lıseıge atbasyn tirep, ózderimen kezdesýge ýaqyt taba bilgenderin bular qalaı umytsyn! Keıinde Halyq Qaharmany atanǵan general-leıtenant Baqytjan Ertaev ta «Shyǵys» óńirlik áskerı qol­basshylyǵynyń qolbasshysy bolyp turǵanda lıseıge qam­qor­lyq tanytýdan tanbaǵan. KSRO Halyq ártisi Ermek Serkebaevtyń lıseıde bolýy da ulandar úshin este qa­larlyq oqıǵaǵa aınalǵan.

Lıseıde, sonymen birge, Úki­met basshysy da, basqa sala mınıstrleri de bolǵanyn bilemiz. Respýblıkalyq «Bóbek» qo­rynyń prezıdenti Sara Nazarbaeva da Semeıge kelgen sapa­rynda jasulandyqtar ómirimen tanysyp, olarǵa saltanatty jaǵ­daıda Elbasy atynan ásem bezendirilgen qylysh syılap ketkenin de kórgenbiz. Qazirde sol baǵaly syı jergilikti ólke­taný murajaıynda tur.

Daryndy balalarǵa arnal­ǵan «Jas Ulan» lıseıi táýel­sizdigimizdiń, eldigimizdiń, Elba­sy­myzdyń dana saıasatynyń arqasynda ashylǵan oqý oryn­darynyń bireýi ǵana emes, biregeıi bolyp tabylady. Lıseımen birge onyń basshysynyń aby­roıy da ýaqyt ótken saıyn kóterile túsip kele jatqany kóp nárseni ańǵartsa kerek. So­nyń aıǵaǵyndaı, ol búginde polkovnık shenin ıelengen birinshi qatardaǵy ofıser, sala­lyq mınıstrlik boıynsha «Eń úzdik ustaz», «Qazaqstan Res­pýblıkasy bilim berý isiniń qur­metti qyzmetkeri» atanǵan bilikti maman. Onyń el Kons­tıtýsııasynyń – 10, el Táýel­siz­diginiń 20 jyldyqtaryna oraı alǵan merekelik medalderi munyń syrtynda. Jıyrma jyl demekshi, endi úsh jyldan soń bul lıseı de óziniń jıyrma jyldyǵyn atap ótpek. Jáne jasulandyqtardyń óz merekesin laıyqty atap ótetindigine esh kúmán joq. Erkin eldiń erteńine aınalar ulandardy tárbıelep jatqan bir oqý ornynyń búgingi tynys-tirshiligi, mine, osyndaı!

Dáýlet SEISENULY,

jýrnalıst.

Semeı.

Sýrette: daryndy bala­lar­ǵa arnalǵan Sh.Ýálıhanov atyn­daǵy «Jas Ulan» lı­seıi­niń bastyǵy, polkovnık Q.Oqasov ulandarmen birge.