KО́SEGENI KО́GERTER “KО́KTEM ShÝAǴY”

Siz­dermen búgingi kezdesýdi “Kóktem shýaǵy” dep atadym, dedi Memleket basshysy óz sóziniń basynda. Aldaǵy ýaqyttaǵy kezdesýler osyn­daı ataýmen atalatyn bolsyn. Bizdiń ásem Astananyń tóńireginde aq qar jatyr. Keń baıtaq elimizdiń soltústiginde qar jatsa, ońtústiginde báısheshek shyǵyp, jer gúldený ústinde. Sizderdiń merekelerińiz osy­ǵan tuspa-tus keledi. Halqymyzda: “Kúl­li tirshilik, izgilik ataýly kúnniń nurymen, ananyń aq sútimen keledi”, degen sóz bar. Ar­daqty ana, asyl jar, aıaýly qaryn­das­tyń ortaq meıramy – 8 naýryz shynynda da barshanyń janyna jylý syılaıdy. Sondyqtan da men osy kúndi kóktemniń shynaıy shýaǵyna baladym. Osy jerde aıta keteıik, qazaqstandyq kásipkerler Nıderlandy Koroldiginen Qazaqstanǵa 160 mıllıon dollarǵa gúl sa­typ almaqshy eken. Sol gúlderdi óz je­ri­mizde ósirsek, osynshama qarjy ózimizde qa­lar edi. Bıznesmender sony nege oıla­maıdy? Elbasy kezdesý barysynda osyny bıznesmenderge qulaqqaǵys retinde atap ótti. Al bizdiń buǵan qosarymyz, Nıder­lan­dy ekonomıkasyna qyrýar qarjy túsirip otyrǵan qyzǵaldaq gúliniń tuqymy kezinde Qazaqstannan aparylǵan bolatyn. Shyǵysta: “Áıel bir qolymen besikti ter­betse, ekinshi qolymen álemdi ter­be­te­di”, degen maǵynaly sóz bar, dep jal­ǵas­tyrdy sózin Prezıdent. Sizder otbasynda, qoǵam­da, saıasatta, bızneste – ómirdiń ár sala­syn­da azamattarmen birge jumys istep ke­le­sizder. Osy oraıly sátte sizderge eli­miz­diń damýynyń barlyq salasynda istep jatqan jumystaryńyzǵa rızashylyǵymdy bildiremin. Táýelsiz elimizdiń ul-qyzdaryn tár­bıelep, azamattarǵa senimdi tirek bolý­men qatar, qoǵam isine bilek sybana kirisip, qıyn-qystaý kezde de birge boldyńyzdar. Sol úshin de áıel qaýymyna alǵys aıtamyn. Áıelder qaýymyna shynaıy alǵysyn osylaısha bildirgen Memleket basshysy bu­dan soń elimizdiń halyqaralyq bedeline toqtaldy. Nursultan Nazarbaevtyń atap ótkenindeı, Qazaqstan búginde halyqaralyq bedeldi Uıym – EQYU-ǵa tóraǵalyq etip otyr. Bul – Qazaqstan tarıhynda buryn-soń­dy bolyp kórmegen úlken oqıǵa. Osy­nyń arqasynda Qazaqstandy tórtkúl dúnıe qazirgiden de jaqsy tanyp biletin bolady. Halqymyzda ananyń balasyna degen meıirimin qapysyz ańǵartatyn: “Balanyń bilegi aýyrsa, ananyń júregi aýyrady”, de­gen sóz bar, dedi Prezıdent. Ana óz bala­sy­nyń taǵdyryna, búgini men bolashaǵyna eshqashan nemquraıdy qaraı almaıdy. Memleket basshysy osyǵan baılanysty aqyl-parasatymen, aqylgóıligimen tarıhta qalǵan Domalaq ana jáne qaıratkerligimen belgili Aıǵanym analardyń esimderin atap ótti. Biz “Bala – bolashaǵymyz” degendi jıi aıtamyz, dedi Elbasy ári qaraı. Al O.Bal­zaktyń: “Ulttyń bolashaǵy – ana­lar­dyń qolynda”, degen sózi bar. Bul siz­derge artylatyn senim júginiń qanshalyqty ekenin bildiredi. Sondyqtan búgin sizderdi kóktem merekesimen quttyqtaýǵa jáne sizdermen áńgimelesip, jaǵdaıdy bilýge múmkinshilik týyp otyr. Elbasy Nursultan Nazarbaev kezdesýde, sondaı-aq ana men balany qorǵaýda mem­leket tarapynan jasalyp jatqan qam­qor­lyq jaıynan da habardar etti. Prezı­dent­tiń atap ótkenindeı, ana men bala únemi mem­lekettiń nazarynda. Memleket tara­py­nan ana men balaǵa kórsetiletin áleýmettik járdemaqy mólsheri jyldan-jylǵa ósip keledi. Buryn on bala týǵan ana “Altyn alqa” alatyn bolsa, endi jeti bala týǵan ana “Altyn alqa” ıesi atanady. Al alty bala týǵan anaǵa “Kúmis alqa” beriletin bol­dy. О́tken jyly ǵana 350 myńnan astam anaǵa náresteli bolǵany úshin bir jolǵy járdemaqy berildi. Sonymen qatar, Elbasy bıylǵy jyldan bastap balalar járdem­aqysynyń edáýir ulǵaıtylǵanyn atap ótti. Merekelik kezdesýde birqatar áıel-ana­lar da sóz alyp, usynys-pikirlerin ortaǵa saldy, jasalyp jatqan qoldaý-kómekke rı­za­shylyqtaryn bildirdi. Eńbek jáne halyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstri, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasy­lyq-demografııalyq saıasat jónindegi ult­tyq komıssııanyń tóraıymy Gúlshara Ábdiqalyqovanyń aıtýynsha, Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda ár adam­nyń, ár otbasynyń, búkil halyqtyń ál-aýqatyn ári qaraı jaqsartý jóninde izgi is-sharalar naqty kórsetilgen. “Kimniń isi kóp bolsa, sonyń kúshi kóp bolady”. Joldaýda búkil qazaqstandyqtardy eńbekke, otan­súı­gishtikke shaqyratyn jerleri óte kóp. Oǵan elimizdegi áıel-analar da óz úlesterin qosatyn bolady. Jazýshy, “Káýsar bulaq” baǵdarla­ma­sy­nyń avtory Zeınep Ahmetova sózin Keńes Odaǵynyń Batyry Baýyrjan Momysh­uly­nyń kezinde jazǵan: “Qadirin bilmeppiz ǵoı tiri kezde, Dep jylar qalyń qazaq men ól­gen­de, Seksen men júzdigimdi urpaq atar, Tarıhtyń túkpirinen sóz kelgende”, degen óleń joldaryn oqýdan bastady. “Atanyń 80 jyldyǵyna sanaýly kúnder qalǵanda, – dedi ári qaraı Zeınep Ahmetova, – búkil elimizdi dúr silkindirip, qýanyshqa bólegen keremet jańalyq jarııa boldy. Ol Más­keý­diń temir qursaýynda elý jyl jatqan Ata­nyń “Altyn Juldyzyn” Elbasy alyp shy­ǵyp, halyqtyń keýdesine taqty. Baty­rymyz qashan juldyzyn alar eken, ádilet­ti­lik qashan ornar eken degen tilek halyq­tiki bolsa, erlik pen eńbek Elbasyniki boldy”. Kezdesýge qazaq atyn, Qazaqstan atyn shetelde tanytyp júrgen qandasymyz – Cheh Respýblıkasy Úkimeti janyndaǵy teń múmkindikter máseleleri jónindegi qo­ǵam­dyq keńes tóraıymy, SPID-ke qarsy kú­res týraly ulttyq baǵdarlama dırektory Jámıla Steglıkova da arnaıy shaqy­rylǵan eken. Ol elge degen saǵynyshyn, Qazaqstannyń álem aldyndaǵy bedelin by­laı jetkizdi: “Jıyrma jyldan astam ýa­qyt­tan beri shetelde júrmin, – dedi Já­mıla Almasqyzy. – Tarıhı Otanyma kel­gen saıyn týǵan elimdegi tyń ózgeristerdi kórip, meni qýanysh sezimi bıleıdi. Eýropa tórinde eńbek etip, abyroıǵa bólenip júrgenim, maǵan ana sútinen, ata-ana tár­bıesinen darydy. Máskeýde oqyp júrgende cheh azamatyna turmysqa shyqtym, Chehııa Úkimetiniń múshesi – mınıstr boldym. On­daǵy maqsatym – qazaq halqyn, Qazaq­stan­dy álemge tanytý, qazaq qyzynyń da qo­ly­nan jaýapty qyzmetter atqarý keletinin dáleldeý boldy. Sol maqsatyma jettim dep oılaımyn”. Al Adam urpaǵyn órbitý ınstıtýtynyń dırektory Saltanat Baıqoshqarova medı­sına salasyna baılanysty oıyn ortaǵa saldy. Onyń aıtýynsha, sońǵy jyldary medısına salasyna erekshe nazar aýdary­lyp keledi. Budan keıin ol ózi basqaratyn ınstıtýtta júzege asyrylyp jatqan ju­mys­tarmen tanystyrdy. “Qazaqstanda be­deý­lik qasiretine ushyraǵan otbasylardyń sany 350 myńnan asady, – dedi Saltanat Berdenqyzy. – Jańa bıotehnologııalardy engizýimizdiń arqasynda adam aǵzasynan qosa uryqtandyrǵannan dúnıege kelgen bala bıyl 14 jasqa tolady. Qazirgi kezde Qazaqstanda osy tájirıbeni qoldaný arqy­ly dúnıege kelgen balalardyń qatary 5 myńǵa jýyqtady. Elimizde adam urpaǵyn ór­bitý salasyn damytýǵa barlyq múmkin­dikter bar. Buǵan búginde osyndaı 8 orta­lyq­tyń jumys istep jatqany dálel bolady”. Saltanat Baıqoshqarova medısına salasyn damytýda keıbir qıyndyqtardyń bar ekendigin de jasyrmady. Negizinen ol medısına salasyn, onyń ishinde medı­sınalyq bilim berýdi reformalaýǵa baı­lanysty. Saltanat Berdenqyzynyń aı­týynsha, elimizdegi medısınalyq mekemeler jańa tehnologııalarmen keńinen jabdyq­talýda. О́kinishke qaraı, medısına maman­dary áli kúnge deıin keńestik kezeńdegi oqý quraldaryn paıdalanady. Sonyń saldary­nan, ásirese, áıel dárigerler men mamandar jańa tehnologııany paıdalanýda qıyn­dyqtarǵa kezigýde. Al Vankýver Olımpıadasynyń kúmis júldegeri Elena Hrýstaleva bul kúmis me­dal búkil qazaqstandyqtarǵa ortaq ekenin jetkizdi. Sonymen qatar, ol sportqa barynsha qoldaý kórsetkeni úshin Memleket basshysyna alǵys aıtty. Kezdesýde, sondaı-aq belgili aıtys aqy­ny Aınur Tursynbaeva, M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti Azııa jáne Afrıka elderi ınstıtýty dı­rektorynyń orynbasary Jibek Syzdyqova jáne “Zerde” ulttyq ınfokommý­nı­ka­sııalyq holdıngi” AQ basqarma tóraǵasy­nyń orynbasary Ázıza Shójeeva sóz alyp, óz oılarymen bólisti. Sýretti túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV. ARNAIMYN ALǴYSYMDY TEK О́ZIŃE Elordadaǵy Kongress-Holda Halyqaralyq áıelder kúnine arnalǵan saltanatty jıyn ótti. “Arnaımyn alǵysymdy tek ózińe” atty merekelik konsertti Elbasy Nursultan Nazarbaev arnaıy kelip, tamashalady. Ábdirahman QYDYRBEK. Konsert aldynda qyz-kelin­shek­terdi quttyqtaǵan Astana qa­lasynyń ákimi Imanǵalı Tas­ma­ǵanbetov: “Bul meıram — eń qas­terli sezimge toly meıram , biz qashanda áıel-anany qadirlegen elmiz. Búgingi merekelerińiz sizderge bar jaqsylyǵyn alyp kelsin ”degen ıgi tilegin bildire kele barsha názik jandylarǵa degen alǵysyn bildirdi . Qyz-kelinshekter men aq jaý­lyq­ty analar aldyna shyqqan es­tra­danyń tanymal oryn­daý­shy­la­ry: QR halyq ártisi Áli­bek Dinishev jáne Lakı Kes­og­lý, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Medeý Arynbaev, “Iаlla” ansambiliniń jetekshisi Fa­rýh Zakırov, halyqaralyq baı­qaý­lar­dyń laýreaty Igor Blago­dar­nyı jáne Azamat Jyltyrkózov, “ Super Star” jobasynyń jeńimpazy Almas Kishkenbaev óner kórsetti. Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi Nurjamal Úsenbaeva Qa­zaq ulttyq óner ýnıver­sı­tetiniń er balalar horymen, al jas oryn­daýshy Karına Karı­mo­va “Tumar” bı ansamblimen birge ana mahabbaty týraly án shyr­qady. Konsert ba­ry­synda Abaı­dyń “Aıttym sálem, Qa­lamqasy” men “Kózimniń qara­sy”, D.Týh­manovtyń “Sıboneı”, “Kla­velı­tos”, “Etı glaza na pro­tıv”, A.Za­sepınniń “Ishý tebıa”, Sh.Qaldaıaqovtyń “Baqyt qu­sha­ǵynda” jáne “Ana týraly jyr”, Q.Shil­­debaevtyń “Jan ana”, A.Ba­badjanıannyń jáne R.Roj­des­tvenskııdiń “Mama” atty ánderi shyrqaldy. Kesh sońynda Elbasy N.Á.Na­zarbaevtyń barsha áıel qaýymyna quttyqtaýy retinde arnaıy gúl shoǵy ákelindi. TALBESIKTI TERBETKENDER BAQYTY Smaǵul ELÝBAI, jazýshy. Búginderi jabyqtan kóp kút­tirgen kóktem sulý syǵalady. Si­re­sip jatqan salqyn dúnıe bý­sandy. Kóktem sulýdyń ómirpaz shýaǵy jamyrap dala kezdi. Uly dala ısinip jatyr. Qar erip, toń jibip jatyr. Saı-salany qýalap aqqan sý jyry. Alty aı qys qar astynda tunshyqqan tirshilik kir­pik qaǵyp, dúrk kóterilgeli ja­tyr. Jer betine Uly Jaratýshy tartqan teńdesi joq syı — ómir merekesi dýyldap saltanat qura bastady. Áıel-ana merekesi osy Jer-Ana merekesimen qatar ke­lipti. Qos mereke. Bastaýynda meıi­rim, shýaq, jylýlyq, názik­tik, sulýlyq jatqan tirshilik ataý­lynyń qos qaınary. Búgin­deri jaryq dúnıege qa­rasań kóz toımaıdy. Jaratýshy she­berliginde min joq. Jomart­tyǵynda da shek joq. Aspanǵa, qar­ly shyńdarǵa, jazıra jazyq­qa qarańyz! Tek tań qalasyz. Aqyl­ǵa syımaıtyn ádemilik. Kóktemde arýlar qosa qulpy­ra­dy. Bizge ony kórsin dep kóz, súısin dep júrek beripti. Qudaı sheber osynsha kól-kósir sulý­lyq­ty kóz aldymyzǵa úıip-tókken. Osynyń bári Alla nurynyń Jer betine túsken tek júzden bir ǵana nyǵmeti deıdi. Bir-aq paıyz! So­nyń ózi-aq Jer betindegi tirshilik otyn jaǵýǵa jetip jatyr. Sol bir paıyz nur arqasynda Jer betinde ómir sherýi toqtaýsyz, tolassyz saldyrtyp keledi. Sol sherý sándi-saltanatty bolsyn dep, Alla taǵala Haýa anamyzdy jaratqanda onyń dıdaryna názik nur súıkepti. Sodan Haýa ana su­lýlyǵyna Adam atamyzdan bas­tap adam nazary suqtanýmen ke­ledi. Aqyn bitken sol sulýlyqty jyrlap taýysa almaı keledi. So­nyń arqasynda Jer betinde ómir arqaýy bolǵan atam­zamannan tartylǵan mahabbat jibi úzilmeı keledi. Sonyń arqasynda úzdiksiz urpaq jalǵasyp keledi. Alla taǵala sulýlyqtan basqa taǵy da áıel júregine mol meıirim quıypty. Sonyń arqasynda áıel balasy Jer betindegi qatygezdik ataýlyny meıir-shafǵatymen emdeýmen keledi. Nátıjesinde Adam Atada joqty Haýa Ana toltyryp, Haýa Anada joqty Adam Ata toltyryp, Jer betinde uly úılesim saltanat quryp keledi. Álem­degi ár otbasynyń sánin keltirip, shamyn jaqqan da sol úılesim. Negizinde ıman jatqan ol úılesim avtory, árıne, Allanyń ózi. Sondyqtan ol úılesimdi buzbaq bolǵandar qatelesedi. Jaratýshynyń kárine ushyraıdy. Kúni keshe qudaısyz qoǵamnan shyqtyq. Sonyń zar­dabyn áli tartyp ke­le­miz. Imany kemshin ata-ana tárbıelegen ul-qyzdar dúnıege nekesiz bala ákelip, ony aıdyń-kúnniń amanynda dalaǵa tastap ketip jatyr. On­daı ul men qyz odan keıingi ómirinde qalaı baqytty bolady!? Shúkirshilik, ımandy analar arqasynda qazaq sany búginde elimizde 10 mıllıonnan asty. Ultymyz es jıyp, ımanǵa bet burdy. О́z balasyn ǵana emes, panasyz qalǵan el balasyn da baýyryna basatyn aıaýly analar kóbeıdi. Bir ǵana Almaty oblysy Talǵar aýda­ny­nyń ózinde sondaı eki uly ana bar. Al­la­nyń nury jaýsyn olarǵa! Sol eki uly ananyń biri 110 jetim bala asyrap otyr. Ekinshisi 30 jetim bala asyrap otyr. Árı­ne, birinshiden Allanyń járdemi, ekin­shiden jergilikti bılik járdemi. Túrli ult ókilderinen quralǵan bul úılerdegi balalar bir ata-ana balasyndaı namazǵa jyǵylady, qazaq tilinde tárbıe alady. Naǵyz erteńgi Qazaqstan patrıottary! Minekı, ónegeniń kókesi! Budan asqan saýapty is bar ma! Bun­daı qadamǵa osynaý analar qalta baıly­ǵy­nan bardy ma? Joq. Júregindegi ıman baılyǵynan bardy. Siz olardyń, 110, 30 bala asyrap otyrǵan analardyń dıdaryn kórdińiz be? Kóp baladan qınaldyq dep kú­ńirenip otyrǵan olar joq. Kerisinshe, ba­qy­tyn aıtady, sol balalardyń pana taýyp, jylý taýyp, ana meıirimin taýyp, qýanǵandaǵy ózderi bastan keshken baqytty aıtady. Olar ózderin shyn mánindegi baqytty jandar dep biledi. О́ıtkeni, olar adamǵa qýanysh syılaǵanda ǵana adam baqytty bola alatynyn uqqan jandar. Osynaý uly shyndyqqa jetken jandar. Osy oraıda túrik eliniń: “Dúnıedegi eń baqytty jandar — ózgege baqyt syılaı bilgen jandar” degen ataly sózi eske tú­sedi. Osy oraıda Alla taǵalanyń analarǵa bergen bir taǵy bir ǵajaıyp qasıeti eske túsedi. Ol – áıel adamnyń jaqyny úshin qurbandyqqa bara biletin qasıeti. Aıýp paıǵambar terisi jıdip, jıyrma jyl tósek tartyp jatyp qalǵanda onyń janynan jaqyn-jýyqtyń bári qashty, tek jalǵyz jary qaldy. Jıyrma jyl boıy jary Aıýp­ty aýyzyna qolymen as berip asy­rady. Qarjysy bitken sátte uzyn shashyn kesip satyp, paıǵambarǵa azyq-túlik aldy. Jıyrma jyl ótkende Aıýp jazylyp, qalǵan ómirinde erli-zaıypty ekeýin Alla jarylqady, baq-berekege keneltti. Minekı, osyndaı qurbandyqqa bara bilý áıel jú­regine Alla quıǵan uly qasıet, uly meıi­rim. Sol uly meıirim arqasynda mıllıon­da­ǵan analar jary úshin, bala úshin kúnniń atysy, túnniń batysy demeı úıde de, túzde de bel jazbaı eńbek etedi. Atyn shy­ǵaraıyn demeıdi. Jamaǵatyma, balalaryma bolsa eken deıdi. Osy maqsatqa ǵumyryn arnaıdy. Iаǵnı, jaqynym úshin janym qurban dep ómir súredi. Solardyń baqytyn kórip baqytty bolady. Ondaı analar shyn­nan da baqytty. Olar egoızm, ındıvı­dýa­lızm sııaqty ǵasyr indetterinen ada. Olar ózgege meıirim syılaý arqyly óz baqytyn tabady. Bul bizdiń júrek tereńimizge Jaratqan ıe jasyrǵan uly jumbaq. Ol jumbaq syryn ózimshilder ómir boıy asha almaı ótedi. Adamǵa baqyt syılaǵanda ǵana baqyttyń dámi jánnat shárbatyndaı bolatynyn bilmeı ótedi, ony tek tatqandar biledi. Olar ımandy jandar. Qazaq ana­larynyń deni sondaı. Olar óz baqytyn jas náresteniń jupar ıisinen tabady. Er adamnyń deni náresteden alys júredi, demek shyn baqyt dámin bilmeıdi. Al ana bolsa kúnine nárestesin júz ıiskeıdi. Kúnine ján­nat shárbatyn júz ret tatady. Odan asqan baqyt bar ma?! Onyń qadirin tatqan biler. Jańa týǵan náreste ıisi! Alla nurynyń ıisi. Ana sodan tynymsyz tynys alady. Sodan júregi shattyqqa tolady. Júzi nurlanady. Sodan jan dúnıesi lázzat tabady. Ár bala tapqan saıyn nárestemen qosa keletin Jaratqan ıeniń osy bir ǵajaıyp nyǵmetine bóle­ne­di. Sóıtip, kóp balaly ana tań atqannan kesh batqanǵa deıin esik pen besik arasynda uly analyq mahabbatqa sho­mylady. Iаǵnı, baqyt qushaǵynda bolady. Úzilissiz bala tapqan áıel Alla rızyǵynyń úzilissiz qushaǵynda bolady. О́zi bala týý jasynan ótkende eseıgen balalarynan úzilissiz nemere súıedi, sóıtip, ól-ólgenshe baqyt qushaǵynda bolady. Budan ótken baqyt bar ma?! Bu jol – Jaratqan ıe­niń o bastan áıel bol­mysyna jazǵan joly. Bul — keshegi dástúrli qa­zaq áıeliniń joly. Solardyń arqasynda myń ólsek te báribir myń tirilippiz. Búginde ne istep júrmiz? Tik­ba­qaılanyp alyp, tas kó­she­ni tyq-tyq basyp, bala týýdan basqa jol­dyń bárin qýyp júrmiz. Sol joldar áıel bol­mysyna jaz­ǵan álgi dástúrli analyq joldan aýyt­qytyp alystatyp, áketip bara jatqan joq pa?! Sol joldardyń bári kó­sheni tyq-tyq basqan qa­zaq qyzdaryn baqytqa bastap bara jatyr ma?! Kúmánimiz bar. Al, eli­mizdegi etek-jeńi sholaq demografııalyq ahýal bolsa búginde ulttyń tún uıqysyn tórt bólgen ulttyq muńǵa aınaldy. Paıǵambarymyz Mu­hammed ǵ.s. “Úılenińder, kóbeıińder, men úmbe­tim­niń kóp bolǵanyn qalaımyn” dedi. Demek, úılený, úı bolý, kóbeıý – paıǵambar súnneti. “Al, týdyq deıik shu­byr­typ, ony kim asyraıdy? Aqsha qaıda?” degen ta­qyldaq, tikbaqaı suraq taǵy estiledi. Zańdy su­raq. Oılansaq onyń da sheshimi bar. Tek saıa­sat­kerlerimiz sabylyp iz­dese eken deımiz. Sonyń bir joly 5 bala tapqan analardy aılyqqa qoıý, ne zeınetke shyǵarý. Nege zeınetke shyǵar­mas­qa? Keıde ásker ne­me­se áskerılendirilgen salada jumys isteıtin jigitterdiń 45-ke kelmeı zeınetke shyǵyp jat­qa­nyn kóremiz. Kóp bala tap­qan analardy nege sol salaǵa teńes­tir­mes­ke?! Kóp balaly úı bol­masa kók jaǵaly ásker qaıdan shyǵady? Sóz joq, osylaısha biz, kóp balaly analar úshin arnaıy aılyq nemese zeınetaqy belgileý arqyly adam sa­ny jóninen Elbasy qoıǵan 20 mıllıondyq mejeni ertelete eńsergen bolar edik. 8 naýryz – halyqaralyq áıelder kúni. Ádemi mereke! Hanymdarǵa, qyzdarǵa qu­shaq-qushaq gúl syılaıyq! Hanymdar men qyzdarymyzdyń qulaǵyna altyn syrǵa dep osy kún biz besik terbetkender týraly aıt­tyq, túptep kelgende Táýelsizdik taǵdyry bul. Sondyqtan búgin... besik terbetkenderge taǵzym! QURMETTI ARÝLAR! “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń Saıası keńesi Sizderdi kóktemniń eń shýaqty merekesi 8 Naýryz meıramymen shyn júrekten quttyqtaıdy! Sizder bir otbasyn emes, búkil álemdi aıaly alaqandaryńyzben terbete alatyn, adamzat balasynyń ary, rýhy, jigerisizder. Táýelsiz Qazaqstanymyzdaǵy beıbit tirlik pen birliktiń, jarqyn bo­la­shaqqa degen senimniń, izgilik pen meıirimdiliktiń uıytqysy da ózderińiz. El Prezıdenti, “Nur Otan” partııasynyń Tór­aǵa­sy Nursultan Ábishuly Nazarbaev isker, talantty, daryndy jandarǵa barynsha qoldaý tanytyp, urpaq sabaqtastyǵy sanalatyn ana men bala má­selesine erekshe nazar aýdaryp keledi. Elbasynyń aıryqsha qamqorlyǵynyń arqasynda sizder otbasynyń, memlekettiń, Otanymyzdyń ıgiligi jolynda aıanbaı ter tógip, eldiń saıası, áleýmettik, rýhanı ómirinde tabysty eńbek etip kelesizder. Sizderdi búginge mereıli merekelerińizben taǵy bir márte quttyqtaı otyryp, denderińizge saýlyq, shańyraqtaryńyzǵa shattyq, yrys-qut tileımiz. Ár tańdaryńyz araılap atyp, kúnderińiz nurǵa tolsyn! SEZIM TOLQYNY Ertiske  qaraı asyǵady Úlbi, Áldebir syrdy jasyrady Úlbi, Qadym zamannan... baǵzy ýaqyttan Ertis-jigitke ǵashyq áli Úlbi. Tentek Ertiske telmiredi Úlbi, Tolqyn-oramal bop jelbiredi Úlbi, Eshkim estimes tereńine tunǵan Úlbi júregindegi jel biledi muńdy. Bultqa syr shertip, tunjyrady Úlbi, Yntyǵy janyn uqpaı qynjylady Úlbi, Asaý jigit  aryny alqymyna jetpeı Kún shyqqanda kúlip, tún jylady Úlbi. Únsizdikke shomyp, úlbiregen kezin, Baǵyp turar tilsiz shyn júdegen sezim. Ertis jaıly syrdy aıtyp qaıtem tekke, Tolqyp aqqan eltip, Úlbi degen - ózim... Janat ÁSKERBEKQYZY. MAIDANGER ÁJE Uly Otan soǵysyna attanǵanda nebári 18 jasta ǵana edi Kúmisjan BAIJAN. Jamandyq ataýly adamǵa qasiret pen qaıǵy ákeledi. Qudaı elimizdi osyndaıdan saqtasyn. Al, “so­ǵys” degen sýyq sózde ne bir alapat jat­qa­nyn basynan ótker­gen búgingi aǵa býyn ar­dagerler ǵana bile­di. Oq pen ottyń or­ta­synan qyryq jyl qyrǵyn bolsa da  ta­tatyn dám-tuzy barlar ǵana tiri qalyp, búginde aramyzda júr. Aı emes, kún sa­nap qatary sıregender ara­syndaǵy Altynaı apanyń ómir deregi kóńil terezemizge sáýle túsirip,  pikirlessem degen nıeti­me jol ashty. Toqsanǵa taıaǵan keıýana ómirdiń kermek dámin erte tatypty. Iá, sharananyń mańdaıyna áke-sheshe meıirimi men súıispenshiligin kórý baqyty jazylmapty. Jyldyń tórt mez­gilinde temirjoldyń tońyn jibi­tip,  qolynan qaılasy men kúregi túspegen ákesi ómirden erte ótse,  anasy da baqılyq bolyp, bir sha­ńyraqta ońy men solyn ta­ny­maǵan beıkúná sábı taǵdyry talqyǵa túsedi. Qorǵansyz qyz Mataıdaǵy jaqyndaryn pana­laıdy. Mekteptiń jetinshi syny­byn bitirgen jastyń kórgen qıyn­dyǵy onyń jigerin janyp, eńbekke bel sheship kirisýine jol silteıdi. Shoıyn joldyń boıyn­da turyp, osy kásiptiń bar túıt­kilin kórip eseıgendikten tań­daýy osy salaǵa aýady. Úmitin osy­laı naqtylaǵan qyz adam bo­lamyn degen sanadaǵy sáýlesine qol sozyp, stansa bastyǵynyń aldyna ımene barǵany búgingideı esinde. Mataıdaǵy temirjol – aýyl­dyń kúre tamyryndaı turǵyn­dardyń kúnkóris kózi bolǵan­dyqtan, jumys kúshi qajettigi anyq. Jas qyz saıası bólimniń irik­teýinen ótkennen soń pa­ro­vozǵa ot jaǵýshy bolyp jumysqa alynady. Qara jumysty qaıys­paı kóterip, tóselgen Altynaı kochegar bola júrip, parovoz ma­shınasyn meńgerýge den qoıady. Basshylar qaǵylez, yldym-jyldym qımyldaıtyn ony jaýapty kondýktorlyq jumysqa da baýlıdy. Tájirıbesin bilimmen tolyqtyrýǵa den qoıǵan ol Aıagózdegi beket kezekshisiniń oqý­yn da támamdaıdy. О́mir­degi turmystyq qıyndyq pen keder­gi­lerdi jeńgen Altynaı alda budan da  úlken ala­­pattyń kútip tur­ǵa­nyn sezinb­eıdi. “Jas­tyq­tyń áserinen óz qolym óz aý­zy­ma jetedi-aý dep júr­gende surapyl soǵysqa daıyn­dalyp­pyn. Maıdanda úırengenim men oqy­ǵanymnyń paıdasy tıdi. О́ıt­keni, áskerı parovozdyń ir­kilissiz júrýine men de óz úle­simdi qostym”, deıdi ol ótkenine baǵa berip. Nemisterdiń beıbit elge ke­net­ten soǵys ashýy talaı otba­synyń shańyraǵyn ortasyna tú­sirip, balany jetim, áıeldi jesir etip, qaıǵy-muń ákelgeni anyq. Qandy qyrǵyn jalǵasqan 1942 jylǵy qańtarda jas qyz soǵys keńesiniń buıryǵymen №34 parovoz kolonnasy quramynda Stalıngrad baǵytyndaǵy urysqa attanady. Stalıngrad qalasyn qal­pyna keltirýge Qazaqstannan attanǵandar qatarynda bolǵan 18 jastaǵy taldyrmash Altynaı búginde jaýyngerlerdiń qala úshin bastaryn ólimge tikken sátterin kózine jas almaı aıta almaıdy. Otan degen ystyq se­zim­niń jaýyngerlerge kúsh bergenin de umytpaıdy. Surapyl soǵys jyldarynda temirjolshylardyń jeńiske qosqan eńbekteri orasan bolsa, jetisýlyq qazaq qyzy Altynaı Esbolatova da qolyna avtomat ustap, rezervtegi poıyzdyń yr­ǵaqtan aýytqymaı, maıdanǵa qarý-jaraq, azyq-túlik, kıim-ke­shek­tiń úzdiksiz jetkizilýin qam­tamasyz etkenin bireý bilse, bireý bilmeıdi. Jasy kelgenimen ót­kendi jadynda jattaǵan jannyń áńgimesin tyńdaýdyń ózi ǵanıbet. О́mirdiń nebir qıyn ótkelin kór­genin onyń áńgimelerinen aıqyn uǵasyz. Syn saǵattarda brı­ga­dadaǵy ár jaýyngerdi almastyra alatyn Altynaıǵa kerek kezinde eshalon bastyǵynyń jumysy da senip tapsyrylypty. Stalın­grad­taǵy shaıqas onyń máńgi esin­de. Ol kezdi esine alsa, arda­ger tolqı túsedi. Apaıdyń sol qolyndaǵy jazýlar sol surapyl soǵystyń belgisindeı. – Stalıngrad qalasyndaǵy jaýmen shaıqastyń shegine jetken tusy. О́likter tóbe bolyp úıilip, bireýdiń ba­sy, bireýdiń aıaǵy, endi bireýdiń keýdesi jatady... Sondaı jaǵ­daıda belgisiz qalmaıyn dep qo­ly­ma qazaqsha “Alty­naı” oryssha “Anıa” dep jazyp aldym. Kim biledi, sondaı kún týǵanda tym bol­masa nyspymdy bilýge múmkindik týsyn degenim bolar. О́ıtkeni, ómir men ólim kúnde qatar júrdi ǵoı. Qynadaı qyrylǵan adam. Ony kórgende úreı­iń ushady. Bul pa­rovoz qozǵalysyna kedergi keltirgendik­ten Altynaı eńbek etken brıgadaǵa jol­dy ashý mindeti júkteledi. Júrek­teri shaılyqqan órim­deı jastarǵa lenıngradtyq te­mirjol sheberi Alek­seı Doronınniń “Balalarym, óli deneden qoryqpańdar, tiri jaý­dan saqtanyńdar” degeni ǵana esinde. Bul kóriniske de eti ólip, daǵdylanady. – 1942 jyly aqpan aıynda tutqynǵa túsken nemis armııasyn, onyń feldmarshaly Paýlesti jáne onyń áskerin Máskeýge deıin eshalonmen alyp júrdik. 1942-1943 jylǵa deıin 4-Ýkraın maıdanynda Qyrym baǵytymen Dneprdi azat etý úshin jaýyn­gerlerdi oq-dárimen, qarý-jaraq­pen qamtamasyz etip otyrdyq. Keıinnen áskerı mindetti Be­lorýs maıdany arqyly Lıtva, Latvııa, Polshany azat etý ba­ǵytynda jalǵastyrýǵa týra keldi degen maıdanger Jeńisti Frank­fýrdtegi Maıne qalasynda qarsy alǵanyn da maqtanyshpen eske túsirdi. Jeńiske qol jetkizgenshe eki jarym jyl qandy qyrǵynnyń bel ortasynda júrgen Altynaı Harkov qalasynyń túbindegi shaıqastyń aýyrlyǵyn umyta almaıdy. Osy baǵytta shegingen nemister artyna qoparǵysh zattar kómip, kóp qıyndyq týǵyzǵan. Saperler izdep taýyp, kózin joıǵansha, jaý kúsh jınap, qarsylyq uıymdastyryp oty­rady. Bas shtabtyń buıryǵymen olarǵa Dneprdiń sol jaǵalaýyna ótý júktelip, Koreıka aralyna kópir salý arǵy jaǵaǵa shyǵý qa­jettigi mindetteledi. Eger keshik­sek, ondaǵy jaýyngerler qaýipti jaǵdaıda qalatyny anyq. Ju­mys kúndiz-túni tolassyz júr­gizilip, kópir qurylysy qysqa merzimde aıaqtaldy. Osy jeńis­tegi eńbegi úshin Altynaı Es­bolatova bolǵan brıgada “Sta­lındik shaqyrýdyń ekpindisi” belgisimen marapattalyp, uı­qy­syz kún men túnniń óteýin kóredi. – Jaýyngerlerdi Jeńiske jigerlendirip, azyq-túlik, qarý-jaraq jetkizýmen birge, keri qaıt­qanda Otanyn satqan opa­syzdardy da tasýǵa týra keldi, deıdi. Stalıngrad túbindegi Jeńisten keıin Keńes áskeri qorǵanystan shabýylǵa kóship, Gıtlerdiń jospary kúl-talqan bolyp, keri sheginýge májbúr boldy. Eshalon dushpannyń so­ńyna túsken Keńes áskerlerimen birge jyljyp, Astrahan ma­ńyn­daǵy aerodromdardy, Don­daǵy Rostovty, III Belarýs maı­dany arqyly basqa da qalalardy jaýdan tazartyp, Uly Jeńiske úlesin qosady. Jastaı jetim qalyp, 18-ge tol­mastan tolarsaqtan qan kesh­ken qazaq qyzy 1946 jyly Ma­taıǵa omyraýyn orden, medal­darǵa toltyryp oralady. Batyr qyzdyń erligin aýyldastary jo­ǵary baǵalap, stansa basshyly­ǵyna qaıtadan kondýktorlyqty usynady. Sodan bergi kezeńde beıbit eldegi shoıyn joldaǵy jumystyń úzdiksiz jalǵasýyna adal qyzmet etip, Danabekpen shańyraq kóteredi. Baqytty otbasynda Jibek, Sultanǵazy, Sul­tanbek, Zámzágúl tárizdi búl­dirshinder ósip, búginde olardan taraǵan nemereler áje baqytyn tolyqtyra túsken. Qarapaıym qazaq qyzynyń eńbeginiń belgisindeı óńirinde I dárejeli Otan soǵysy ordeni, “Stalıngradty qorǵaǵany úshin”, “Germanııany jeńgeni úshin”, “Ýkraınany azat etkeni úshin”, “1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy eren eńbegi úshin”, “Eren eńbegi úshin” me­daldary jarqyraıdy. Qazirgi kezde Taldyqorǵan qalasyndaǵy Qaratal yqsham aýdanyndaǵy ardagerlerge arnal­ǵan úıde ózge de maıdandas­tarymen bir shańyraq astynda ǵumyr keshken keıýana kún saıyn olarmen kezdesip, ótken kúnderden estelik aıtyp, shah­mat, doıby oınap, jıi bas qosa­dy. Soǵys ardagerleri Janádil Saharıev, Imanberdi Dándibaev, Jaǵypar Káribaev jáne bas­qalar bas qosyp, el basyna kún týyp, er etigimen sý keshken kezderin jıi eske alatynyn da maıdanger sóz arasynda aıtyp qaldy. Tórdegi Memleket bas­shysy Nursultan Nazarbaevpen birge túsken sýretine qaraǵan saıyn ózderine jasalǵan qam­qorlyqqa alǵysyn da jasyr­maıdy. – Búgingi jastar baqytty. О́ıtkeni, olar egemen eldiń ur­paǵy. Analyq tilegim, endi soǵys bolmasyn, aspanymyzda kógil­dir Týymyz ben Ánuranymyz bıikteı bersin dep tileımin, deıdi maıdanger ana. Almaty oblysy. QARYNDASTYŃ SIPAŃDAR MAŃDAIYNAN Bir basylyp, ilezde, bir tútigip, Aǵa otyr kórsetip túrpi qylyq. Qaımyǵa ma, qaıtedi... Qaryndastyń qabaǵynda keledi muń tutylyp. Qyzyǵynsyz qyz-syndy olqy úı áni, Onyń ornyn kim qalaı toltyrady? Aǵa otyr aıbaryn Aıǵa bilep, Qaryndastyń erini tompııady... Kim boljaǵan kúnińniń kelte emesin, Teńelmesti tirlikte ­ Jer teńesin. Erkeleıtin kezi ǵoı eligińniń, Erkelesin az ǵana... Erkelesin. Qyzyn syılar qyrdaǵy el, netken uǵym! О́zgelerdiń aldynda óktem úniń, О́ńmeninen ótkir sóz barady ótip, О́skeni me baqshańda tekke gúliń? “Qyzy qonaq” ­ qazaqtyń yrymynda, Biri anda, sondyqtan, biri munda. Qos ómiri, aǵasy, jatqan joq pa ­­­– Qyz bitkenniń qos órim burymynda!? Saıasyna jetelep san ǵaıyr án, Sary oramal syılaıdy qandaı ulan? San taraýly tirlikte súrinbesin Sıpaı qoıshy odan da mańdaıynan! Janna ǴALAM. AIаLY ALAQAN Tastandy balalardy baýyryna basqan jas otbasynyń tynys-tirshiligi jan jadyratady Aıqyn NESIPBAI. Júreginen meıi­rimdilik shýaǵy tógilgen jandar aramyzda az emes. Birin bilesiń, birin bil­meısiń. Bizdiń keıipke­ri­miz de bylaısha jurt kó­zine onshalyqty túse ber­­meıdi. Uıań, artyq sóz­ge joq kelinshek. Ke­linshek bolǵanda júzine qarasań, oqý oryndary shákir­ti­nen aıyrǵysyz. Al osy móldiregen jan bes balanyń anasy degenge sener-senbesteı. Biz de bastapqyda ta­ńyrqap qalyp, shaǵyn páterde ony qaý­ma­laǵan óskinderdi kórgende baryp kóz súısindirgemiz. Iyq tirestire, qulyn-taıdaı tebisip ósip kele jatqan órenderdiń úlkeni segizde, kishisi úshte. Analyq aıaly alaqan, ystyq peıildiń arqasynda búldir­shinderdiń kóńili shat, qaı-qaısysy da asa súı­kimdi. Kóp balaly úı ádette ý-shý, abyr-sabyr emes pe. Mun­da basqasha tártip. 1-shi jáne 2-shi sy­nyp­taǵy qos Katıa sa­baq daıyndap ot­yr­sa, 5 jastaǵy Kse­nııa men Ilıa, 3 jas­taǵy Dashanyń yń-shyńsyz sýret salǵan, qýyrshaq jasandyrǵan, ushaq qurastyrǵan oıyn qyzyqtary bólek. Beseýi úıirilip, aımalaǵan shańyraq uıytqysy Vladlena Naı nebári 29 jasta eken. Onymen sóılese kele bir syr ashyldy. Jetkinshekterdiń úsheýi óz kindiginen órbigender bolsa, ekeýin asyrap alǵanyn bildik. 7 jáne 5 jasar Katıa, Ksenııa Shprýttardyń ortalaryna qosylǵanyna kóp bola qoımapty. Osy ýaqytta Vladlenaǵa týǵan analaryndaı baýyr basyp ketkenderi oǵan jańa baýyrlarymen talasa-tarmasa umtylýlarynan, erkeleı qushaǵyna talpynýlarynan ańǵaryldy. Buǵan deıingi úsh balaǵa qosa bóten eki qyz­dy tárbıeleýge bel býǵan jas otbasynyń bul sheshimi áýelde tamyr-tanystary, kórshi-kolań­daryn tańyrqatqan. Qazir súısinis basym. Qa­ra­ǵandynyń Maıqudyq atalatyn aımaǵynyń shetki jaǵyndaǵy úıde turatyn olardyń páterin izdestire, jolaı jolyqqandardan suraý salyp kelgenimizde rızalyq jyly lebizder jıi estildi. Shańyraq tiregi Vladımır Naı metall konstrýksııalary zaýytynyń jumysshysy. Al Vladlena balalarǵa bas-kóz. Qaladaǵy balalar úıleri is-qyzmetine belsene aralasatyn ol “Mahabbat” qoǵamdyq uıymynyń múshesi retindegi mindetti de umytpaıdy. Qoly qalt etkende nıettesterimen birge árdaıym ózderin kútip otyratyn jany jaraly órender janynan tabylyp, kóńilderin jadyratyp júredi. Mine, baýyryna basqan Katıa, Ksenııa Shprýttarmen sondaı sátterdiń birinde kezdesken bolatyn. Áke-sheshesi tastap ketip, qamqorlyqtan aırylǵan apaly-sińlili kishkene qyzdar taǵdyry kezinde ózi de áke meıirimin kóre almaǵan ony beıjaı qaldyra almapty. – Aqyry naqty toqtamǵa kelip, keýdemdi mazalaǵan oıdy kúıeýimmen aqyldasqanymda, ol birden qoldady. Qarsylyq bildire me dep qaı­my­ǵyp júrýshi edim, sondaǵy qýanyshym jol­dasyma qurmetimdi arttyra tústi. Oıla­ry­myzdyń bir jerden shyǵýy nyq sheshimge bel býdyrdy. Kse­nııa men Katıany zańdy jolmen baýyrǵa bastyq. Ekeýi kámelettik jasqa jetkenshe bizdiń tár­bıe­mizde bolady. Byltyr 1-shy synyp esigin ashqan Ka­tıanyń oqý úlgirimi jaqsy. Jaqynda Kse­nııa­nyń 5 jasqa tolǵanyn atap óttik. Ony ájeleri quttyqtap, Katıa, Ilıa, Dashalar taqpaq oq­yp, óleń aıtyp, bı bılep basqosýdy jarastyrdy. Otbasy berekesi bala kóńiline umytyl­mas­taı bolyp qalar tárbıe úlgisi desek, biz sony saqtaýǵa tyrysamyz. Adamdardyń bir-birine degen meıirbandyǵy kez kelgen qıyndyqty jeńdiredi. Balalardyń basyna túsken aýyrt­palyqty sezdirmeı ósirip, elimizdiń úmitine laıyq aza­mattar bolyp qalyptastyrý basty arman-maq­satymyz, – deıdi Vladlena Vıktorovna. Balalar jetilip keledi. Osy oraıda jeti jan sıysqan úıdiń tarlyǵy elenbeı qalmady. Bar bolǵany 44 sharshy metrlik páter aınalyp júrgisiz bolǵanymen, erli-zaıyptylardyń esh renishi joq. “Kóńil syısa bári syıadyǵa” saıǵan otbasy ıeleri bul týraly eshteńe aıtpasa da atalǵan jaıdy aınalyp óte almadyq. Aıtpaqshy, Vladlenanyń tastandy bala­lar­ǵa baýyrmaldyǵynyń bir sebep-syryn ma­man­dy­ǵymen baılanystyrýǵa bolady. Ol joǵary bilimdi pedagog. Sonyń arqasynda sanaly tár­bıe berýdiń, ónegeli qylyqtarǵa baýlýdyń qyr-syrlaryna qanyq. Biraq bile tússem degen oı árdaıym kókeıinde. Bul rette mynadaı usynys-pikirin irikpeı ortaǵa salyp ótken ol qalada áke-shesheleri tastap ketken balalarǵa qam­qor­shy bolýshylardyń qoǵamdyq uıymy quryl­ǵanyn jón kóredi. Sol arqyly taǵdyry qıyn balalarǵa shapaǵat nuryn shashqan otbasylar máselesin birlesip sheshýge, tájirıbe almasýǵa, izgilikti isti órbitýge múmkindik keńeıýin qalaı­dy. Osyndaı uıymnyń qu­ry­lýyna ózi muryndyq tanytýǵa talpynysy bar. Vladlena men Vladımır Naı, mine, bir-birin júrekpen túsinip, aınalasyna jaqsylyq sáý­lesin tógýdi murat etken jandar. Myna ómirde oǵan jol kóp. Sonyń eń bir izgi túrin qalaǵan jas otbasynyń ózge balalardy óz balalaryndaı kórip, mápelep ósirip otyrýy týysqandyqty tý etken elimiz eldiginiń jarqyn bir mysaly. Qaraǵandy.