Qazaqstan jáne Venesııa komıssııasy: Quqyq ústemdigi jolynda

Sársenbi, 27 maýsym 2012 7:14

Ústimizdegi jyly 15-16 maýsymda Venesııa qalasynda (Italııa) Eýropa Keńesiniń Quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııasynyń (Venesııa komıssııasynyń) 91-jalpy otyrysy ótti. Qazaqstan ókilderi budan buryn da mundaı is-sharalarǵa qatysyp júretin, alaıda bul joly elimiz úshin ol erekshe mańyzdy boldy. Jalpy, otyrysta Qazaqstan Venesııa komıssııasynyń tolyq quqyly múshesi retinde tanystyryldy. 2012 jylǵy naýryzda Respýblıka Prezıdenti «Quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń músheligi týraly» Jarlyqqa qol qoıdy.

Sársenbi, 27 maýsym 2012 7:14

Ústimizdegi jyly 15-16 maýsymda Venesııa qalasynda (Italııa) Eýropa Keńesiniń Quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııasynyń (Venesııa komıssııasynyń) 91-jalpy otyrysy ótti. Qazaqstan ókilderi budan buryn da mundaı is-sharalarǵa qatysyp júretin, alaıda bul joly elimiz úshin ol erekshe mańyzdy boldy. Jalpy, otyrysta Qazaqstan Venesııa komıssııasynyń tolyq quqyly múshesi retinde tanystyryldy. 2012 jylǵy naýryzda Respýblıka Prezıdenti «Quqyq arqyly demokratııa úshin Eýropalyq komıssııadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń músheligi týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Memleket basshysynyń bul akti Eýropa Keńesi mınıstrleri komıtetiniń Qazaqstannyń tıisti ótinishin qanaǵattandyrý týraly sheshiminen keıin qabyldandy. Bul Qazaqstannyń quqyq ústemdigin nyǵaıtý salasyndaǵy jetistikterin halyqaralyq qoǵamdastyqtyń tanyp-moıyndaýyn aıǵaqtaı tústi.

Forým jumysyna Venesııa komıssııasynyń Prezıdenti D.Bý­kıkkıo, Eýropa Keńesi mınıstr­leri komıtetiniń jáne Parlament Assambleıasynyń ókilderi, túrli qurlyqtardyń konstıtýsııalyq baqylaý organdarynyń basshylary, sondaı-aq bedeldi halyq­aralyq uıymdardyń delegasııalary qatysty.

Qazaqstan 1998 jyldan beri Venesııa komıssııasynda baıqaý­shy mártebesin ıelenip kelgen bolatyn. Komıssııa Konstıtýsııa­lyq Keńespen jáne elimizdiń basqa da memlekettik organdarymen, quqyq qorǵaý qurylym­da­rymen turaqty negizde ózara is-qımyl jasap, jekelegen quqyq­tyq ınstıtýttardy reformalaý kezinde bizdiń suraýymyz boıynsha birneshe ret sarapshylyq-ádistemelik turǵyda kómek kór­setti. Endi yntymaqtastyq jańa deńgeıge kóterilýde. Komıssııa múshesi retinde Qazaqstan sheshim qabyldanar kezde daýys berý quqyǵyna ıe boldy.

Venesııa komıssııasy Eýropa Keńesiniń konstıtýsııalyq máse­leler boıynsha konsýltatıvtik organy bolyp tabylady. 1990 jyly qurylǵan Komıssııa eýro­palyq konstıtýsııalyq muranyń standarttaryn eskere otyryp konstıtýsııalar qabyldanýynda úlken ról atqardy. Búginde Ko­mıssııaǵa 58 memleket múshe bolyp tabylady, atap aıtqanda Eýropa Keńesiniń 47 múshesi, son­daı-aq Aljır, Brazılııa, Chılı, Izraıl, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Koreıa, Meksıka, Marokko, Perý jáne Týnıs. Belarýs qoǵamdas­tyq atynan múshe. Argentına, Vatıkan, Kanada, Japonııa, AQSh jáne Ýrýgvaı baıqaýshy márte­besine ıe. OAR men Palestına­nyń baıqaýshyǵa teńestirilgen erekshe­ yntymaqtastyq mártebe­si bar, sonyń arqasynda olar qorytyndy berýdi suraı alady.

О́z Jarǵysyna sáıkes Venesııa komıssııasy táýelsiz kon­sýl­tatıvtik organ bolyp tabylady, ol qatysýshy memleketterdiń bi­rinshi kezekte quqyq júıelerin jaqyndastyrý maqsatynda olardy zerdeleýmen, sondaı-aq qu­qyq­tyq memleket pen demokratııa qaǵıdattaryn iske asyrýmen aınalysady. О́z jumysynda Komıssııa Eýropa Keńesiniń qyz­me­tine negiz etip alynǵan eýropa­lyq konstıtýsııalyq muranyń tuǵyrly úsh qaǵıdasyn, atap aıt­qanda: demokratııany, adam qu­qyq­taryn qorǵaýdy jáne quqyq ústemdigin basshylyqqa alady.

Qazirgi ýaqytta Venesııa komıssııasy halyqaralyq qoǵam­das­tyqtyń konstıtýsııalar ús­tem­­digin qamtamasyz etý sala­syndaǵy is-qımylyn biriktiretin ortalyq bolyp tabylady. Onyń kóp jyldyq jumysy nátıje­sin­de 2011 jylǵy mamyrda kons­tıtýsııalyq baqylaý organdary­nyń halyqaralyq qaýymdastyǵy retinde Konstıtýsııalyq sot tóre­ligi jónindegi dúnıejúzilik konferensııa quryldy. Bul uı­ym­nyń maqsaty – negizgi zańdar­dyń ústemdigin qamtamasyz etý má­selesinde konstıtýsııalyq sottar men balamaly ınstıtýttar arasynda álem deńgeıindegi ty­ǵyz yntymaqtastyq ornatý bolyp tabylady.

Konstıtýsııalyq baqylaý or­gan­darynyń ózara is-qımyly óńir­lik deńgeıde de iske asyrylady. Búginderi álemde Eýropa, arab, afrıka, latyn amerıkasy, franktildi jáne portýgaltildi elderdiń, TMD-ǵa múshe memle­ketterdiń konstıtýsııalyq sottary qaýymdastyqtary bar. 2011 jylǵy shildede Djakarta qala­synda Azııa elderi konstıtý­sııa­lyq sottarynyń qaýymdastyǵy qurylyp, oǵan Indonezııanyń, Japonııanyń, Koreıanyń, Malaı­zııanyń, Mońǵolııanyń, Taıland­tyń, О́zbekstannyń jáne Fılıp­pınniń konstıtýsııalyq ádilet organdary teń quryltaıshylyq jasady. Qaýymdastyqqa sońyra Pákistan, Reseı, Tájikstan jáne Túrkııa qosyldy. Bul uıymǵa qosylý týraly usynys Qazaq­stanǵa da jasalyp keledi. Qazirgi ýaqytta ol Qazaqstan tarapynan zerdelenýde.

Mundaı birlestikterge múshe bolý konstıtýsııalyq baqylaýdy iske asyrýdyń ózekti máselelerin konferensııalar, dóńgelek ús­tel­der, semınarlar, merzimdi baspa­sóz ónimderin shyǵarý sheńbe­rin­de turaqty túrde aqparat jáne pikir almasýǵa múmkindik beredi.

Joǵaryda atalǵan óńirlik bir­lestiktermen jáne olarǵa kiretin memlekettermen jeke-dara nátı­jeli jumys istep qana qoımaı, Dúnıejúzilik qaýymdastyq sheń­be­rinde olardyń is-áreketin bi­rik­tire otyryp, Venesııa komıssııasy halyqaralyq deńgeıde keńinen tanyldy.

Jekelegen quqyqtyq máse­le­ler boıynsha salystyrmaly kons­tıtýsııalyq jáne halyq­ara­lyq quqyq turǵysynan taldaý jasap, olardyń eýropalyq stan­darttarǵa sáıkestigine qorytyn­dy berý Venesııa komıssııasynyń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Máselen, bul joly jalpy otyrysta Belgııa Konstıtýsııasy, Týnıstiń jańa Kons­tıtýsııasynyń jobasy, Vengrııa Parlamentiniń múshelerin saılaý týraly akti, «Ekstremıstik is-áreketterge qarsy turý týraly» jáne «Federaldyq qaýipsizdik qyzmeti týraly» Reseı Federa­sııasynyń zańdary jáne t.b. bo­ıynsha Komıssııa qorytyndyla­ry­nyń jobasy talqylandy.

Qazaqstan Respýblıkasynyń atynan Venesııa komıssııasynyń múshesi retinde men Komıssııany Qazaqstan júrgizip otyrǵan mem­lekettik quqyq saıasatynyń ne­gizgi baǵyttary týraly habardar ettim.

Konstıtýsııalyq Keńes pen Venesııa komıssııasynyń kezekti is-sharasy ústimizdegi jylǵy ta­myzǵa josparlanǵan. 29-31 tamyzda Konstıtýsııa kúnine arnal­ǵan «Konstıtýsııa: adam quqyq­tarynyń, demokratııalyq qoǵam men zamanaýı memleket qundy­lyq­tarynyń iske asýy» atty halyqaralyq konferensııa ótedi.

Qorytyndylaı kele, Qazaq­stan men Venesııa komıssııasy yntymaqtastyqtyń jańa sapa­lyq deńgeıine kóterildi dep atap ótýge bolady. Bul elimizde qu­qyq­tyq memleket qaǵıdalaryn ornyqtyrý úderisine oń áser eteri sózsiz.

Igor ROGOV,

Konstıtýsııalyq Keńes tóraǵasy.