Osy oraıda Elbasynyń 2016 jyldyń 14 qańtaryndaǵy Jarlyǵymen taǵaıyndalǵan, elimiz osymen tórtinshi ret toılaǵaly otyrǵan, á degennen ózine halyqtyń yqylasyn arttyryp, ózge ulyq meıramdardyń qatarynan laıyqty ornyn tapqan, 1 naýryz – Alǵys aıtý kúni merekesiniń mańyzy zor.
Alǵys aıtý kúni qoǵamymyz jyly qabyldaǵan, jalpyhalyqtyq sıpatqa ıe bolyp, az ǵana ýaqyttyń ishinde ózindik ornyn qalyptastyra bilgen aıtýly merekelerdiń birine aınaldy.
Negizinen, bul meıramdy atap ótýdegi basty maqsat – túrli tarıhı jaǵdaılar sebebimen elimizge qonys aýdarylǵan etnostar ókilderine kezinde ózderine kómek qolyn sozǵan, aryp-ashyp jetkende jatyrqamaı baýyryna basqan qazaq ultyna, qazaq dalasyna qurmet kórsetip, rızashylyqtaryn bildirýine memlekettik deńgeıde, keń aýqymda múmkindik berý. Bul elishilik úılesimniń, qazaqstandyq túrli etnostardyń ultymyzǵa degen syı-qurmetiniń arta túsýine oń áserin tıgizedi.
Sonymen qatar Alǵys aıtý kúni qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý baǵytyndaǵy memlekettik saıasattyń ishki mazmunyn asha túsip qana qoımaı, qoǵam múshelerin ózara syılastyqqa, ózara kómekke, qaıyrymdylyq isterge úndeıdi ári otanshyldyqqa tárbıeleýdi kózdeıdi.
Osy oraıda Memleket basshysynyń 2016 jyldyń 1 naýryzynda ótken Alǵys aıtý kúniniń alǵashqy saltanatty jıynynda: «Alǵys aıtý kúni – endi ulttyq kúntizbedegi Eńbek kúni, Otbasy kúni sııaqty ózge de merekelerdiń qataryndaǵy jańa data. Men bul mereke qazirgi ýaqytta asa qajet bizdiń qoǵamdaǵy senimdi, kelisim men dostyqty burynǵydan da nyǵaıta túsetinine senimdimin», degen sózi oıǵa oralady.
Jalpy, osy merekeni atap ótý kezinde qazaqtyń jomarttyǵy, qonaqjaılylyǵy, qaıyrymdylyǵy men keń peıili barsha qazaqstandyqtardyń jadynda qaıta jańǵyrady. Bul óz kezeginde qazaq ultynyń mereıin asyratyny anyq.
Elimizdegi túrli etnos ókilderiniń arasyndaǵy saıası qýǵyn-súrgin jyldarynyń kýágerleri men olardyń urpaqtary qazaq halqynyń ózderine jasaǵan qamqorlyǵyn árkez tebirene eske alady. Buǵan Alǵys aıtý kúni merekesiniń Astanada ótken alǵashqy alqaly jıynynda Memleket basshysynyń: «Olar kezinde ózderine de ońaı bolmaǵanyna qaramastan, qazaqtardyń qaıyrymdylyǵy úshin, sol kezdegi tyıymdarǵa qaramastan, batyl ári rııasyz kómegi úshin alǵys aıtady. Qazaqtar da baýyrlastarǵa týǵan ólkege degen súıispenshiligi úshin, jerimizdiń túrlenýine qosqan úlesi úshin, ulttyq mádenıetke, tilge jáne dástúrge degen qurmetteri úshin alǵys bildiredi», dep aıtqan sózi dálel.
Patshalyq Reseı tusyndaǵy Stolypın reformasy kezinde Qazaqstanǵa Reseı, Belarýs jáne Ýkraınadan 1 mıllıonnan astam adam qonys aýdarýy elimizdiń HH ǵasyrda kópetnosty el bolyp qalyptasýyn bastap berdi. Al ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldaryndaǵy ujymdastyrý kezinde burynǵy KSRO-nyń kóptegen óńirlerinen 250 myń sharýa Qazaqstanǵa jer aýdaryldy. Bulardan bólek, osy kezeńderde ónerkásip salasyndaǵy qurylystardy júrgizý úshin 1,2 mıllıon adam keldi. Sol sııaqty, Stalın rejiminiń yqpalymen 800 myńǵa jýyq nemis, 102 myńdaı polıak, Soltústik Kavkaz halyqtarynyń 500 myńnan astam ókili, 18,5 myń koreı otbasy elimizge jer aýdarylǵan. Qazaq dalasyna júk vagondarymen, áskerı kóliktermen ash qursaq, aryp-ashyp jetken olarǵa jergilikti qazaqtar bar múmkindiginshe kómektesti.
Buǵan qosymsha, stalındik qýǵyn-súrgin kezinde Qazaqstandaǵy jazalaý lagerlerine qamalǵan myńdaǵan tutqyndar, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde elimizge evakýasııalanǵan 350 myń jan, HH ǵasyrdyń orta tusynda tyń ıgerýge kelgen 1,5 mıllıon adam, áskerı nysandarda ózge aımaqtardan kelip jumys istegen 150 myń maman elimizde turaqtap qaldy.
Qazaq halqy elimizge qonys aýdarylǵandardyń eshqandaı kinási joq ekenin túsine bildi. Osy túsinik qazaqtardyń ózge etnostarǵa degen yqylasyn eselep arttyrdy.
Mine, bul joǵaryda sóz bolǵan tarıhı jaǵdaılardyń barlyǵyn búgingi jáne keler urpaq bilýi tıis. Osy oraıda yntymaq pen birlikti tý etip alǵa basyp kele jatqan kópetnosty Qazaqstannyń turaqtylyǵyn, ornyqty damýyn qamtamasyz etý baǵytyndaǵy jumystardy qolǵa alǵanda Elbasynyń «Etnostyq alýandylyq – bizdiń eldiń álsiz tusy emes, onyń baılyǵy», degen sózin basshylyqqa alýymyz qajet. Sondaı-aq Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bedelin arttyrý, álem memleketterimen ekijaqty jáne kópjaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý baǵytyndaǵy maqsatty sharalardy júzege asyrý barysynda elimizdegi túrli etnostardy «altyn kópir» retinde qarastyrý isi mańyzdy dep oılaımyz.
Qoryta aıtqanda, Alǵys aıtý kúni el múddesiniń, el tileginiń bir ortaq arnada toǵysýynyń qanshalyqty mánge ıe ekenin uqtyra túsetin mereke. Onyń negizinde halqymyzdy biriktirýshi kúsh, ózara qurmet pen syılastyqqa shaqyratyn izgilik ıirimderi jatyr. Onyń ústine, bul meıramda Abaı atamyzdyń: «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep...» degen ósıetine adaldyq tanytqan qazaq ultynyń ózge etnos ókilderine kórsetken qaıyrymdylyǵy, qamqorlyǵy, olardy ózi jetisip otyrmasa da shettetpeı, baýyryna basqany qoǵam sanasynda qaıta jańǵyryp, júrekti qozǵaıdy.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
