– Muhtar Naýryzbaıuly, elimizdegi «Jastar saıasaty» jastardyń qajettiligin ótep jatyr ma?
– Jastar saıasatyn qıyn-qyspaq másele dep qarasaq, «órtterdi sóndirý» jáne problemalardy kez kelgen ýaqytta, kez kelgen jerde sheshý talpynystarynan, ustanymynan aspaı qalamyz. Al kerisinshe, jastarǵa resýrs retinde qaraý – uzaq merzimdi qıyndyqtardy eńserý jáne boldyrmaý, jastar saıasatyn qalyptastyrý men qajettilikterin óteý arqyly olardyń osy eldiń azamaty retindegi áleýetin tolyq júzege asyrýlaryna jol ashar edi.
Onyń ústine, qazir «Jastar saıasaty týraly» Zańda barlyq ortalyq memlekettik organdardyń quzyretteri men múmkindikteri ashyp kórsetilgen. Alaıda, ázirge bul tetikterdiń tolyq júzege asyrylmaı otyrǵanyn kórip te otyrmyz, túsinemiz de.
Máselen, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý, Ishki ister, Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteri men kásipkerlik salasyna jaýapty ókiletti organdar áli kúnge jastar kásipkerligin qoldaýdyń, jastar men jas otbasylarǵa qoljetimdi baspana júıesin damytýdyń, aýyl jastaryna jaǵdaı jasaýdyń, jastardy jumysqa ornalastyrýdyń, jastardyń áleýmettik qoldaýǵa zárý toptaryna kómek berýge qatysty is-sharalardyń naqty tetikterin jasap bitken joq.
– Prezıdent bıylǵy jyldyń Jastar jyly bolyp jarııalanatyndyǵyn ótken jyldyń qazan aıyndaǵy Joldaýynda aıtty. О́kiletti organdar sodan beri qandaı sharalardy qolǵa aldy?
– Memlekettik organdar jastardy ataýly jyldyń ózinde tolyq qamtı almaıdy-aý degen qaýip bar. О́ıtkeni kóptegen ońdy baǵdarlamalar jastardyń «tańdaýly» jáne paıyzdyq ólshemge shaqqanda azǵantaı bóligin qamtydy. Sondyqtan jastardyń jergilikti, memlekettik jáne halyqaralyq saıasatqa qatysýyn zańnamalyq turǵyda rettep, naqty sheshimderdiń qabyldanýyna jol ashý kerek.
Demek, jastar saıasatyn tıimdi júzege asyrýdyń naqty ındıkatorlaryn jasaıtyn ýaqyt jetti jáne ol kórsetkishter jastardy qandaı da bir problemanyń kózi dep emes, resýrs retinde qaraýǵa múmkindik berýi tıis.
Mysaly, oqytýdaǵy jasandylyqtan arylý. Aıtalyq, mektep júıesi men ýnıversıtetterde jastardyń jaǵdaılaryna formaldy oqytý saıasaty turǵysynan qaraý qajet. Biraq bul arada jastardyń qoǵamda belsendi jáne oń kózqarastaǵy azamat bolyp qalyptasýyna mańyz berilýi kerek.
Jastardy belsendi oqytý úderisin ózderiniń bastamalary arqyly yntalandyra otyryp, jastar saıasatyn damytýdyń tetikteri belgilenýi tıis. Sonymen qatar jastar sektoryndaǵy jaqsy jattyqtyrýshylar nemese ortalyqtardy damytý arqyly olardyń tyńǵa túren salýyna múmkindik berý kerek.
– Mundaı jańashyldyqtardy engizýde jergilikti atqarýshy organdardyń róli qandaı bolmaq?
– Memlekettik jastar saıasaty árıne jergilikti jerlerde bastalyp, jergilikti bılik oryndarynyń belsendi qatysýy arqyly ǵana júzege asyrylady. Memleket basshysynyń jýyrda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda jastardy áleýmettik nemese qoǵamdyq jobalardan ózge, tutas óńirlerdiń damýyna qatystyrý týraly eskertpesi bılik oryndaryna sabaq bolýy tıis.
– Jastardy qoǵam damýyna qatystyrýdyń ozyq úlgileri bar ma?
– Jastar saıasaty olardyń belsendilikterine tyǵyz baılanysty. Máselen, Eýropa elderinde jastar uıymdaryn memlekettik sheshimder qabyldaýǵa aralastyrý dástúri baǵzydan bar. Osynyń nátıjesinde, Eýropa Keńesiniń jastar sektory «birlese basqarý» tásili boıynsha memlekettik baǵdarlamalar men is-sharalarǵa aıtarlyqtaı yqpal etýde.
Áńgimelesken Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
