Álem • 15 Sáýir, 2019

Breksıttiń bitetin kúni bar ma?

829 ret kórsetildi

Brıtanııanyń Eýroodaqtan (EO) shyǵýy jónindegi Breksıt (Brexit) kelisimin bekitý isi taǵy alty aıǵa shegerildi. Naqtylaı aıtqanda, EO-nyń 10 sáýirde ótken kezekten tys sammıtinde qatysýshylar bul eldiń Odaqtan shyǵýyn 2019 jyldyń 31 qazanyna deıin shegerýge ýaǵdalasty.

EO sammıti aldynda Brıtanııa parlamenti Breksıt merzimin keıin­ge qaldyrý týraly zań joba­syn qabyldady. Bul zań boıynsha el úkimeti Ulybrıtanııanyń Eýro­odaqtan kelisimsiz shyqpaýy úshin Odaqtan bóliný merzimin keıin­ge shegerý maqsatynda ótinish ja­saý­ǵa mindettelgen. Mine, osy ótinish EO tarapynan tolyq qanaǵattan­dyryldy. Iаǵnı, atalǵan elge Eýro­odaq­tan shyǵýyna alty aı ýaqyt berildi.

EO-nyń 10 sáýirdegi kezekten tys sammıtin qorytyndylaý maqsa­tynda uıymdastyrylǵan brıfıngte Eýropalyq keńestiń tóraǵasy Donald Týsk: «Eýropalyq keńes 50-shi baptyń merzimin 31 qazanǵa deıin uzartýǵa qatysty sheshim shy­ǵardy. Bul sheshim Ulybrıtanııa úshin qosymsha alty aı merzim berýdi kózdeıdi. Osy ýaqyt aralyǵynda Breksıt strategııasyn tutastaı qaı­­ta qarap shyǵýǵa bolady», dedi. Sondaı-aq ol Ulybrıtanııa úkime­tin kórsetilgen ýaqytty bosqa ótki­zip almaýǵa shaqyrdy.

Bir aıta keter jaıt, eger Uly­brıtanııa úkimeti men Parlamenttiń Qaýymdar palatasy Breksıt úderisi boıynsha keli­simdi kórsetilgen mer­zimnen buryn bekiter bolsa, 2019 jyldyń 31 qazan kúnin kútpes­ten atalǵan isti aıaqtaýǵa múm­kin­dik bar.

Sammıtten keıin uıymdas­ty­ryl­ǵan baspasóz máslıhatynda Uly­­brıtanııa premer-mınıstri Tereza Meı jaqyn arada Breksıt kelisimniń jobasyn Qaýymdar palatasyna maquldatyp, óz eliniń 
EO-dan shyǵýyn jyldamdatýǵa tyrysatynyn jetkizdi. Osy oraıda T.Meı: «Biz Eýropalyq odaqtan ketýge tıispiz, kelisimge múmkindiginshe tezirek kelýimiz kerek», dedi.

Jalpy, Brıtanııanyń Eýroodaq­tan bólinip shyǵatyn kún retinde buǵan deıin 2019 jyldyń 29 naýryzy belgilengen edi. Alaıda, 29 naý­ryz Ulybrıtanııanyń Eýroodaqtan bólinip shyqqan kúni retinde tarıhta qala almady. О́ıtkeni Brıtanııa úkimetiniń Eýroodaqpen jasaǵan Breksıt kelisimin eldiń Qaýymdar pa­­­latasy eki ret qabyldamaı tas­tady. Naqtylaı aıtqanda, atalǵan palata qaraýyna 2018 jyldyń qa­rashasynda túzilgen kelisim 2019 jyldyń 15 qańtarynda usynylyp, daýys berý nátıjesinde oǵan 432­ depýtat qarsylyq tanytty. Ony 202 depýtat qana qoldady. Son­daı-aq osy jyldyń 15 naýry­zynda da Qaýymdar palatasy Brek­sıt kelisiminiń jańa nusqasyn talqy­lap, ony taǵy da jaratpady (242 depýtat kelisimdi qoldasa, pala­ta­­nyń qalǵan 391 ókili qarsy­lyq bildirdi). Mine, osylaısha Tereza Meı Eýroodaqqa qaıta júgi­nýi­ne tý­ra keldi.

Eske sala keteıik, 2016 jyldyń maýsymynda ótken jalpyhalyqtyq referendýmda Brıtan halqynyń 51,9 paıyzy Eýroodaqtan bólinýdi qoldasa, 48,1 paıyzy qarsy daýys berdi. Bólinýdi qalaıtyndar 3 paıyz artyq daýys jınap, nátıjesinde Eýroodaq pen Ulybrıtanııa qatyna­sy­na jik tústi. Referendým qo­ry­­tyn­dysy boıynsha az ǵana ba­sym­dyqqa ıe bolǵandardyń múd­desi úshin Ulybrıtanııa úkimeti esh­teńeden taıynar emes.

Breksıt máselesin aıaqtaýdyń úsh joly bar: «qatań Breksıt» (ke­lisimsiz shyǵý), «jumsaq Brek­sıt» (kelisimmen shyǵý) jáne Breksıtten bas tartý. Sońǵy ekeýine qaraǵanda «qa­tań Breksıtti» qalamaıtyndar qatary qalyń sekildi. О́ıtkeni «qa­tań Breksıt» júzege asyrylar bolsa, bul barlyq taraptarǵa, ási­rese Brı­tanııaǵa aýyr tıedi. Muny bylaı qoıǵanda, Brıtanııanyń EO-dan kelisimmen shyqqanda týyndaıtyn túrli qıyndyqtardyń ózi ońaı bolaıyn dep turǵan joq...

Qalaı desek te, Breksıt kelisi­min bekitý isi 31 qazanǵa deıin she­­­­­ge­­rildi. Onyń dál osy kúnge deıin uzartylýynyń da ózindik se­be­bi bar kórinedi. Osy jylǵy 1 qa­ra­­sha­da Eýropalyq komıssııa óz ju­mysyn jańa qurammen bastaıdy. Iаǵnı, eýropalyq dıplomattar ja­­ńa Eýrokomıssııada Brıtanııa ókil­deriniń bolǵanyn qalamaı tur.

Uqsas jańalyqtar