Biz áýelden bolashaqqa senimmen qaraǵan el edik! El táýelsizdiginiń jıyrma jeti jyldyq tarıhynyń asa kúrdeli de qıyn, tipti taǵdyrsheshti kezeńderinde qazaq halqy jáne de barsha qazaqstandyqtar ózderi tańdap saılaǵan Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevqa degen senimderin bir joǵaltyp kórgen emes-ti. El Elbasyna sendi! Elbasy eline senip, Qazaqstan atty Otanymyz táýelsizdiktiń abyroıly jolymen júre otyryp, irgetasyn bekemdep, qabyrǵasyn nyǵaıtyp, tuǵyrly bıikke kóterildik. Alaıda bıiktikte turyp qalýdyń da óz qıynshylyǵy bar ekendigi álmısaqtan belgili jaıt. Bıikke kóz qadaıtyndar da, sol bıikke umtylatyndar da az bolmaǵan qashanda!
Mine, Qazaq eliniń abyroıly bıiginde turýyn oılaǵan Elbasy óziniń otyz jylǵy bıligin, bıligin emes-aý, sol otyz jylǵy kúni-túni bel sheshpeı jasaǵan eńbegin, álemdik arenaǵa salǵan jolyn óz erkimen berip, el táýelsizdigin saqtaýdy amanattap tapsyrdy.
Elbasydan el tizginin qabyldap alǵan Qasym-Jomart Toqaevtyń Tuńǵysh Prezıdentimizdi HHI ǵasyrdyń uly perzenti dep baǵalap, qurmet kórsetýi ábden oryndy bolatyn. Jáne de Astana qalasynyń Nur-Sultan qalasy bolyp qaıta atalýy da eldigimizdiń bir belgisi edi.
El Prezıdentiniń osy suhbatynda: «Elbasy is júzinde táýelsiz eldegi saıası basqarý men sabaqtastyqtyń múlde jańa, ozyq úlgisin jasap berdi. Meniń de Prezıdent retindegi negizgi ustanymym men ómirlik kózqarasym osy baǵyttan aýytqymaıdy», – degenin el birligin odan ári saqtap, nyǵaıtýǵa kepil sóz esebinde uǵynarymyz bar. О́ıtkeni biz – el birligi bárinen de qýatty, bárine de tótep bere alatyn alynbas qamal ekendigine ábden kóz jetkizgen halyqpyz. Ata-babalarymyz urpaqtan-urpaqqa aǵaıynnyń tatýlyǵyn, eldiń birligin tekten-tekke amanattap otyrmasa kerek-ti. Eger de Qazaqstan táýelsizdiginiń jıyrma jeti jylynda álemniń abyroıly memleketteriniń biri retinde tanylsa, ol osy el birliginiń jemisi bolatyn. Sony uǵynsaq etti árdaıym!
«Ekinshi ustanymym – ádilettilik, – deıdi Prezıdent. Bárekeldi! – Bul jalpyadamzattyq ári dala demokratııasynan bastaý alatyn, ata-babamyzdan daryǵan, ejelden qanymyzǵa sińgen qundylyq bolatyn. Ony joǵaltyp alý adamzat úshin de, ult úshin de ózin ózi joǵaltyp alýmen birdeı. Ádilettilik saltanat qurmaǵan qoǵamda tek qaıshylyq, qıynshylyq, quldyraý ústemdik etetini belgili. Sondyqtan ádiletsizdikpen memleket, qoǵam, ár adam kún saıyn, birigip kúresýimiz kerek. Halqymyz aıtqandaı, «Ádilet joly – aýyr jol», biraq aýyr bolsa da odan týra jol joq».
Qasym-Jomart Kemelulynyń ádilettilik jaıly tarqata aıtqan bul oıyn eń áýeli memlekettik organdar, sol memlekettiń quzyrly zań oryndary óz qaperlerine alǵany lázim. Halyqtyń bılikke degen senimine qylaý túskeni ras! Qolynda bıligi bolyp kelgenderdiń ózderi ǵana esirip ómir súrmeı, aýzyndaǵy ana súti keppegen olardyń balalarynyń da, týǵan-týystarynyń da astamshylyq qylyqtary jaıly halyq az aıtyp júrgen joq. «Halyq aıtsa, qalt aıtpaıdy» degen álmısaqtan bergi sóz bar. Sol halyq qolyndaǵy bıligi men baılyǵynyń býyna pisip, ar men adamgershilikten, kishipeıildilik pen izettilikten jurdaı bolyp bara jatqandarǵa narazy.
«Qoǵamdyq qundylyqtar – san ǵasyrlar boıy halyqtyń sanasynda pisip-jetiletin izgilik kategorııalary, moraldyq irgetas. Izgi qundylyqtar – qoǵamnyń ımmýnıteti. Alaıda, ár zamannyń, ár qoǵamnyń óne boıyna batpandap kirip, mysqaldap shyǵatyn dertter bolady. Jemqorlyq – sol qoǵamdyq sanaǵa syna qaǵatyn qasiret. Búginde jemqorlyq qoǵamdyq ómirdiń kóptegen tustaryn jaılaǵany jasyryn emes», – degen Prezıdenttiń osy bir aıtqanyn tarata sóıler bolsaq, sońǵy jyldary Qazaqstanda osy jemqorlyq úshin kim jazalanbady deısiz?!. Kezinde Úkimet basqarǵan, oblys basqarǵan, mınıstr sııaqty bıik laýazym ıelerinen bastap, túrli sıpattaǵy jáne túrli dárejedegi usaq-túıek jemqorlarǵa deıin aıyptalyp jatsa da, osy jemqorlyq ataýly tyıylar emes áli de. Ne jetpeıdi dep oılaısyń! Adamnyń ishki mádenıeti jetpeı me dep oılaımyn! Ishki mádenıet dep otyrǵanymyz – sana túısigi. Sol sana túısigindegi ar men uıattyń kózi ashylmaı qalǵandaı.
Osy oraıda Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Eń bastysy, qoǵamdyq pikirge, ár adamnyń sanasyna osy keselge úzildi-kesildi qarsy turatyndaı kúsh pen senimdi sińirmesek, túpkilikti ózgeris jasamasaq, barlyq áreketimiz nátıjesiz kúreske aınalýy múmkin» – degen pikirin alǵa tarta otyryp, myna bir oıǵa toqtar edik. Jemqorlyq sııaqty keselge zańmen de kúresý kerek, árıne! Sonymen birge sana arqyly da tosqaýyl qoıý kerek! Bul endi adam tárbıesiniń isi!
«Dańǵazalyq, ysyrapshyldyq. Bizge dańǵazalyqty doǵaryp, ysyrapshyldyqtan arylý qajet. Osy týraly burynyraqta, áleýmettik jelide pikirimdi de jazdym» – degen Prezıdenttiń bul aıtqany búgingi qazaq qoǵamynda ózekti másele bolyp turǵany anyq. Sol dańǵazalyq pen ysyrapshyldyq qazaqtyń búgingi «ómir saltyna» aınalyp barady dep te aıtýǵa bolar edi. Taǵy da sol dańǵazalyq pen ysyrapshyldyq qazaqtyń túrli toılarynda menmundalap turady. Taǵy da sol dańǵazalyq pen ysyrapshyldyq qazaq toılarynyń berekesin ketirip barady. Essiz eserliktiń syrqatyna ushyraǵandaımyz. Bul kelip básekelestik, maqtanshaqtyq, tipti nadandyq keselin órshitip bara jatqandaı. Toı basqarýdan, nemese toılarda eki-úsh óleń aıtyp tapqan «aqylarymen» salǵan han saraıyndaı úı-jaılaryn teledıdar nemese áleýmettik jeli arqyly kórsetip jatyr bizdiń keıbir «juldyzdarymyz». Sondaıda Abaı hakimniń «ózińde barmen kózge urma» atty qaǵıdasyn bilmeıdi-aý osylar dep oılap qalatynyń bolady. Búgingi nadandyqtyń basy osy emes pe eken?!.
El bolashaǵy úshin oılanar jaıt ta, bilek sybanyp tastap atqarar sharýa da az emes. Osylardyń barlyǵy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń suhbatynda tolyq ári jan-jaqty aıtylady. El bolýdyń jańa bir kezeńine kirisken osy bir úmitti shaǵymyzda árqaısymyz aqyl-parasatqa júgine otyryp berekeli is qylaıyq, esti de jón sóz sóıleıik!
Jabal ERǴALIEV, jazýshy-dramatýrg, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
