«Ǵylym qory» – bastamalar baspaldaǵy
Bul rette Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty «Ǵylym qory» aksıonerlik qoǵamy ǵylym men óndiristi jaqyndastyrý, ǵylymı jetistikterdi kommersııalandyrý boıynsha júıeli jumys atqaryp otyr deýge bolady. Aıtalyq, aksıonerlik qoǵam 2016 jyldan bastap ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý maqsatynda boıynsha jobalardy granttyq qarjylandyrý 3 konkýrs ótkizip, onyń nátıjeleri boıynsha 153 joba iske asyryldy. Tipti, jobalardyń 23-i qazirgi tańda óndiris kezeńine shyǵyp, ónim men qyzmetterdi satýdan túsken tabys 852 mln teńgeni qurady. Jalpy, ǵylymdy qarjylandyrý ekonomıkany damytýdaǵy birden-bir qajet tetik.
«Ǵylym qory» AQ basqarma tóraǵasy Ánýarbek Sultanǵazınniń aıtýynsha, búginde otandyq ǵalymdar 253 jańa ónim shyǵaratyn úlken áleýetke ıe. Bul elimizdegi bıznes-alańdardyń otandyq ǵylymı zerthanalarǵa bet bura bastaǵanyn kórsetedi. «Úsh jyldyq qoldaýdan keıin tolyq qýatyn qalyptastyrǵan jobalar eki konkýrs boıynsha 253 jańa ónim túrin shyǵaratyn bolady», deıdi Á.Sultanǵazın. Basqarma tóraǵasynyń aıtýynsha, atalǵan jobalardyń negizinde 951 jumys orny ashylady. Sonymen qatar, ónimderdiń kommersııalyq satylymynan 30 mlrd teńge tabys túsedi dep kútilýde. Bul rette iske asyrylǵan jobalarǵa bólinetin qarajattyń 40,3 paıyzyn bıznes ókilderi aýdarǵanyn aıta ketken jón.
Búginge deıin elimizdegi ǵalymdardyń jobasy 850 mln teńge tabys tapqan. Bul rette grant berý sharttary tolyǵymen zańdy negizde iske asyrylatynyn aıta ketken jón. «Ǵylym qory» aksıonerlik qoǵamynyń jobalyq dıreksııa basshysy Qurmanǵazy Omarovtyń aıtýynsha, grant berý tártibi aıtarlyqtaı qarapaıym. «Basty talap – joba jetekshisi mindetti túrde Qazaqstan azamaty bolýy kerek. Sol sekildi joba Qazaqstan aýmaǵynda júzege asyrylýy tıis. Granttyń kólemi 300 mıllıon teńgeden aspaıdy. Sondaı-aq ǵylymı jobany usynatyn toptyń jeti adamnan aspaýy qadaǵalanady. Álbette, joba úsh jylǵa deıin iske asýy tıis», deıdi Qurmanǵazy Quraluly.
Jalpy, elimizdegi «Ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrý týraly» zańdy iske asyrý nátıjeleri búginde jaqsy kórsetkishterge ıe. Bul baǵytta «Ǵylym qory» ǵylymı-tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýdy granttyq qarjylandyrý boıynsha jobalardy iske asyratyn ǵalymdar men kásipkerlerdiń arasynda altyn kópir bolyp otyr.
Senat depýtaty Asqar Beısenbaev atap ótkendeı, «Ǵylym qorynyń» jumysy búginde óz jemisin bere bastady. «Memleket tarapynan bólinip jatqan qarajatty atalǵan qor ıgi isterge baǵyttap otyr. Qor ótkizgen birneshe baıqaý nátıjesinde 100-den asa joba qoldaý tapty. Qazir onyń basym bóligi qoldanysqa enip, el ıgiligine qyzmet etýde. Elbasy tapsyrmasyna sáıkes, qordy qurýdaǵy maqsat ta osy bolatyn. Elimizde bastamashyl zertteýlerge kóńil bólinip, tájirıbelik-qurastyrmalyq jumystar damı bastady. Eń bastysy, ǵylymı jańalyqtar el ekonomıkasyna úles qosa tústi», deıdi A.Beısenbaev.
Senat depýtaty sonymen qatar otandyq ǵalymdardyń qymyzdan, sútten adam aǵzasyna paıdaly ónimder shyǵaryp jatqanyn aıtady. «Bul – ǵylym men memlekettiń, sondaı-aq bıznestiń qarym-qatynasyn bildiredi. Memleket tarapynan qarjy bólinedi, ǵylym tarapynan jańa oı usynylady, odan bólek bıznes ókilderi atalǵan júıeli jumystarǵa óz qarajattaryn quıady», deıdi depýtat A.Beısenbaev.
Ǵylym qorynyń taǵy bir ereksheligi, jobaǵa qarjylaı qoldaýdan bólek, naryqta óz ornyn tabýyna da atalǵan qor kómektesedi. «Árbir jobanyń ózindik kúntizbelik jospary men smetasy bar. Kúntizbelik jospar boıynsha, 2018 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin 6 jobany aıaqtaýymyz kerek bolatyn. Biz bul jobalardy tolyq aıaqtadyq. Kúntizbelik jospar boıynsha osy jyly 31 jobany bastaımyz», deıdi Á.Sultanǵazın.
Jobalardyń jolyn ashatyn tarmaq kóp
Ǵylym qorynyń jumystarymen tanysqan ýaqytta óz jemisin bergen naqty jobalarǵa kóz jetkizýge bolady. Máselen, Kókshetaý mıneraldy sýy óz ónimderin naryqqa shyǵara otyryp, 441 mıllıon teńge kommersııalyq kiris tapty. Sondaı-aq ıgilikti jobalardyń qatarynda «Qaztehnıkos» ónimi bar. Otandyq ǵalymdar jaryqdıodty shamdar úshin arnaıy qýat kózin oılap tapty. Bul ónim jaryqdıodty shamdardyń qyzmet etý merzimin eki esege arttyrady. Iаǵnı, osy ónim arqyly shamǵa artyq júkteme túspeı, qyzmet kórsetý merzimi uzarady. Bul joba qazirdiń ózinde elimizdiń 11 óńirinde iske asyrylyp jatyr.
«Biz aldymyzǵa eki strategııany belgilep aldyq. Onyń birinshisi, ǵylymı jobalaryn kommersııalandyrý baǵytynda ǵalymdardy keshendi túrde qoldaý bolsa, ekinshisi – ǵalymdarǵa bıznespen seriktestik ornatýda qoldaý kórsetý. Aldaǵy ýaqytta álbette, biz bul strategııalardy konkýrstar arqyly iske asyramyz. Naryqta granttarymyz, konkýrstarymyz qyzyǵýshylyqqa ıe bolyp otyr», deıdi Á.Sultanǵazın. Onyń aıtýynsha, «Ǵylym qory» árdaıym bıznes ókilderine «eger ónimderińiz naryqta básekege qabiletti ári sapaly bolsyn deseńizder, bizdiń ǵalymdar sizderge kómektese alady» dep baǵyt silteıdi. Búginde Astana men Almaty qalalary kóshbasshy retinde basqa óńirlerge úlgi bolýda. Sonymen birge, Túrkistan, Qaraǵandy oblystarynda ǵylymı jobalar kóbirek júzege asatynyn aıta ketý kerek. Atalǵan máselede Parlament Senatynyń Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıteti men Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń depýtattary, «Ǵylym qory» AQ ókilderi, sondaı-aq ǵylymı tehnıkalyq qyzmet nátıjelerin kommersııalandyrýdy granttyq qarjylandyrý boıynsha jobalardy iske asyratyn ǵalymdar men kásipkerler úlken qyzyǵýshylyqpen jumys istep jatyr.
Aýqymdy jobalarǵa qatysty senator Birǵanym Áıtimova ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq qyzmettiń nátıjelerin kommersııalaý salasyndaǵy zańnamalyq bazany odan ári jetildirý qajettigi týraly aıtady. «Ǵylymı zertteýlerdi kommersııalandyrý jáne jas ǵalymdardyń jobalaryna belsendi qoldaý kórsetý boıynsha odan ári jumys isteý qajet. Búginde bıznes-ǵylym degen memlekettiń óz ónimderin eksporttaýǵa múmkindik beretin jaqsy platforma quryldy», deıdi ol.
Atqarylyp jatqan ilkimdi isterge ǵalymdardyń ózderi de rıza ekendikterin aıta ketý kerek. Mıkrobıologııa jáne vırýsologııa ǵylymı-óndiristik ortalyǵynyń bas dırektory, akademık Amankeldi Sadanov otandyq ónimderdiń naryqqa shyǵýyna atalǵan qordyń septigi tıip otyrǵandyǵyn qýana jetkizedi. «Ǵylym qory eń aldymen bizdi qosymsha qarjymen demep, zerthanalarymyzdyń qural-jabdyǵyn jasaqtaýǵa kómek berdi. Keıingi eki jylǵa bólingen 300 mln teńge 31 jyl boıy zerthanada túrli tájirıbeden ótken ónimimizdi el ıgiligine jetkizýge sep boldy. Budan ári de «Ǵylym qory» AQ kómegimen ǵylymı nemese ǵylymı-tehnıkalyq zertteýlerdiń nátıjelerin kommersııalandyrý, óndiriske engizý jáne satýdy jetildire bergen jón. «Ǵylym qory» arqyly kommersııalandyrýǵa beriletin jobalardyń ereksheligi – bıznes-seriktestiń jobany qosymsha qarjylandyrýy deýge bolady. Bul joba nátıjesin paıdalanatyn bıznes ókilderiniń qyzyǵýshylyǵyn arttyrady, keıbir qajetsiz jobalardy qarjylandyrýdan saqtaıdy. Sonymen qatar ǵylymdy naqty óndirispen ushtastyrýǵa múmkindik beredi. Bul jerde taǵy bir eskere ketetin jaıt, jobadaǵy talaptar oryndalmaǵan jaǵdaıda, bólinetin qarajattyń 20%-dan 30%-ǵa deıingi mólsherin memleketke keri qaıtarýy kerek. Bul uıym basshylarynyń jáne jobanyń ǵylymı jetekshileriniń ótinimderdi berý, júrgizgen zertteýleriniń nátıjelerin ekonomıkanyń tıisti sektoryna engizý kezinde de jaýapkershiligin arttyrady», deıdi akademık A.Sadanov.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
