“QAZAQSTANDA ShYǴARYLǴAN”

— degen sapaly ónimderimiz shetel azamattarynyń suranysyna ıe bolatyn kúnge de jetemiz Agrarlyq máseleler komıtetiniń múshesi, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. 1997 jyly “Qazaqstan-2030” elimizdiń Stra­tegııalyq baǵdarlamasy qabyldandy. Sodan bergi 13 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde memleketimizdiń álem aldyndaǵy bedeli ana­ǵur­lym ósti, ekonomıkasy qarjy daǵdarysyna deıin qarqyndy damydy, halyqtyń hal-jaǵ­daıy jaqsardy. Júrgizilgen reformalar nátı­jesin bere bastady. Álemdik qarjy daǵda­ry­synyń yqpalynan báseńdep qalǵan ekonomı­ka­lyq áleýetimiz qaıta kúshine enýi tıis. О́ıtkeni, byltyrǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha el ekonomıkasy keri ketken joq, jyldy 1,1 paıyz bolsa da ósimmen aıaqtady. Al búgingi tańda álemniń kóptegen elderi qıyndyqtan aryla almaı otyrǵanyn da esten shyǵar­maǵanymyz jón. Buǵan deıingi Elbasynyń Joldaý­laryn­da aldaǵy bir nemese eki-úsh jyl kó­leminde atqarylatyn mańyzdy mindet­ter, áleýmettik qoldaýlar jónindegi máse­leler qamtylatyn-dy. Al bıylǵy Jol­daýdyń jóni bólek. 1997 jyly barlyq TMD elderi ekonomıkalyq qıyndyqtardy bastan keship jatqan kezde Qazaqstan Prezı­denti N.Nazarbaev 2030 jyly órkenıetti elder­diń qataryna qosylatynymyzdy, asqar taýdaı belesterdi baǵyndyratynymyzdy  jarııa etti. Endi osy mejege jetý úshin jańa qadamdar jasaý kerek bolyp otyr. Sondyqtan bıyl Memleket basshysy 2020 jylǵa deıingi on jyldyqty qamtıtyn eldiń Strategııalyq josparyn usyndy. Osy jyldar ishinde qandaı ister atqarylýy tıis ekenine, qandaı salalardy qaı óńirde damytý qajettigine jeke-jeke toqtaldy. 2020 jyldan keıin kelesi on jyldyq jospar 2030 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıtynyn qazirden-aq baıqaýǵa bolady. Jańa Joldaýǵa sáıkes elimizde óndiristi da­mytý, ekonomıkanyń barlyq salasyn jańa deń­geıge kóterý, halyqqa qyzmet etetin úlken ny­sandardy salý mindetteri aıqyndaldy. Básekege qabiletti el bolamyz desek, óz qarajatymyzdy tıimdi paıdalanyp, tabys ákeletin jobalarǵa salyp, otandyq ónimderimizdiń kólemin arttyrý qajet. Elimiz tek shıkizatty shyǵarýshy emes, barlyq saladaǵy ónimderdi óńdep, daıyn taýar túrinde ishki suranysty qamtyp, shetelge satýda da bedelge ıe bolýy tıis. “Qazaqstanda shy­ǵarylǵan” degen sapaly ónimderimiz shetel azamattarynyń suranysyna ıe bolatyn kúnge de jetemiz dep oılaımyn. Aıtalyq, damyǵan elderde shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasy ekonomıkanyń 60 paıy­zyn quraıdy. Al bizde 20 paıyz tóńire­ginde. Aldaǵy ýaqytta bul salanyń úlesin eki ese ósirip, 40 paıyzǵa jetkizý mindeti tur. Jalpy, elimizde kásipkerlikti damytýǵa úlken mańyz berilip otyr. Búgingi tańda shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda elimizdiń qanshama azamaty eńbek etýde? Jyl saıyn óndirisiniń kólemin ulǵaı­typ, sonyń nátıjesinde jańa jumys oryn­daryn ashyp jatqan shaǵyn kásiporyndar da az emes. Bul salaǵa oń kózqaras bolmaıynsha, kásipkerlik damymaıdy. Al shaǵyn kásipkerlik salasyn ilgeri bastyrmaı, turaqty ekonomı­ka­sy bar 50 eldiń qataryna kire almaımyz. Son­dyqtan Elbasy Joldaýda: “Biz táýekelderdi óz moınyna alýǵa, jańa rynoktardy ıgerýge, ınno­vasııalar endirýge daıyn qýatty kásipkerler to­byn kórgimiz keledi. Naq osy kásipkerler eko­no­mıkany jań­ǵyrtýdyń qozǵaýshy kúshi bolyp taby­lady”, dedi. Soǵan oraı Elbasy Úkimetke 2010 jyldan bastap óńirlerde kásipkerlikti damytý jóninde biryńǵaı bıýdjettik baǵdarlama engizilýin qam­tamasyz etýdi tapsyratynyn, ony “Bıznestiń jol kartasy-2020” dep ataýdy usynyp otyr­ǵa­nyn málim etti. Bul baǵdarlamanyń maqsaty, ásirese, óńirlerde kásipkerliktiń, bárinen bu­ryn shaǵyn jáne orta bıznestiń jańa tobyn da­mytý esebinen turaqty jumys oryndaryn ashý­dy kózdep otyr. Kásipkerlik salasy damy­ma­sa, Qazaqstan shıkizat óndirýshi el bolyp qala bermek. Joldaýda 2014 jylǵa deıin eńbek ónim­di­li­gin eki ese arttyrý kerektigi aıtyldy. Elimiz­diń aýyl sharýashylyǵynda qazir adam basyna shaqqanda 3 myń dollar kóleminde ónim shy­ǵaramyz. Damyǵan elderde bul kórsetkish 60 myń dollardy quraıdy. Biz eńbek ónimdiligin eki eselegende, 6 myń AQSh dollary bolmaq. Bul ońaı emes. Endi ár salaǵa jaýap beretin mınıstrlikter, bıliktiń basqa da organdary oılanýy kerek. Bul mejege jetý kóp qajyr-qaıratty talap etedi. Jalpy, eńbek ónimdiligi búkil qoǵamda esep­ke alynýy tıis. Sosıalızmde de, kapıtalızmde de birinshi nazarǵa alynatyn kórsetkish. Biz aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek ettik. Ol kezde eńbek ónimdiligin arttyrǵan adamdar memlekettik marapattarǵa ıe bolyp, orden, me­daldar aldy. Búgingi tańda da memlekettik mara­pat bılikte júrgenderge emes, qarapaıym eńbek adamdaryna kóbirek berilse, óte oryndy bolar edi dep esepteımin. Naqty eńbek maıtalmandaryn úlgi ete bilýimiz qajet. Osy tusta óz pikirimdi bil­dirsem, elimizde aýyl sha­rýashylyǵyn damytý júıesin jańa jolǵa qoıý qajet dep oılaımyn. Má­se­len, Fransııa, Germanııa­ǵa parlamenttik issaparmen barǵanymyzda, olardyń tájirıbesimen tanystyq. Bir mekende et kooperatıvi bolsa, onyń quramyna 50-100 shaqty fermer kiredi. Barlyq máseleni ózderi sheshedi. Servıstik kooperatıv qyzmet kórsetý salasyn túgel qamtıdy. Malǵa qajetti jemshóp daıyndaıtyn, tehnıkalyq kómek kórsetetin shaǵyn ujymdary da bar. Et kombınatyna sol fermerlerdiń biri basshylyq jasaıdy. Fermerler maldy bordaqylap, etke ótkizedi. Daıyn ónimderdi kún saıyn jóneltip, Eýropadaǵy kóptegen elderdi etpen qamtamasyz etip jatady. Et satýdan túsken taza paıdany bóliske salyp, ár fermer mal ótkizgen úlesi boıynsha aqshasyn alady. Sút kombınattary da osy tásilmen jumys isteıdi. Eýropalyqtar osy arqyly eńbek ónimdiligin arttyryp otyr. Qazir bizdiń elde qalaı? Ár sharýa malyn ózi baǵyp, ózi satýmen aınalysady. Maldy ar­naıy semirtetin oryn da joq. Árkim ózinshe tirshilik etýde. Elbasy 2009 jylǵy Jol­daý­yn­da “saýsaq birikpeı, ıne ilikpeıdi” degen hal­qy­myzdyń danalyq sózin keltirdi. Birikpegen jerde is óne me?! Sondyqtan endigi jerde aýyl­dyqtardyń malyn sapaly etý úshin eki aýylǵa bir bolsa da, mal bordaqylaý oryndaryn salý qajet. Mal tekseriletin, soıylatyn durys oryn­dar bolýy kerek. Kele-kele aýyldarda mal ónimin qaıta óńdeý sehtary iske qosylyp, ha­lyq­qa qyzmet kórsetse, qandaı ǵanıbet! Jańa jumys oryndary da ashylar edi. Al árkim óziniń jaıyn oılap, jeke-dara júre berse, aýyl eshqashan damymaıdy. Agroónerkásip salasyn ár óńirdiń erekshelik­te­rine oraı damytý qajet. Buryndary keıbir tańdaýly keńsharlarda maldyń bir túrin asyl­dandyrý isi jolǵa qoıylǵan bolatyn. Máselen, tabıǵatqa beıimdiligine baılanysty sıyrdyń birneshe túrli tuqymy ósirildi. Bir keńsharda sútti sıyrlar bolsa, ekinshisinde etti iri qara bor­daqylandy. Asyl tuqymdy atalyq maldar da jeke baptaldy. Naryq ekonomıkasy bas­talǵan tutsa maldyń birazy arzanǵa satylyp ketti. Keńsharlar taratyldy. Aldaǵy ýaqytta sonyń barlyǵyn jańa zaman talaptaryna sáı­kestendire otyryp, ǵylymı negizderge súıenip, jandandyrý kerek dep oılaımyn. Ǵylymdy damytsaq, osy salany zerttep júrgen ǵalymdar áli de ónimdiligi joǵary maldyń jańa tuqym­daryn oılap shyǵarar edi. Nemese baptap-kú­týdiń jańa tásilderin usynatyny anyq. Qaı salada da tabysqa ǵylymdy damytý arqyly qol jetkizemiz. Bizde qoı men jylqyǵa qajetti jaıylym jet­kilikti. Burynǵydaı aýyldyń irgesine deıin egin egip jatqan keńsharlar joq. Elimizde jyl­qy men qoı etin óndirýge sýbvensııa berilmeıdi. Bul salaǵa qoldaý jasalyp, memleket tara­pynan qarjy bólinip, iri sharýashylyqtarda qoıdy 10-15 myńnan ustasa, eńbek ónimdiligi artady jáne bárine de óte tıimdi bolady. Sol sekildi qazir árbir úıde bes-alty bas jylqy bolýy múmkin. Ony da tabynmen ustaǵan jón. Úsh-tórt jylqyshy birneshe tabyn jylqyny baǵa alady. Al qazir aýyldaǵy júz shaqty jyl­qyǵa 20-30 adam ıe bolyp otyr. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy usaq qojalyqtardy irilendirý kerek. Kelesi bir másele – tórt túlikti aýrýlardan saqtaý. Sońǵy jyldary maldardyń qaýip­siz­di­gin saqtaý isi keri ketip qaldy. Máselen, buryn Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi maldyń ár túrli qaterli dertterine qarsy egý jumystaryn júıeli júrgizdi. Jáne de keńshardyń maly da, jekeniń maly da tegin egildi. Turǵyndar mal­da­ryn mindetti túrde egýge alyp keletin. Al egil­megen maldyń ıesine aıyppul salyndy. Ondaı mal soıylýǵa, satýǵa jaramaıtyn. Qazir osy jaǵy oıdaǵydaı emes. Tek qana óte qaýipti dep qarasan men qutyrmaǵa qarsy egý jumys­tary júrgiziledi. Basqa aýrýlarǵa qarsy egil­meıdi. Veterınarııa zańyna sońǵy ret engizgen tolyqtyrýlardyń ishinde ár aýylda bir-bir veterınar dárigeri bolýy kerek degen normany engizdik. Bıyldan bastap oǵan qarjy bólinip jatyr. Alaıda, turǵyndar malyn óz qarajaty­na ektirýi tıis delinedi. Maldyń alýan túrli aý­rýy­na bulaı salǵyrt qaraýǵa bolmaıdy! Aıta­lyq, týberkýlez, brýsellez aýrýymen mal da, adam da aýyrady. Biz qazir maldyń barlyq aý­rýy­nyń aldyn alyp otyrsaq, ol halqy­myzdyń densaýlyǵyn saqtaǵanymyz bolyp tabylady. Bul máselege osy jaǵynan qaraý kerek. Maldarymyz durys bordaqylanbasa, bar­lyq aýrýǵa qarsy egilmegen bolsa, shetelge et ónimin qalaı shyǵaramyz? Mysaly, kórshi Reseı malǵa egiletin kóptegen vaksınalardy bu­rynǵy qalpynda qaldyrdy. Endi qazir bir Kedendik odaqqa kirgen kezde, másele týyn­daıyn dep tur. Búgingi tańda Reseı shetelden 30-40 paıyz kóleminde et ónimin alyp otyr. Ásirese, sıyr men taýyq eti jetispeýde. Degen­men, olar “Qazaqstannan et almaımyz” dep qa­zirden bastap aıtyp jatyr. Buǵan bizdiń mal­da­rymyzǵa tolyq túrde egilý jumystarynyń júrgizilmeıtini basty sebep bolyp tur. Sóıtip, kórshi el óziniń halqyn juqpaly aýrýlardan qorǵaýdy maqsat tutýda. Iаǵnı, Reseıge qara­ǵan­da mal aýrýlaryna qarsy kúres Qazaqstanda óz deńgeıinde emes. Elbasymyz osy Joldaýda kózdelgen maq­satty oryndaý úshin ár qazaqstandyqtyń atsa­ly­sýy kerek ekenin aıtty. Sondyqtan aýyl­daǵy mal ósirip otyrǵandar da, aýyldyń ma­many da, ár deńgeıdegi ákimder de –  barlyǵy oılanýy qajet. Joldaýdyń mindetterin oryn­daý týraly qazir depýtattar da oılanyp, óz pikirlerin aıtýda. Turǵyndarmen kezdesken kezi­mizde Joldaýdan týǵan oılarymyzdy ortaǵa saldyq. Máseleni sheshýdiń basqa joldary da bar shyǵar. Elbasy oılanýǵa shaqyrdy. Nátı­jeli is atqarýǵa úndedi. Ár adamnyń alýan piki­ri bar. Men óz kózqarasymdy bildirip otyr­myn. Osyndaı ortaq oılardan kelip, naqty usynystar qalyptasatyny anyq. Elbasy Joldaýyndaǵy halyq qoldaýyna ıe bolǵan bir másele – “Balapan” baǵdarlamasy. Áne bir jyldary balabaqshalar satylyp ketti. Sońǵy jyldary elimizde ekonomıkanyń turaqtalyp, damı bastaǵanyn halyq sanynyń arta túskendiginen kóremiz. Ásirese, jyl saıyn bala sany kóbeıip keledi. Analar men bala­larǵa beriletin járdemaqylar az da bolsa jas otbasylarǵa qoldaý bolyp otyr. Onyń da áseri zor. Mektepke deıingi baldyrǵandardy bala­baqshamen qamtýdyń bir joly bar. Keıbir aýyl­darda bos turǵan úıler kezdesedi. Kezinde jaq­sy salynǵan ǵımarat bolsa, kúrdeli jón­deýden ótkizip, bir adamǵa ony balabaqshaǵa aı­nal­dyrý mindeti júktelse, balalardyń jatatyn kereýet­teri, oıynshyqtary, ashananyń jab­dyq­tary túgel bıýdjet qarajatyna alynyp, ta­maqtyń aqshasyn árbir ata-ana tólep tursa, bul da osy máseleni sheshýdiń bir joly. О́ıtkeni, ár aýyldan jańadan qaıta balabaqsha salýǵa mem­lekettik bıýdjetten qyrýar qarjy ketedi. Ol elimiz boıynsha alǵanda kóp shyǵysty talap etedi. Qazir balabaqsha jetispeýshiligi ótkir máse­lege aınalyp tur. Búgingi tańda elimiz boıynsha balabaqshamen qamtý 37 paıyzdy quraıdy. Ári on eki jyldyq bilim berýge kóshetinimizdi eske alsaq, mektepke deıingi bilim berý ornynyń róli óte zor. Soltústik jáne Ortalyq Qazaqstannyń keıbir aýdandarynda mektepterde bala jetis­peıdi. 300-400 oryndyq mektepter jartylaı qamtylǵan. Sondaı mektepterdiń ishinen shaǵyn ortalyqtar ashyp, esigi bólek shyǵatyn etip kúrdeli jóndeýden ótkizip, ashanasyn jasap, sanıtarlyq normalarǵa sáıkes keltirilgen balabaqshaǵa aınaldyrýǵa bolady. Osyndaı tájirıbeni Pavlodardan kórip keldim. Qalalarda da jańa balabaqshalardy salý arqyly suranysty tolyq qamtý qıyn. Qazir keıbir jeke adamdar basy artyq páterin jalǵa beredi. Qazir 120-130 sharshy metrlik páterler bar. Sondaı tórt-bes bólmeli páterdiń birin balabaqshaǵa laıyqtap jabdyqtasa, shaǵyn topty tárbıeleý ortalyǵy bolar edi. Eń basty­sy, tárbıe berý tásili, sanıtarlyq jaǵdaıy talapqa saı bolýy tıis. Sonymen qatar, burynǵy balabaqshalardy keri qaıtarý bastamasy da óte oryndy. Aýdan­dardy aralaǵanda, keri qaıtarylyp, qaıta ashylǵan balabaqshalardy baryp kórdim. Bári talapqa saı jumys istep tur. Ata-analar da qýa­nyshty, tárbıeshiler de qaıta jumysqa kirisken. Joldaýdyń mańyzdy mindetterin oryn­daýda “Nur Otan” partııasyna úlken mindetter júkteldi. Kóshbasshy partııanyń árbir múshesi memleket aldyndaǵy maqsattarǵa qol jetkizý úshin belsendi qyzmet etedi dep oılaımyn. Jalpy, osyndaı eldik irgeli isterde eli­mizdiń barlyq turǵyndary 2020 strategııalyq josparynyń nátıjeli júzege asýyna atsalysady degen senimdemin. Tıto SYZDYQOV, Parlament Májilisiniń depýtaty QORǴANYS  MINISTRI  QOSTANAIDA  BOLDY Názıra JÁRIMBETOVA. Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaq­sybekov bastaǵan top Qos­ta­naı­da boldy. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn jurtshylyqqa túsindirý, nasıhattaý maqsatymen kelgen top birneshe eń­bek ujymdaryn, óndiris oryn­da­ryn aralady. “Agromashholdıng” aksıonerlik qoǵamy sharýalarǵa usy­nyp otyrǵan jańa tehnıka­lar­dy kórdi. Elimizdiń máshıne jasaý salasynda bul kásiporynnyń orny erekshe. Qazaqstandaǵy aýylsharýa­shy­lyǵy tehnıkalary parkin ja­ńar­týdy maqsat etip qoıǵan kásip­oryn úlken jobamen jumys istedi. Osy kásiporyn basshysy A.Ten Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaq­sy­bekovke eger suranys bolsa áskerı tehnıkalardyń dvıgatelin jasaýǵa da múmkindik bar ekenin jetkizdi. Qazir óndiris ornynda ıindi bilik jasaýdyń jańa tehnolo­gııalyq júıesi engizilý ústinde. So­ny­men qatar, “Agromashholdıng” aksıoner­lik qoǵamynyń “qol je­timdi bas­pana” jobasymen salyn­ǵan saban úıler de Qostanaıdaǵy sońǵy jyl­darǵy jaǵymdy jańalyq bolatyn. Kásiporyn basshysy Qor­ǵanys mınıstri Á.Jaqsybekovke áskerı qyzmetkerler úshin baǵasy arzan baspana salýǵa usynys bildirdi. Elimizdiń qorǵanys jáne áleýet salasy qyzmetkerleri kıiminiń 20 paıyzyn qostanaılyq jeńil óner­kásip kásiporyndary qamta­ma­syz etedi. “Bolshevıchka” tigin fabrı­ka­synda bolǵan kezdesýde “Al­pa­mys” aıaq kıim fabrıkasynyń dı­rektory Almagúl Sáýdenova ás­ke­rı­lerge arnap shyǵarǵan etiktiń tabany qalyń tózimdi ekenin aıtty. Al Eýropadan keletin aıaq kıim­derdiń tabany juqa, sýyqqa tózim­siz bolady. Qostanaılyq kásip­oryn­dar Qorǵanys mınıstrligi suranysty kóbeıtse sonsha kólemde qamtamasyz etýge ázir ekendigin bildirdi. Biraq mınıstr olarǵa tek búgingi kúnge ǵana emes, bolashaqqa jumys isteý kerektigin aıtty. Qostanaı jurtshylyǵy qatys­qan aktıv jınalysynda Qorǵanys mınıstri Á.Jaqsybekov Prezıdent Joldaýynyń mán-mańyzy jáne onda kóterilgen máselelerge baı­lanysty alda atqarylar ister tý­raly baıandama jasady. Aldaǵy on jylda atqarylar jumystyń kólemi aýqymdy. Ol elimizdiń gúldenýimen qatar álemdegi moıny ozyq elý eldiń qatarynan kórinýimizge she­shýshi qadam jasaıdy. Aktıv máji­lisinde Joldaýda aıtylǵan ekono­mı­kalyq jáne áleýmettik joba­lar­dyń júzege asýyna ár qazaq­stan­dyqtyń qosar úlesi erekshe ekendigi aıtyldy. Oblys ákimi Sergeı Ký­lagın aqparattyq-nasıhattyq top pen Qorǵanys mınıstri Á.Jaqsy­bekovke alǵysyn bildirdi. Qostanaı. TÚSINDIRÝ JUMYSTARYNA KEŃ О́RIS Erkin ÁBIL. Elbasynyń aǵymdaǵy jylǵy Jol­daýyn Syr aımaǵy turǵyndary ara­synda keńinen nasıhattaý maq­sa­tynda birqatar quzyrly organdar ókil­derinen jasaqtalǵan respýblı­ka­lyq-aqparattyq nasıhattyq top mú­shelerin Qyzylorda oblysyna Kólik jáne kommýnıkasııa mınıs­tri Ábil­ǵazy Qusaıynov bastap keldi. Olar Qyzylorda qalasy men aýdandarda bolyp, eńbek ujym­darymen kezdesti. Atap aıtar bolsaq, Báseke­les­tikti qorǵaý agenttiginiń tóraǵasy Májıt Esenbaev Qyzylorda qa­lasy turǵyndarymen kezdesti. Oǵan “Petro Qazaqstan Qumkól Resor­sız” kompanııasynyń qyzmetker­le­ri men jumysshylary da qatysty. Agenttik basshysy munaı salasy ókilderine tarıhı qujatta elimizdiń sońǵy 10 jyldaǵy áleýmettik-eko­nomıkalyq damýda qol jetkizgen jetistikterin saralap berdi. Na­sı­hat­shy Qazaqstannyń shıkizatqa táýeldilikten arylýyna ekono­mı­kany ártaraptandyrý arqyly qol jetetinin jan-jaqty túsindirdi. Ol Ulttyq qordyń elimizdiń daǵdarys aýyrtpalyǵyn sezinbeýine tıgizgen oń áserine de toqtaldy. Prezıdent Ákimshiliginiń Áleý­met­tik-ekonomıkalyq taldaý bólimi meńgerýshisiniń orynbasary Jáni­bek Ysqaqov jáne Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi strategııalyq josparlaý jáne taldaý depar­ta­menti­niń dırektory Dúısen Ádil­hanov ta Qyzylorda qalasynyń turǵyndarymen júzdesip, Elbasy­nyń Qazaqstandy búgingiden de qýat­ty elge aınaldyrý úshin úde­meli ındýstrııalyq baǵdarlamany júzege asyrý jóninde mindet júk­tep otyrǵanyn jetkizdi. Bul top Baıqońyr qalasy men Jalaǵash aýdanynda da bolyp, jergilikti tur­ǵyndarmen júzdesti. Al Ishki ister mınıstrligi Jol polısııasy komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Tynybekov Qazaly aýdany turǵyndarymen kezdesýinde Jol­daý­da qozǵalǵan ındýstrııalyq-ın­novasııalyq jobalar, halyqty taza aýyz sýmen qamtamasyz etý, jol jóndeý, aýyl sharýashylyǵyn ór­ken­detý, shaǵyn jáne orta kásip­ker­likti damytý máselelerine keńi­nen toqtaldy. Memlekettik qyzmet isteri jó­nin­degi agenttik tóraǵasynyń oryn­basary Asqar Shomanov Qarmaqshy aýdanynyń III Internasıonal jáne Jańajol aýyldary turǵyn­dary­men kezdesip, Elbasynyń aldaǵy on jylda atqarylýy tıis maqsatty mejelerin júzege asyrý baǵytynda qandaı qam-qareketter jasalatyndyǵyn saralap berdi. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi me­dısınalyq qyzmet kórsetý depar­tamentiniń dırektory Qýanysh Nurǵazıev endi on jyldan soń turǵyndardyń ómir jastary­nyń uzaqtyǵyn 72-ge jetkizý úshin otan­dyq sala ǵalymdary tarapynan bar­lyq kúsh-jiger men qajetti múm­kindikter jumyldyryla­tyn­dy­ǵyn aıtty. Syrdarııa aýdanynyń ortalyǵy – Tereńózek kentindegi ótken jı­ynǵy Básekelestikti qorǵaý agent­tiginiń Jambyl, Qyzylorda jáne Ońtústik Qazaqstan oblystary boıynsha óńiraralyq ınspeksııa bastyǵynyń orynbasarlary Taı­mas Saǵyntaev pen Erqasym Sú­leı­menov qatysyp, Joldaýdyń bas­ty baǵyttary men odan týyn­daıtyn mindetter jóninde áńgi­me­le­di jáne turǵyndar suraqtaryna jaýap qaıtardy. Jalpy, Elbasynyń keleshekti boljaǵan kemel Joldaýyn túsin­di­rý jumystary Syr óńirinde óris alýda. Qyzylorda oblysy. BASYM BAǴYTTAR BELGILENDI Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginde respýblıkalyq mádenıet mekemeleri, BAQ pen qoǵamdyq birlestikter basshylarynyń qatysýymen ótken alqa májilisinde Mem­leket basshysynyń 2010 jyl­ǵy “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qa­zaq­stannyń jańa múmkin­dikteri” atty Qazaqstan hal­qyna Joldaýyndaǵy mádenıet pen aqparat salalaryna qa­tysty belgilengen mindetterdi júzege asyrý barysy ortaǵa salyndy. Jıynda sóz sóılegen Má­de­nıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed aq­parat, mádenıet jáne til salalarynda aldaǵy ýaqytta atqarylatyn jumystardyń basym baǵyttaryn atap ótti. Munda negizinen aqparattyq túsindirý jumystaryn jan­dan­dyrý, úkimettik emes uıym­darmen ózara birlesip áreket etý, “Mádenı mura” baǵdar­la­masyn júzege asyrý, 2020 jylǵa deıingi tilderdi damytý baǵ­darlamasyn ázirleý jáne taǵy da basqa máseleler sóz boldy. “Egemen-aqparat”. Astana. ELIMIZDIŃ INDÝSTRIIаLANÝY – HALQYMYZDYŃ IGILIGI Ábdirahman NAIZABEKOV, Qaraǵandy memlekettik ındýstrııalyq ýnıversıtetiniń rektory. Qazaqstan Respýblıkasynyń ár azamaty jyl saıyn el Prezıdenti­niń Qazaqstan halqyna Joldaýyn asyǵa kútedi. О́ıtkeni, Elbasy­myz­dyń Joldaýynda elimizdiń ekono­mı­kasyn damytýdaǵy basym ba­ǵyttar, aǵymdaǵy jáne aldaǵy jyl­darda olardy sheshý joldary naqtylandy. Qaraǵandy memlekettik ındýs­trııalyq ýnıversıtetiniń oqytýshy­lary men stýdentteri Prezıdent N.Nazarbaevtyń kezekti Jol­daýyn zor yntamen tyńdady. Elbasy óziniń Joldaýynda Astana qa­lasynda álemge tanymal ǵalymdar jumys isteıtin jańa halyqaralyq ýnıversıtet ashylatynyn, onda standarttarǵa saı keletin úsh ǵyly­mı ortalyq qurylatynyn aıtty. Sondaı-aq, bıýdjettik sala qyz­metkerleriniń jáne stýdentterdiń stıpendııasy 2010 jylǵy 1 shilde­den emes, 1 sáýirden bastap ósetini qýanyshty habar boldy. Eńbek­aqynyń 25%-ǵa ósýi qyzmet­kerlerdiń materıaldyq jaǵdaıyn jaqsartady, al stýdentterdiń oqýǵa degen yntasyn arttyrady. Elbasynyń Joldaýynda 2020 jylǵa deıingi ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq damýǵa basa mán berilgen. Qujattyń negizgi tini de sol. Mem­leket basshysy aıtqandaı, elimiz ekonomıkasynyń shıkizattyq emes sektoryn damyta alsa, álemdegi 50 damyǵan elder sanatyna qosylatyn kún de jaqyndaı túspek. TILEGIM ELGE ARNALADY Kórkem IShANOVA, zeınetker, kóp balaly ana. Respýblıka Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaevtyń halyqqa arnaǵan Joldaýyn teledıdar arqyly tyń­dap, kóp áser aldym. О́zim zeınet­kermin. Elbasymyz Nursultan Ábish­ulynyń jyl saıynǵy osyn­daı Joldaýlary boıynsha biz sııaq­ty zeınetkerlerge qamqorlyq jasalyp, zeınetaqy ósip jatyr. Sonymen qosa nemerelerim joǵary oqý oryndarynda jaqsy oqıdy. Olardyń shákirtaqysynyń ósýi de – óte quptarlyq jaıt. Elimiz jyl sanap órkendep ke­ledi. Astana men batys óńiriniń jańa temir jolmen qosylǵany, Asta­na-Aqtóbe-Oral arasyndaǵy avtokólik joldarynyń jańar­ty­lýy h­alyqtyq qýanyshqa aınaldy. Basqa aımaqtarda da kóptegen alys-jaqyn jerlerdiń jol qaty­nasy jaqsaryp keledi. О́zim Batys Qazaqstan oblysynyń Bókeıor­da aýdanynda turamyn. El-jurt erteńge degen senimmen birqalypty ómir súrip jatyr. Ásirese, tórt túliktiń sany ósip, sapasy artyp keledi. Alaıda, aýdan turǵyndaryn qınap turǵan bir-aq másele bar. 500 shaqyrymdyq oblys ortalyǵyna deıin tek qana avtokólikpen barýǵa bolady. Poıyz júrmeıdi, ushaq ushpaıdy. Avtokólik jolynyń jartysy asfalt tóselgen bolsa, teń jartysynan astamynda as­falt joq. Kóktem men kúzgi jaýyn-shashyn kezderinde kólikter qatynaı almaı qalady. Elbasynyń on jylǵa belgilegen tapsyrmasyn alyp otyrǵan Úkimet osy máselege nazar aýdaryp, Oral-Saıqyn avto­jolyn jóndeý isin de qolǵa alsa, bir zamandarda irgeli ordalardyń rólin atqarǵan kıeli mekende turyp jatqan myńdaǵan turǵyn­dardyń alǵysyna ıe bolar edi. Jýyrda Astanadaǵy balalarym men nemerelerime keldim. Prezı­dentimizdiń jobasymen salynyp jatqan elordamyz álem elderiniń kórikti qalalarynyń birine aına­lyp otyr. Qazaqtyń ózi qııalshyl ǵoı. Nebir ertegilerimizde altyn sa­raıly shaharlar týraly aıtylady. Balalar sondaı qalany kórsek dep armandap ósedi. Mine, búgin qazaq táýelsiz elimen, ajarly da asqaq Astanasymen maqtana alady. Mundaı sáýletti shahardy qazaqtyń salǵanyn álem moıyndap otyr. Búgingi Qazaqstannyń ósip-órkendep kele jatqanyn kórgende, balalarym men nemerelerimniń bolashaq ómiri jarqyn bolatynyna úlken senimmen qaraımyn. Elimizdi damytýda, birligin saqtaýda, qazaq halqynyń eń asyl qasıetterin jer júzine tanytýda, Qazaqstannyń bedelin arttyrýda Prezıdentimizdiń eńbegi ushan-teńiz. “Kóp tilegi – kól” degen, toǵyz balanyń anasy retinde meniń de tilegim – eldiń amandyǵy, za­man­nyń – tynyshtyǵy! Osy baǵy­tymyzdan aınymaı, salyp alǵan sara jolymyz tolaǵaı tabystarǵa jetkize berýin tileımin. Astana. QYLMYSQA QARSY QAREKET QARYMY Aleksandr TASBOLATOV. Elbasy Joldaýynda quqyq qorǵaý júıesiniń qyzmetinde ekpin ishki vedomstvolyq múddeden aza­mat­tardyń quqy men memlekettiń múddesin qorǵaýǵa qaraı aýys­tyrylýy kerek degen edi. Sonyń bir kórinisindeı, búginde Astana qa­lalyq IID ýchaskelik ınspek­torlardyń qyzmetine erekshe nazar aýdaryp otyr. Joldaýda aıtylǵan mindetterdi oryndaý úshin, eń aldymen, ha­lyqtyń polısııaǵa degen senimin qalyptastyrý qajet ekendigi bel­gili. Ol úshin  ýchaskelik polısııa ınspektorlary qyzmet kórsetetin ákimshilik ýchaskelerde qylmys pen quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jumystary talapqa saı júr­gizilýi kerek. Osyny aldaryna maqsat etip qoıǵan atalǵan depar­tament basshylary ınspektorlarǵa jańa mindetter júktedi. Budan bylaı olar qylmyskerden zardap shekken turǵyn qashan bizge keledi dep qol qýsyryp qarap otyrmaı, ózderi turǵyndardy aralap, bar ekendikterin bildirip, meken­jaı­laryn kórsetedi. Ár úıdiń kire­be­risine ózderiniń aty-jóni, polısııa bólimshesiniń baılanys telefony jazylǵan paraqshalar ilinedi. Sóıtip, olar turǵyndardy ara­laý barysyn bir naýqandyq shara­men ǵana doǵarmaq emes. Osyndaı jumystar barysynda IIB esepte turǵandardy jáne jergi­likti me­ken­jaı boıynsha tekserýdi talmaı júzege asyrmaq. Máselen, aqpan aıynyń sońynda bastaý alǵan osyndaı jumystyń arqa­syn­da bes myńnan asa jurtshylyqpen kez­desý iske asyp, eki myńnyń ús­tinde esepte turǵandar tekserilgen kórinedi. Degenmen, kim biledi, adam alasy ishinde degendeı, eger osy úı úıdi aralap, turǵyndardy tekserip júrgen ýchaskelik polısııa qyzmetkerleriniń bir isi jaqpaı qalyp, ol týraly turǵyndar naqty málimet alǵysy kelse Astana q. IID www.ast.dvd.mvd.kz saıtyn ashyp, onyń tolyq aty-jónin, baı­lanys telefondaryn jáne polısııa bólimshesiniń meken­jaıyn anyqtap alýǵa ábden bolady. Mundaı sharalardyń nátıjesi ýchaskelik ınspektorlardy jergi­likti turǵyndardyń ózderi tańdap saılaýyna jol ashady. Búginde Almaty aýdandyq IIB qanatqaqty joba tájirıbe júzinde júrgizilip jatyr. Usynylǵan eki qyzmet­kerdiń birin jergilikti turǵyn­dardyń daýysy men pikirine súıe­nip, IID bastyǵy taǵaıyndaıdy. Al qazir olardyń qoǵamdyq kómek­shileri de jalpy tártiptiń saq­talýyna aıtarlyqtaı úles qosyp otyr. Ár polısııa tirek pýnktinde eki qoǵamdyq kómekshi bolady. Máselen, taıaýda ǵana keshqurym úıiniń aldynda qartań áıeldi bireý taıaqqa jyǵyp ketken eken. Artynsha buzaqyny polısııanyń qoǵamdyq kómekshisi  ustap berdi. Sol sııaqty Jastar shaǵyn aýdanynda ornalasqan úıdiń bir páterine kelgen belgisiz ekeý esik qaǵady. Olar áýeli ózderin elektrıktermiz dep tanystyrady. Bul sózge senip qalǵan 63 jastaǵy zeınetker álgilerdi ishke kirgizgen ýaqytta ǵana qatelik jibergenin túsinedi. Biraq kesh edi. Belgisiz ekeý tapanshany taqap turyp, zeınetker men onyń kámeletke tolmaǵan nemeresin baılap-matap tastaıdy. Sodan bar aqshany jınap alyp, taıyp otyrady. Dánikken qarsaq qulaǵymen in qazady degendeı, bul aqsha azdyq etken álgi ekeý sol kúni osy aýdandaǵy taǵy bir páterge elektr sheberimiz dep aldap kiredi. Úı ıe­le­riniń sengishtigi men beıqam­dy­ǵyn paıdalanǵan olar ishke enip alǵan soń 28 jastaǵy áıel men onyń 68 jastaǵy ákesin tapan­sha­man qorqytyp, aqsha talap etedi. Sóıtip jatqanda úıine qyzmetinen otaǵasy oralady. Oqıǵadan beıha­bar ol ishke enisimen oqys tıgen soq­qydan edenge qulap túsedi. Qol-aıaǵy baılanyp, aýzy skochpen jelimdeledi. Budan keıin emin-erkin qımyldaǵan qylmyskerler eki mıllıonǵa jýyq teńge men baǵaly zattardy qymqyryp, taban jaltyratady. Elordalyq polısııa izshilderi­niń jedel qımyldaýy arqasynda ǵana Qaraǵandy qalasynyń eki tur­ǵyny ustaldy. Olardy qaraq­shy­lyq shabýyl jasalǵan páter ıeleri bir kórgennen-aq tanydy.