Sebebi túsinikti. Qazir bári ınternette tur. Jańalyq ta, adamdardyń bir birimen sóılesýi de, kıno da, sport ta, bári de osy ınternette bar.
Tipti úıge barǵannyń ózinde qoldan smartfon túspeıtin bolyp aldyq. Jalǵyz sen emes, zaıybyńnyń, bala-shaǵańnyń qolynda da bir-bir smartfon. Bir-birińe tek dastarhan basynda ǵana durystap til qatysasyń. Basqa ýaqytta ómir alaqandaı ǵana jansyz zattyń ishinde sekildi. Sóıtip ınternetpen álek bolamyz dep jsuúrip, ózimizdiń de ınternet ishine qalaı kirip ketkenimizdi ańǵarmaı qaldyq. Al endi odan shyǵyp kór!
Jaqynda ǵana elordada úlken jol-kólik oqıǵasy oryn alyp, 303-baǵyttaǵy avtobýstyń aldyndaǵy baǵdarshamǵa kelip toqtap turǵan ekinshi bir avtobýsty aǵyndap kelip qatty soǵýy saldarynan eki adam qaza taýyp, kóptegen adamnyń ártúrli deńgeıde jaraqat alǵany belgili. Aıdyń-kúnniń amanynda, taqtaıdaı tegis jol ústinde jańa avtobýstyń toqtamaý syry nede? Róldegi júrgizýshige ne bolǵan? Bul másele zerttelý ústinde. Keıbir kýágerlerdiń aıtýyna qaraǵanda, soqtyǵysqan avtobýstardyń ishinde 30-40 smartfon shashylyp qalypty. Bul degenińiz, avtobýs ishindegi kópshilik halyq taǵy da qoldaryndaǵy smartfonǵa shuqshıyp, sol bir sátte ınternet ishinde ómir súrip jatty degen sóz.
Sonymen ınternet ishindegi ómirdiń, ıaǵnı vırtýáldy ómirdiń bastalyp ketti. Iri qalalardaǵy ár adam, ár ujym, ár otbasy osy jaǵdaıdy bastan keshirýde desek, kóp qatelese qoımaspyz. Al osynyń arty qaıda barady? Vırtýáldy ómir shynaıy ómirdi shyn máninde tolyq aıyrbastaı ala ma? Basqanyń bul suraqqa qalaı jaýap beretindigin bilmeımin. Óz basym, vırtýáldy ómirge kóńilim onshama tola bermeıdi. Boıymda bir qasıetimdi joǵaltqandaı alańdaýshylyqtyń bar ekenin sezemin.
Qazaq halqynyń basym bóligi kúni keshege deıin aýylda turyp, aýyl halqy bolyp eseptelip kelgeni belgili. Keńes odaǵy kezinde basym kópshiligimiz aýylda turdyq. Qysqasy, aýyldardaǵy shynaıy qarym-qatynastardy bárimiz bastan keshirdik. Ol kezderi árbir úıde basqany bylaı qoıyp, úı telefonynyń ózi bola qoıǵan joq. Bolǵannyń ózinde, ony kóp paıdalana da bermeýshi edik. 1990-jyly Óskemen qalasyna kóship kelgendegi bir baıqaǵanym, qaladaǵy orys áıelderiniń telefonmen tym kóp sóılesetindigi boldy. Olar telefon arqyly bir-birimen sóıleskende búgin qandaı tamaq ázirlegeni, ony qalaı pisirgenine deıin aıtyp otyrady. Munyń sebebin orys áıelderiniń qarym-qatynasqa degen qushtarlyǵy dep túsindim. Sóıtsem, bul sol zamannyń ózindik órkenıettik jetistigi, sol jetistikke bizden erterek qol jetkizgen orys áıelderiniń ony barynsha paıdalanýǵa umtylýshylyǵy eken. Endi mine, úı telefonynyń ózi «dalada qalyp otyr». Internet ıirimine batyp ketken jastarymyzdyń ózi úı telefonyn kóp paıdalana qoımaıdy. Onyń ornyna smartfon atalatyn alaqandaı zatqa telmiredi.
Osyǵan qaraǵanda, aýyl halqy dep eseptelip kelgen bizdiń qazaq qazirge deıingi órkenıet jetistikteriniń bir deńgeıinen attap óte otyryp, múldem jańa zamanǵa kelip kılikkendeı. Bul jaqsylyq pa, jamandyq pa? Bilmedim. Negizinde órkenıettik jetistikterdiń belgili bir deńgeıin attap ótip ketýdiń ózindik bir olqylyqtary men jetimsizdikteri bolmaı turmaıtyndyǵy anyq. Meniń oıymsha, bul materıaldyq dúnıeden bilinbegenniń ózinde, rýhanı deńgeıde báribir bilinetin bolady. Máselen, bizdiń halyq Keńes ókimetiniń kelýimen kapıtalızmnen attap ótip, sosıalızmde ómir súrip kórgen edi. Endi naryqtyq qarym-qatynas zańdylyǵyn bastan keshire bastaǵan kezde ónerkásipke qatysty mamandyqtardyń, ıkemdilik pen ilkimdiliktiń jetispeýshiligi, portfel ustaýǵa qumarlyq, eńbeksiz tabysqa beıimdilik, alaıaqtardyń aıtqanyna sengishtik sekildi problemalar andaǵaılap aldymyzdan shyǵyp otyr.
Mine, osyndaı jaǵdaılarǵa baılanysty Eýrazıa tósinde jańa paıda bolǵan ásem astanamyzdyń ózin qaıshylyqtardyń qalasy dep ataýǵa bolady. Qazir qala kóshelerinen birin-biri jetektep, taıaqtaryna súıenip kele jatqan qazaqtyń kempir-shalyn jıi baıqaımyn. Olar demalý úshin qaladaǵy ádemi saıabaqtarǵa asyǵyp bara jatqan joq, qonaqqa asyǵyp barady. Eski tanystaryn kórýge, bir-birimen emin-erkin áńgimelesýge, ótken-ketkendi eske alýǵa asyǵady. Ájelerdiń bileginde – qara sómke. Onda qonaqqa shaqyrǵan úı ıelerine dep salyp alǵan oramal, birer qorap shaı, tátti-dámdi sekildi tartý-taralǵysy bar. Ol sómkeniń ishinde balalary satyp ápergen jańa zamannyń jarqyraǵan smartfony da bar, árıne. Biraq men olardyń jańa zamannyń mundaı jarqyraǵan dúnıelerinen kóri, ótken zamannyń emen-jarqyn áńgimelerin kóbirek qalaıtynyn túsinemin. Maǵan osy qarttar naǵyz baqytty adamdardaı bolyp kórinedi.
