Bir aıta keterligi, óńirde 10 aýdan bolsa, ortalyqtandyrylǵan aýyz sý júıesi 9 aýdanda tolyǵymen sheshimin tapqan. Tek qana sarykemerlikter aýyz sýsyz otyr. Elimiz azattyq alǵaly beri otyz jylǵa tarta ýaqyt ótse de, bul másele áli kúrmeýli kúıinde.
Sarykemer aýylyna arnaıy atbasyn buryp, jergilikti turǵyndarmen kezdeskenimizde báriniń basty muńy aýyz sý ekenin baıqadyq. Tipti bul máseleniń kópshilik tarapynan kóterilip júrgenine de 15 jyldaı ýaqyt bolypty. Búginge deıin jergilikti turǵyndardyń bári de esik aldynan qudyq qazyp alyp, sodan shyqqan sýdy ishýge májbúr. Sý tereńnen shyqqan sapaly sý bolsa bir sári. О́kinishke qaraı, olaı bolmaı tur. «Sý esik aldynan 5-6 metr tereńdikten shyǵady. Biraq talaı jyldan beri mundaǵy halyq qum, qıyrshyq tas aralas sýdy ishýge májbúr. Bárimiz de sýdy qaınatyp, ydys túbine tundyryp baryp ishemiz. Bul − densaýlyqqa zııan. Bir sózben aıtqanda, 30 jylǵa tarta ýaqyt boıy halyqtyń kórgen kúni osy. 2013 jyly bolýy kerek, aýylymyzǵa aýyz sý tartyla bastap edi, sońy aıaqsyz qaldy. Onyń sebebi qarapaıym halyqqa belgisiz», deıdi aýyl turǵyny Qydyráli Oralov.
Kópshiliktiń aıtýynsha, kelmeske ketken Keńes ókimetiniń kezinde bul aýylda aýyz sý bolǵan eken. Ortalyqtandyrylǵan sý qubyrlary júıeleri arqyly halyq tirshilik nárin tatyp otyrǵan. Alaıda Keńes ókimetiniń qulaýymen birge álgi sý qubyrlarynyń da tozyǵy jetip, aqyry iske jaramsyz bolyp qalǵan. Sodan beri sarykemerlikter taza sý kórmegenin aıtady. Osy aýylda 30 jyldan beri turyp kele jatqan Mekıa Radjamov ta mundaǵy kópshiliktiń basty máselesi basqa emes, tap osy aýyz sý ekenin jetkizdi. «Aýyldyń kireberisinde tereńnen shyǵyp jatqan taza sý bar. Ol bir núktede ǵana. Ol jerden búkil halyqtyń sý ishýi múmkin emes. Arasynda bolmasa, halyq ta ol jaqqa kóp bara bermeıdi. Dúkennen keıde ishýge, tamaqqa paıdalanýǵa lıtrlep taza sý satyp alamyz. Biraq únemi satyp ala berý múmkin emes. 30 myńnan astam turǵynnyń báriniń jaǵdaıy birdeı emes. Keıde esik aldyndaǵy qudyq sýynan shaı qaınatqanda sháınektiń aýzyna qum tolyp, sý aqpaı qalady. Bárinen de balalarǵa obal. Biraz jyl buryn aýylymyzǵa aýyz sý tartylmaqshy bolyp, jumys atqaryldy. Sonda tıisti basshylar kelip, ortalyqtandyrylǵan sý júıesin iske qostyq dep lentasyn da qıǵan. Biraq úsh-aq kún sý boldy. Odan keıin taǵy toqtap qaldy. Sondyqtan aýyl halqyna taza sý kerek», deıdi ol.
Kún tártibindegi kúrdeli máselege respýblıkalyq bıýdjetten qarajat bólinse, quba-qup. Naqty aıtsaq, atalǵan aýylǵa qurylys jumystaryn júrgizý úshin 3 mıllıard 816 mıllıon teńge qajet eken. Jergilikti halyq endigi jerde taza sý máselesiniń sheshilýine úmitti. Eger bıylǵy bıýdjette osy másele qaralyp, tıisti sheshim qabyldansa, talaı jylǵy túıindi máseleniń núktesi qoıylmaq. «Sarykemer aýylynyń halqyna ortalyqtandyrylǵan aýyz sý júıesi kerek. Buryn sý qubyrlary eski júıege qosylǵan bolatyn. 2013 jyly bul máseleni sheshýge qarjy bólingen. Alaıda, prokýratýra organdary aýylda jerasty sý qory joq, sondyqtan qarjy bólý negizsiz degen qorytyndy shyǵaryp, qarajatty keri qaıtardy. Endi aýdan, aýyl halqynyń atynan aıtarym, osy máselege respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý kezinde qarajat bólinse quba-qup bolar edi. Jalpy, Sarykemer aýylyndaǵy sý qubyrlarynyń uzyndyǵy 116,6 shaqyrymdy quraıdy. Aýdan ortalyǵyna aýyz sý tartý máselesine oraı, ótken jyly jobalyq-smetalyq qujattar daıyndalyp, ótkizildi», deıdi aýdan ákimi Rahmatilda Rahmanberdıev.
Aýdan ákimdiginiń málimetinshe, byltyr Qostóbe, Kóktal, Talas, Seńkibaı, Baızaq jáne Sarykemer aýyldarynyń sý júıelerine jobalaý smetalyq qujattary ázirlenip, memlekettik saraptamadan ótkizilgen. Barlyq ázirlengen qujattar respýblıkalyq bıýdjetten qarajat qarastyrý úshin elimizdiń Investısııa jáne damý mınıstrligine tapsyryldy. Al kezinde jerasty sý qory joq delingen Sarykemer aýyly búginde jerasty sý qorlary anyqtalǵan 6 aýyldyń qatarynda tur.
Shynynda da kópshiliktiń kúrdeli máselesi sheshimin tapsa ıgi. Qıyn túıindi tarqatýǵa qarajat qolbaılaý bolǵanymen, turǵyndardyń aýyz sýǵa degen úmiti áli sónbegen. Sonymen qatar, respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi Esep komıtetiniń tóraıymy Natalıa Godýnovanyń Elbasyna jazǵan bıýdjet jobasyna júrgizilgen aldyn ala baǵamdaýdyń negizgi qorytyndylary týraly aqparatynda halyq sany 30 250 adamdy quraıtyn Sarykemer aýyly sýmen jabdyqtalmaǵany kórsetilgen. Bul da halyqtyń kóńiline demeý bolyp otyr. Al aýdan ákimi R.Rahmanberdıev aýyl turǵyndary atynan Parlament Senatynyń depýtattary Abdaly Nuralıev, Muratbaı Joldasbaev jáne Qojahan Jabaǵıev, Parlament Májilisiniń depýtaty Baqytjan Ertaev sııaqty birqatar halyq qalaýlylarynyń atyna osy jobanyń qurylysyn qoldap, respýblıkalyq bıýdjetten qarajat bólýge yqpal etýlerin surap hat jazypty. Áli de bolsa áliptiń artyn baǵyp otyrǵan qarapaıym turǵyndar jaqsylyqtan úmitti. Ázirge bir ıgiligi bolar dep úmittengen halyq qum, qıyrshyq aralas sýdy tundyryp iship, ómir súrip keledi.
Baızaq aýdany sýly, nýly jer bolǵanymen, aýdanda aýyz sý máselesi tek Sarykemerde emes, birqatar aýyldarda da bar. Búginge deıin aýdandaǵy 43 eldi mekenniń 20-sy ǵana aýyz sýmen qamtylǵan. Bir tańǵalarlyǵy, turǵyndar sany Sarykemer aýylynan áldeqaıda az Túımekent, Qyzyl Juldyz, Dıhan, Abaı sııaqty aýyldarda bul másele oń sheshilgen. Al ótken jyly aýdandaǵy 4 aýylǵa aýyz sý júıesi 1 mıllıard 498 mıllıon teńgege júrgizildi. Sonymen qatar, byltyr 6 aýylǵa sý tartý úshin jobalyq-smetalyq qujattar daıyndalǵan. Bıyl Talas aýylyna qurylys jumystaryn bastaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 218 mıllıon, oblystyq bıýdjetten 24 mıllıon, barlyǵy 242 mıllıon teńge bólindi. Alaıda aýyldardy aýyz sýmen qamtýdaǵy eń úlken joba Sarykemer aýyly eken.
Shırek ǵasyrdan astam ýaqyt boıy sheshilmeı kele jatqan máseleniń mánisi osy. Kún saıyn qumdy sýdy ydysqa tundyryp iship, áýpirimdep kún keship kele jatqan kópshiliktiń kókeıkesti máselesi aldaǵy ýaqyttarda sheshimin tabady degen úmit bar.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
Baızaq aýdany
Sarykemer aýyly
